قادر باستانی تبریزی، مدرس علوم ارتباطات اجتماعی، در یادداشتی در روزنامه اعتماد نوشت: بوی توافق بلند شده است؛ از لحن رسانه های جهانی، از تغییر ادبیات تحلیلگران امریکایی و از نوع روایت هایی که این روزها درباره جنگ و مصالحه شکل گرفته است. فعلا ایران در فضای رسانه ای جهان - به ویژه در امریکا - در موقعیت غالب و دست بالای میدان قرار گرفته و روایت مسلط، بیش از آنکه بر شکست یا انزوای ایران متمرکز باشد، بر توان ایستادگی، مدیریت بحران و تحمیل منطق مصالحه به طرف مقابل استوار شده است. این فضا، فارغ از اینکه در پشت صحنه چه گذشته، یک فرصت مهم سیاسی، رسانه ای و حتی اقتصادی برای ایران محسوب می شود که می تواند مقدمه بازسازی تصویر کشور در ذهن افکار عمومی جهان و ترمیم امید در داخل باشد. باید اندکی بردباری کرد تا این توافق موقت- که با هزینه ای سنگین و زحمتی فراوان در مسیر تحقق قرار گرفته- نهایی شود. اما مهم تر از توافق، کیفیت ایران پس از توافق است.

در جهان آینده ملت هایی برنده اند که بتوانند امید تولید کنند و شاید مهم ترین حقیقت همین باشد که ایران هنوز زنده است؛ نه اینکه از جنگ عبور کرده، بلکه هنوز امکان اصلاح، گفت وگو، بازسازی و عقلانیت در آن از بین نرفته است. ایران برای عبور از فرسایش سال های تحریم و بحران، بیش از هر زمان دیگری، نیازمند یک کمپین ملی امید، عقلانیت و آینده است. ساختن تصویری قابل باور از فردا که هم جامعه خسته داخلی را به مشارکت دوباره امیدوار کند و هم جهان را به تعامل بیشتر با ایران متقاعد سازد.

مساله فقط رسیدن به توافق نیست. مساله، توانایی حفظ و امتداد این موقعیت و تبدیل آن به سرمایه اجتماعی، اعتماد عمومی و توسعه پایدار است. نگرانی اصلی اینجاست که مبادا با خطاهای محاسباتی، روایت های شعاری و تصمیم های تنگ نظرانه، این فرصت تاریخی را به دست خودمان تخریب کنیم. واقعیت این است که ایران در کوره سه جنگ پیاپی از خرداد تا اسفند، آبدیده و شاهد نوعی ارتقای تاریخی و اجتماعی شده؛ جامعه ای که فشار، اضطراب، تحریم، ناامنی و بحران را تجربه کرده، دیگر همان جامعه پیشین نیست.

افکار عمومی، نسل جوان، طبقه متوسط، حتی نگاه ایرانیان خارج از کشور و نیز نگاه جهان به ایران، دستخوش تغییر شده است. اگر این تغییر بزرگ درست فهم و دریافت شود، فاصله ایران پیش و پس از جنگ می تواند به یک سرمایه راهبردی برای توسعه تبدیل شود که هم در سیاست داخلی و هم در سیاست خارجی باید مبنای برنامه ریزی تازه قرار گیرد. در جهان آینده، علاوه بر موشک و قدرت نظامی، تصویر ملت ها نیز بخشی از بازدارندگی و امنیت ملی آنهاست. ایران بیش از هر زمان دیگری نیاز دارد مردمش به درستی به جهان معرفی شوند.

مردمی با فرهنگ، تاریخ، ظرفیت انسانی و عقلانیتی متفاوت از تصویری که سال ها برخی رسانه ها و محافل سیاسی غرب تلاش کرده اند از ایران بسازند. باز شدن مسیرهای ارتباطی میان مردم ایران و افکار عمومی جهان - به ویژه در کشورهای صاحب قدرت - خود نوعی پدافند غیرعامل موثر در شرایط پیش رو است. هر گردشگر، هر دانشجو، هر هنرمند، هر فعال اقتصادی و هر روایت واقعی از زندگی ایرانیان می تواند بخشی از پروژه ایران هراسی و برچسب سازی هایی مانند ملت تروریست را خنثی کند. توسعه گردشگری، فعال تر شدن نمایندگی های وزارت امور خارجه، تقویت دیپلماسی عمومی و نقش آفرینی جدی تر نهادهای فرهنگی و ارتباطی، بخشی از امنیت و منافع ملی ایران در دوران جدید است.

با این حال، به نظر می رسد دوز عقلانیت، تدبیر و مصلحت اندیشی در بخشی از ساختار تصمیم گیری کشور، هنوز متناسب با پیچیدگی و ابعاد بحران های کنونی نیست. دستگاه محاسباتی سیستم در ماه های اخیر، به دلایل مختلف، گاه دچار اختلال، خطای برآورد و نوعی شعارزدگی فرساینده شده است. گویی برخی همچنان با مختصات دوران پیش از جنگ تصمیم می گیرند، در حالی که جامعه و حتی محیط بین الملل وارد مرحله ای تازه شده اند. در بخشی از ساختار رسمی، هنوز نوعی غلبه ادبیات احساسی و روایت سازی جنگی دیده می شود، در حالی که افکار عمومی، تشنه ثبات، آرامش و افق روشن اقتصادی است.

جامعه امروز ایران، بیش از هر چیز، نیازمند نشانه های عقلانیت، اصلاح، انعطاف و تصمیم های عبوردهنده از بحران است. دولت مسعود پزشکیان در تلاش بی وقفه است و نشانه های روشنی از تمایل به عقلانی سازی فضا و عبور کشور از شرایط فرسایشی دیده می شود. اما واقعیت این است که در 48 روز پس از آتش بس، عبور از بحران صرفا با تلاش یک دولت ممکن نیست؛ همه اجزای حکمرانی باید درک مشترکی از حساسیت این مقطع پیدا کنند و در یک مسیر هماهنگ و هم افزا قرار بگیرند. جامعه، در وضعیت پساجنگ، بیش از هر زمان دیگری نیازمند دریافت نشانه های وحدت در تصمیم گیری، انسجام در سیاستگذاری و همدلی در حکمرانی است.

صدا و سیما همچنان غیرفراگیر و تنگ نظرانه عمل می کند. اینترنت بین الملل عملا در وضعیت انسداد باقی مانده و حتی بر استمرار محدودیت ها تأکید می شود. پروژه روانی و اجتماعی جدی برای آرام سازی جامعه شکل نگرفته و پالس روشنی از اصلاح، بهبود یا تغییر به مردم مخابره نشده است. جامعه بحران دیده نیاز به مراقبت دارد. نیاز دارد حس کند کسی صدای تپش های تُند قلبش را می شنود. اکنون در بسیاری از رسانه های جهانی، تصویری تازه از ایران در حال شکل گیری است.

نباید اجازه داد این فضا دوباره با خطاهای ارتباطی، پنهان کاری و روایت های غیرواقعی تخریب شود. باورپذیر کردن توافق برای مردم اهمیت حیاتی دارد. هیچ چیز نباید پشت پرده بماند. اگر امتیازهایی داده شده تا حمله متوقف شود، باید صادقانه با مردم در میان گذاشته شود. جامعه ای که سال ها هزینه تحریم را پرداخته، ظرفیت فهم حقیقت را دارد. شاید اکنون مهم ترین وظیفه، شنیدن صدای زمانه باشد. ایران با همه زخم هایش، هنوز ظرفیت برخاستن دارد، به شرط آنکه عقلانیت بر شعار، تدبیر بر انفعال و امید بر ترس غلبه کند.