حسین سلاح ورزی در اعتماد نوشت: کاهش این روزهای قیمت دلار و سکه را نباید صرفا یک نوسان عادی بازار دانست. واقعیت این است که بازار ارز ایران سال هاست بیشتر از آنکه فقط به متغیرهای اقتصادی واکنش نشان بدهد، به ریسک سیاسی واکنش نشان می دهد. الان هم بخش مهمی از کاهش قیمت ها ناشی از این است که بازار احساس می کند احتمال توافق میان ایران و امریکا بیشتر شده و در نتیجه بخشی از نگرانی ها درباره آینده کمتر شده است. اما مساله مهم اینجاست که بسیاری یا بیش از حد خوشبین هستند یا صرفا هیجانی تحلیل می کنند.

اگر بخواهیم واقع بینانه نگاه کنیم، باید بین اثر روانی توافق و اثر واقعی اقتصادی توافق تفاوت قائل شویم. بازار معمولا قبل از وقوع اتفاقات واکنش نشان می دهد. یعنی صرف اینکه احتمال توافق بالا برود، می تواند باعث ریزش دلار شود؛ حتی قبل از اینکه هنوز چیزی عملا اجرا شده باشد، چون بخشی از قیمت فعلی دلار در ایران فقط قیمت واقعی ارز نیست؛ بخشی از آن در واقع قیمت ترس، نااطمینانی، تحریم، نگرانی از جنگ، محدودیت نقل و انتقال پول و بی اعتمادی به آینده اقتصاد است. طبیعی است اگر بازار احساس کند این ریسک ها کمتر می شود، قیمت ها عقب نشینی کنند. اما این تصور که اگر توافق شود ناگهان همه چیز به شرایط سال های اول برجام برمی گردد، به نظر من تحلیل دقیقی نیست.

اقتصاد امروز ایران با اقتصاد سال 1394 تفاوت زیادی دارد. آن زمان هنوز حجم نقدینگی تا این حد بزرگ نشده بود، فرسودگی اقتصادی به این شدت نبود، سرمایه گذاری داخلی و خارجی تا این اندازه آسیب ندیده بود و مهم تر از همه، سطح اعتماد عمومی به اقتصاد و پول ملی مثل امروز تخریب نشده بود. مشکل اقتصاد ایران فقط تحریم نیست که با یک توافق همه چیز حل شود. ما امروز با تورم مزمن، کسری بودجه سنگین، ناترازی جدی بانک ها، رشد بی رویه نقدینگی و کاهش سرمایه گذاری مواجهیم. حتی اگر توافق هم صورت بگیرد، این مشکلات یک شبه از بین نمی روند. توافق می تواند فشار را کمتر کند، می تواند بخشی از ریسک را حذف کند.

می تواند فروش نفت و دسترسی به منابع ارزی را بهتر کند، اما الزاما به معنی درمان کامل اقتصاد نیست.

به همین دلیل اگر توافقی حاصل شود، به احتمال زیاد بازار در کوتاه مدت واکنش هیجانی نشان می دهد و ممکن است دلار افت قابل توجهی را تجربه کند. حتی کاهش 20 تا 30درصدی هم دور از ذهن نیست. بازار ایران همیشه در واکنش به اخبار سیاسی دچار افراط می شود؛ چه در صعود و چه در نزول. بنابراین ممکن است برای مدتی نرخ هایی در محدوده 140 تا 150 هزار تومان دیده شود. اما اینکه بعضی ها تصور می کنند دلار به ارقام خیلی پایین تر برمی گردد، به نظر من چندان واقع بینانه نیست؛ مگر اینکه توافقی بسیار گسترده، پایدار و همراه با اصلاحات جدی اقتصادی در داخل شکل بگیرد که فعلا نشانه روشنی از آن دیده نمی شود.

در مورد سکه و طلا هم یک سوءبرداشت رایج وجود دارد. خیلی ها فکر می کنند اگر دلار بریزد، سکه هم به همان نسبت سقوط می کند. درحالی که قیمت سکه فقط تابع دلار نیست؛ قیمت جهانی طلا هم نقش مهمی دارد. الان هم بازار جهانی طلا به خاطر تنش های سیاسی، جنگ ها، نگرانی های اقتصادی و سیاست های امریکا همچنان در سطح نسبتا بالایی قرار دارد، بنابراین حتی اگر دلار داخلی کاهش پیدا کند، ممکن است سکه به آن شدت افت نکند.

ضمن اینکه در ایران طلا هنوز برای بخش زیادی از مردم یک پناهگاه امن محسوب می شود. وقتی اعتماد به آینده اقتصاد پایین باشد، مردم همچنان بخشی از سرمایه خود را به سمت طلا می برند، به همین دلیل معمولا افت سکه کمتر از افت دلار است.

از آن طرف هم نباید فراموش کرد که اگر مذاکرات شکست بخورد یا توافق صرفا ناپایدار باشد، بازار می تواند خیلی سریع برگردد، چون بخشی از کاهش فعلی دلار ناشی از امید به توافق است. اگر این امید از بین برود، همان انتظارات تورمی و نگرانی ها دوباره فعال می شود و بازار ممکن است حتی وارد موج جدیدی از افزایش قیمت شود.

برداشت من این است که توافق احتمالی می تواند در کوتاه مدت شوک کاهشی جدی به بازار ارز و سکه وارد کند و بخشی از التهاب اقتصاد را کم کند، اما تصور اینکه صرف توافق همه مشکلات اقتصادی ایران حل می شود یا ارزش پول ملی ناگهان احیا می شود، به نظر من خوش بینی بیش از حد است. اقتصاد ایران امروز با مشکلاتی عمیق تر از صرف تحریم مواجه است و بدون اصلاحات واقعی در ساختار بودجه، بانک ها، سیاست های پولی و فضای سرمایه گذاری، حتی توافق هم فقط می تواند بخشی از بحران را کنترل کند نه اینکه آن را کاملا از بین ببرد.