احتمال دستیابی ایران و آمریکا به یک یادداشت تفاهم با ابتکار میانجی پاکستانی را باید گام اولیه در مسیر دشوار رسیدن به یک توافق ارزیابی کرد. در این روند، آتش بس پایدار، بازگشایی تنگه هرمز، تحریم ها و مساله اورانیوم 60درصد 4 رکن اصلی را تشکیل می دهند.

به گزارش دنیای اقتصاد، ایران و آمریکا در یک قدمی امضای یادداشت تفاهمی قرار دارند که نه تنها سایه جنگ را فعلا از منطقه دور می کند، بلکه در وهله نخست رفع محاصره دریایی ایران و بازگشایی تنگه هرمز را به دنبال دارد. تفاهمی که به دنبال تلاش های اسلام آباد، اراده تهران، اضطرار ترامپ و نقش آفرینی متحدان عرب آمریکا در حال دستیابی است و به گفته منابع ارشد مورد استناد العربیه می تواند باعث برگزاری دور بعدی مذاکرات بین ایران و آمریکا در تاریخ پنجم ژوئن (15 خرداد) شود.

همچنین عصر روز گذشته مدیر دفتر المیادین در اسلام آباد نوشت که ممکن است پاکستان امروز دوشنبه چهاربندی را که بر سر آن ها توافق حاصل شده، اعلام کند. اما با وجود نزدیکی دیدگاه های طرفین در مورد مفاد تفاهم احتمالی همچنان برخی موارد اختلافی وجود دارد که می تواند روند مثبت کنونی را با اختلال مواجه کند.

در این راستا یک منبع مطلع ظهر روز یکشنبه به خبرگزاری تسنیم گفت که اختلاف میان ایران و آمریکا بر سر یکی دو بند از تفاهم نامه احتمالی همچنان ادامه دارد و به دلیل مانع تراشی های آمریکا هنوز موضوع نهایی نشده است. یک منبع دیگر نیز تاکید کرد که اگرچه آمریکایی ها همواره در مسیر مذاکرات کارشکنی می کنند و تغییر موضع می دهند، اما ایران تاکید کرده است که بدون آزادسازی بخش مشخصی از اموال بلوکه شده ایران در همین گام اول و مشخص بودن سازوکار روشن برای ادامه تضمین شده آزادسازی همه اموال بلوکه شده، تفاهمی در کار نخواهد بود و این موضوع به میانجی پاکستانی و برخی کشورهای منطقه ای فعال در واسطه گری نیز اعلام شده است.

اکسیوس نیز در گزارشی نوشته است، تفاهمی که آمریکا و ایران به امضای آن نزدیک شده اند، شامل تمدید 60 روزه آتش بس است که طی آن تنگه هرمز بازگشایی می شود، ایران قادر به فروش آزادانه نفت خواهد بود و به گفته یک مقام آمریکایی مذاکراتی در مورد برنامه هسته ای ایران انجام می شود.

البته خبرگزاری تسنیم این ادعا را رد کرد و و نوشت که شنیده ها از جزییات تفاهم اولیه احتمالی میان ایران و آمریکا حاکی است برخلاف ادعای برخی رسانه های غربی مبنی بر تعهد ایران به خروج مواد هسته ای از کشور در متن تفاهم نامه، ایران هیچ تعهدی در این باره نداده است.

بر اساس این خبر، اساسا ایران در این مرحله هیچ گونه اقدامی را در حوزه هسته ای نپذیرفته است و موضوع مذاکرات هسته ای به بعد از پایان احتمالی جنگ و اجرای برخی اقدامات در این مقطع توسط آمریکا موکول شده است. همچنین درباره وضعیت بازگشایی تنگه هرمز به رغم اعلام برخی رسانه های غربی مبنی بر بازگشت وضعیت این تنگه به پیش از جنگ طی 30 روز، اما آنچه در تفاهم نامه احتمالی می آید، بازگشت وضعیت نیست، بلکه بازگشت امکان عبور تعداد کشتی های عبوری به میزان قبل از جنگ طی 30 روز است.

به گزارش آکسیوس، این توافق از تشدید جنگ جلوگیری کرده و فشار بر عرضه نفت جهانی را کاهش می دهد. با این حال، مشخص نیست که آیا این توافق به یک توافق صلح پایدار منجر خواهد شد یا خیر.

گمانه زنی از مفاد تفاهم احتمالی محور تحلیل ها در ساعات گذشته بوده است. اکسیوس در مورد محتوای این تفاهم میان آمریکا و ایران نوشت که هر دو طرف یک یادداشت تفاهم Memorandum of Understanding (MOU) را امضا می کنند که 60 روز اعتبار دارد و با رضایت طرفین قابل تمدید است.

در طول دوره 60 روزه، تنگه هرمز بدون عوارض باز خواهد بود و ایران موافقت می کند مین هایی را که در تنگه کار گذاشته است، پاکسازی کند تا کشتی ها آزادانه تردد کنند. در مقابل، آمریکا محاصره بنادر ایران را لغو کرده و برخی معافیت های تحریمی را صادر می کند تا به ایران اجازه دهد آزادانه نفت بفروشد.

خبرگزاری تسنیم در این رابطه نوشت، شنیده ها از جزییات تفاهم اولیه احتمالی ، میان ایران و آمریکا حاکی است که واشنگتن متعهد خواهد شد در طول دوره مذاکرات، تحریم های نفتی ایران را به حالت اسقاط (Waive) درآورد؛ اقدامی که به ایران امکان می دهد در این بازه زمانی، نفت خود را بدون محدودیت های ناشی از تحریم به فروش برساند.

یک مقام آمریکایی اذعان کرد که این امر به اقتصاد ایران رونق می بخشد، اما گفت که تسکین قابل توجهی نیز به بازار جهانی نفت خواهد داد. مقام آمریکایی گفت هر چه ایران سریع تر مین ها را پاکسازی کند و کشتیرانی از سر گرفته شود، محاصره سریع تر لغو خواهد شد.

مقام آمریکایی گفت اصل کلیدی ترامپ در این یادداشت تفاهم کاهش تحریم در قبال عملکرد است. به گفته این مقام، ایران خواهان آزادسازی فوری وجوه و لغو دائمی تحریم ها بود، اما طرف آمریکایی گفت این امر تنها پس از انجام امتیازات ملموس انجام می شود. این مقام آمریکایی مدعی شد که پیش نویس یادداشت تفاهم شامل تعهداتی از سوی ایران مبنی بر دست نیافتن به سلاح هسته ای است.

این ادعا از سوی آمریکا در حالی مطرح می شود که ایران هیچ برنامه ای برای ساخت سلاح هسته ای ندارد. بر اساس آنچه رسانه ها مدعی شده اند آمریکا موافقت کرده در طول دوره 60 روزه در مورد لغو تحریم ها و آزادسازی وجوه ایران مذاکره کند، اگرچه این اقدامات تنها به عنوان بخشی از توافق نهایی که به طور قابل راستی آزمایی اجرا می شود، اجرایی خواهد شد.

پیش نویس یادداشت تفاهم همچنین روشن می کند که جنگ بین اسراییل و حزب الله در لبنان پایان پیدا می کند. در این خصوص یک مقام اسراییلی گفت که نخست وزیر اسراییل، بنیامین نتانیاهو، در تماس تلفنی روز شنبه با ترامپ، نگرانی خود را در مورد این شرط ابراز کرد. یک مقام آمریکایی نیز مدعی شد که او همچنین نگرانی هایی را در مورد سایر جنبه های توافق ابراز کرد، اما استدلال خود را به شیوه ای محترمانه و مودبانه مطرح کرد.

اما روند میانجی گری پاکستان بین ایران و آمریکا برای کاهش تنش ها و امضای یک یادداشت تفاهم زمانی جدی تر شد که رییس جمهور ترامپ در یک تماس کنفرانسی با چند نفر از سران منطقه در مورد این توافق نظرخواهی کرد و همه گفتند که از آن حمایت می کنند.

ترامپ شنبه شب در تروث سوشال اعلام کرد: من در کاخ سفید هستم، جایی که به تازگی گفت وگوی بسیار خوبی با محمد بن سلمان آل سعود، پادشاه عربستان سعودی؛ محمد بن زاید آل نهیان، امارات متحده عربی؛ امیر تمیم بن حمد بن خلیفه آل ثانی، نخست وزیر محمد بن عبدالرحمن بن جاسم بن جابر آل ثانی و وزیر علی الثوادی از قطر؛ فیلد مارشال سید عاصم منیر احمد شاه از پاکستان؛ رییس جمهور رجب طیب اردوغان از ترکیه؛ رییس جمهور عبدالفتاح السیسی از مصر؛ پادشاه عبدالله دوم از اردن؛ و پادشاه حمد بن عیسی آل خلیفه از بحرین، درباره جمهوری اسلامی ایران و تمام مسائل مرتبط با یک یادداشت تفاهم مربوط به صلح، انجام دادم.

ترامپ ادامه داد: توافقی که تا حد زیادی مذاکره شده است، مشروط به نهایی سازی بین ایالات متحده آمریکا، جمهوری اسلامی ایران و سایر کشورهای مختلف است.

در واقع ترامپ در هفته ها و روزهای اخیر میان دوگانه جنگ و دیپلماسی در حال حرکت بوده، اما تماس تلفنی شنبه شب او با برخی رهبران کشورهای دیگر، تهران و واشنگتن را بیش از پیش به سمت توافق اولیه سوق داد. بر اساس گزارش آکسیوس، مشاوران ترامپ می گویند، اگر خواسته های او در مورد برنامه هسته ای ایران برآورده شود، رییس جمهور آماده است برای از نو تعریف کردن روابط با ایران و دادن فرصت برای دستیابی به پتانسیل کامل اقتصادی خود که ترامپ آن را عظیم می داند، تا هر کجا پیش برود.

در همین ارتباط مسعود پزشکیان رییس جمهور ایران روز یکشنبه در مصاحبه با خبرنگار صداوسیما گفت: قطعا ما و تیم مذاکره کننده به هیچ وجه از عزت و سربلندی کشور کوتاه نخواهیم آمد، اما آماده ایم به دنیا این اطمینان را بدهیم که ما به دنبال سلاح هسته ای نیستیم.

در این بین پاکستان به عنوان میانجی اصلی، به رهبری فیلد مارشال عاصم منیر، که جمعه و شنبه در تهران بود تا این توافق را به نتیجه برساند، فعالیت کرده است. در تقویت این مسیر؛ شهباز شریف، نخست وزیر پاکستان روز شنبه در آغاز دیدار رسمی چهار روزه خود از چین وارد شهرهانگ ژو در شرق چین شد.

گفت وگوهای آمریکا و ایران به میانجی گری اسلام آباد و همچنین همکاری های اقتصادی احتمالا در صدر برنامه های سفر شهباز شریف، نخست وزیر پاکستان به چین است. به گزارش الجزیره، چین از تلاش های میانجی گری پاکستان حمایت می کند و به گفته اندرابی، سخنگوی وزارت امور خارجه پاکستان ابتکاری 5 ماده ای در این راستا ارائه کرده است. وی گفت که در این سفر یک ابتکار مشترک برای پایان دادن به جنگ بررسی خواهد شد.

در این بین این مساله مطرح است که آنچه بین ایران و آمریکا در حال انجام است رسیدن به یک توافق است یا یادداشت تفاهم. المیادین در این رابطه نوشت آنچه مطرح است توافق نهایی نیست، بلکه یک یادداشت تفاهم (MOU) است و این یادداشت تفاهم هیچ بندی درباره پرونده هسته ای ایران ندارد.

به گزارش المیادین، تمرکز این یادداشت بر پایان دادن به جنگ و ترتیبات کاهش تنش، تسهیل حرکت ناوبری (کشتیرانی) در تنگه هرمز، خارج شدن ناوگان آمریکایی از پیرامون ایران، آزادسازی نیمی از دارایی های مسدود شده ایران که به 12میلیارد دلار می رسد و پایان دادن به محاصره نظامی دریایی آمریکا است. همچنین پس از امضای توافق چارچوب، مهلتی 30 روزه برای دستیابی به توافق هسته ای داده می شود.

قابل ذکر است که یادداشت تفاهم بیشتر یک سند سیاسی است تا یک قرارداد حقوقی سخت گیرانه. دولت ها معمولا زمانی سراغ چنین سندی می روند که می خواهند نشان دهند بر سر اصول کلی یا مسیر مذاکرات به درک مشترکی رسیده اند، اما هنوز آماده پذیرش تعهدات کامل و قابل پیگیری حقوقی نیستند.