ابراهیم متقی در یادداشتی در روزنامه اعتماد نوشت: چین از سال های دهه 1970 راهبرد ظهور آرام را در دستور کار قرار داد. چنین نگرشی را می توان به منزله جلوه هایی از شیفت پارادایمیک رهبران سیاسی چین در حوزه اقتصاد جهانی دانست. از آن مقطع زمانی به بعد، چین توانست روابط خود با کشورهای مختلف در نظام جهانی را ارتقا داده و از همه مهم تر اینکه به موازات حفظ نظام سیاسی، زمینه توسعه اقتصادی و گسترش روابط سازنده با سایر کشورها را در دستور کار قرار دهد. مدل چین از دهه 1980 مورد توجه بسیاری از کشورهای جهان ازجمله ایران قرار گرفت. برنامه اول و دوم توسعه اقتصادی ایران براساس مدل چین سازماندهی شد.

رهبران سیاسی چین در تلاش بودند تا همکاری های خود با اقتصاد جهانی را گسترش و شکل بندی های نظم اقتصادی را مورد پذیرش قرار دهند. این گروه از رهبران سیاسی از طریق همکاری های سازنده با اقتصاد و سیاست جهانی به مازاد مطلوبی در عرصه نهادهای بین المللی نایل شده اند. هرگونه شکل بندی اقتصادی را می توان به منزله بخشی از حوزه کنش سیاسی و اقتصادی در نظم جهانی دانست. رهبران سیاسی چین به این موضوع واقف بودند که راهبرد ظهور آرام می تواند مطلوبیت های اقتصادی چین در نظم جهانی را ارتقا دهد.

ساز و کار کنش همکاری جویانه با اقتصاد و سیاست جهانی توانست شرایط لازم برای حفظ نشانه های ناسیونالیسم چینی، اقتصاد آزاد، همکاری های بین المللی و کنترل سیاسی را فراهم و بازتولید نماید. خویشتنداری راهبردی و تلاش پردامنه اقتصادی چین تاثیر خود را بر جایگاه سیاسی و شکل بندی راهبردی آن کشور به جا گذاشت.

راهبرد ظهور آرام موقعیت اقتصادی، سیاسی و امنیتی چین را ارتقا بخشید. رهبران سیاسی چین تلاش نمودند تا نقش سازنده و سازوکارهای مدیریت بحران را به عنوان محور اصلی سیاست خارجی خود مورد استفاده قرار دهند. رهبران سیاسی امریکا در قرن 21 الگوی کنش همکاری جویانه اقتصادی و راهبردی با چین را در دستور کار قرار داده و از این طریق زمینه سامان بخشی اقتصاد و سیاست جهانی را در ابعاد مشارکتی و همکاری جویانه فراهم آوردند.

گذار از بحران های سیاسی را می توان به عنوان بخش محوری راهبرد چین در تحقق جهت گیری کنش مسالمت آمیز در عرصه کنش سیاسی و رشد اقتصادی با دوام دانست. ارتقای موقعیت چین منجر به شکل گیری شرایطی شد که در اواسط مه 2026 روسای جمهور امریکا و پس از آن روسیه دیدارهایی را از پکن به انجام رساندند. دیدار رهبران سیاسی جهان از چین به مفهوم آن است که شکل بندی های اقتصاد و سیاست جهانی در حال موازنه می باشد. اگرچه امریکا از قدرت اقتصادی، نظامی و راهبردی بیشتری نسبت به سایر کشورها برخوردار است، اما در سال های قرن 21 نشانه هایی از موازنه تدریجی در روابط قدرت های بزرگ به وجود آمده که تاثیر خود را در اقتصاد و سیاست جهانی به جا می گذارد.

در شرایط موجود اقتصاد و سیاست جهانی، هیچ بازیگری نمی تواند نقش چین به عنوان یکی از بازیگران اصلی نظام بین الملل را نادیده انگارد. الگوی رفتاری چین را می توان مدل مناسبی برای جابه جایی اولویت های سیاسی، اقتصادی و راهبردی کشورهای انقلابی دانست. واقعیت آن است که جدایی کشورها از ساختار نظام جهانی، موقعیت شان را به گونه تدریجی کاهش داده و در نتیجه زمینه برای ظهور نشانه هایی از انزوا، حاشیه ای شدن و افول جایگاه ساختاری آنان فراهم می شود. مدل چین در زمره سازوکارهای رفتار بازیگرانی است که موقعیت خود را در قالب کنش همکاری جویانه سیاسی و اقتصادی با سایر کشورها و نهادهای بین المللی ارتقا داده و از این طریق قادر خواهند بود تا نقش موثرتری در ساختار جهانی ایفا نمایند.

علت اصلی جایگاه یابی چین در نظم منطقه ای را می توان مبتنی بر الگوی همکاری متوازن و کنش عام گرایانه راهبردی با طیف گسترده ای از کشورها دانست. چین سیاست به حداقل رساندن چالش های سیاسی خود با سایر کشورها را در دستور کار قرار داده و این امر مازاد اقتصادی و امنیتی قابل توجهی برای آن کشور به وجود آورده است.

1. اولویت ها و نتایج سفر ترامپ به چین- انگاره و تفکر سیاسی ترامپ مبتنی بر هنر معامله بوده است. چنین اندیشه ای الهام گرفته از آرای سون تزو بوده که برای اولین بار و در 2300 سال گذشته کتاب هنر جنگ را منتشر نمود. مبانی تفکر و انگاره سیاسی سون تزو به میزان قابل توجهی مورد استفاده نظریه پردازان مختلف سیاسی و اقتصادی قرار گرفته است؛ حتی ریچارد نفیو که در زمره تیم مذاکره کننده وزارت خزانه داری امریکا در ارتباط با ایران بوده نیز کتاب هنر تحریم را براساس انگاره های ذهنی و قالب های اندیشه ای سون تزو تنظیم و تبیین نموده است.

سون تزو راهبرد کنش تدریجی برای غلبه راهبردی را در دستور کار قرار داده و بر این اساس تلاش داشته تا شکل جدیدی از کنش ارتباطی مبتنی بر تحقق مرحله ای اهداف را در روابط بازیگران به وجود آورد. چنین رویکرد و اندیشه ای را می توان به عنوان بخشی از سیاست کنش مرحله ای برای تحقق اهداف راهبردی کشورها دانست. اندیشه اقتصادی و راهبردی ترامپ به گونه ای شکل گرفته که با قالب های شناختی و ادراکی چین به ویژه شی جین پینگ ارتباط درهم تنیده ای داشته است.

همکاری های اقتصادی گام نخستین سیاست مشارکت فراگیر و چندجانبه چین و امریکا محسوب می شود. اندیشه ترامپ ماهیت اقتصادی داشته و تحقق چنین اهدافی عموما از طریق سازوکارهای فشار سیاسی و تهدید نظامی پیگیری می شود. سفر ترامپ به چین براساس حضور غول های اقتصادی و تکنولوژیک معنا پیدا می کرد. ایلان ماسک ، تیم کوک و دیوید سولومون مدیرعامل گلدمن ساکس را می توان اصلی ترین چهره های تیم همراه ترامپ در سفر به پکن دانست. افراد یاد شده در این سفر موضوعاتی ازجمله تجارت، فناوری های موج چهارم انقلاب تکنولوژیک و هوش مصنوعی را در دستور کار مذاکراتی قرار دادند. علاوه بر آن، افراد دیگری ازجمله لری فینک مدیرعامل بلک راک، جین فریزر مدیرعامل سیتی گروپ، استیون شوارتزمن مدیرعامل بلک استون و کلی اورتبرگ مدیرعامل بویینگ در این سفر حضور داشتند.

طیف گسترده ای از شرکت های مالی و مجموعه های استارت آپ نیز درصدد بودند تا موقعیت خود برای گسترش همکاری های اقتصادی و فنی را در همکاری های سازمان یافته اقتصادی و تکنولوژیک با چین مورد آزمون قرار دهند. حضور طیف گسترده ای از صاحبان صنایع، مجموعه های بانکی و مالی در تیم اقتصادی ترامپ بیانگر آن می باشد که محور اصلی سیاست های امریکا در ارتباط با چین را بهینه سازی موازنه اقتصادی بوده و در نتیجه امریکا توانست زمینه فروش 200 فروند هواپیمای مسافربری بویینگ را به چین فراهم آورد. طیف گسترده ای از قراردادهای اقتصادی نیز تنظیم شده که تاثیر خود را در حوزه سیاست و اقتصاد جهانی به جا می گذارد. همکاری های اقتصادی و تکنولوژیک امریکا و چین نه تنها برای ایالات متحده، بلکه برای هر بازیگر دیگری از اهمیت و مطلوبیت لازم برخوردار می باشد.

سیاست چین در ارتباط با جنگ امریکا و اسراییل علیه ایران نیز ماهیت محافظه کارانه داشته است. رهبر چین براساس درایت راهبردی اجتناب از جنگ به ترامپ هشدار داد که گسترش جنگ های منطقه ای می تواند آثار و پیامدهای پرمخاطره برای قدرت های بزرگ به همراه داشته باشد. رهبر چین همچنین به ترامپ یادآور شد که جنگ های منطقه ای می تواند زمینه افول قدرت های بزرگ را در طولانی مدت به وجود آورد. اجتناب از جنگ و مدیریت بحران به منزله محورهای اصلی سیاست چین برای گذار از جنگ منطقه ای علیه ایران تلقی می شود.

گسترش همکاری های اقتصادی با ایران در نگرش چین را می توان بخشی از سیاست راهبردی جهانی دانست که زمینه صلح سازی و ثبات منطقه ای را ایجاد می نماید. رهبر چین به امریکا توصیه نمود که از عملیات و جنگ جدید علیه ایران اجتناب نموده و سیاست مدیریت بحران در قالب حل و فصل مسالمت آمیز چالش ها را در دستور کار قرار دهد. چنین رویکردی به عنوان بخشی از راهبرد صلح سازی از طریق همکاری، دیپلماسی و موازنه مطالبات بازیگران رقیب و کشورهای متخاصم تلقی می شود.

2. محورهای راهبردی مذاکرات چین و روسیه - سفر پوتین به پکن نیز در 19 مه 2026 به انجام رسید. این سفر را می توان به عنوان تلاش سازمان یافته دو قدرت بزرگ جهانی دانست که با هژمونی امریکا در سیاست بین الملل مخالفت دارد. محور اصلی همکاری های چین و روسیه شامل بهینه سازی موضوعات سیاسی، منطقه ای، اقتصادی و راهبردی می باشد. مولفه های ژئوپلیتیکی نیز از شاخص های اصلی همکاری های چین و روسیه محسوب می شود. همکاری های چین و روسیه را می توان در قالب راهبرد موازنه تهدید مورد توجه قرار داد. راهبرد موازنه تهدید معطوف به طرح و پیگیری این موضوع می باشد که هرگاه کشورها با تهدید مشترک روبرو شوند، در آن شرایط می بایست اهداف و سیاست های خود را برای کنترل تهدیدات متوازن نموده و از این طریق به نتایج و مطلوبیت های موثرتری در اقتصاد و سیاست جهانی نایل شوند.

در نگرش رهبران چین و روسیه، هرگونه ارتقای قدرت سیاسی و راهبردی امریکا در نظم جهانی، زمینه لازم برای ثبات، تعادل و موازنه جهانی را به وجود می آورد. چنین انگاره هایی به مفهوم تلاش سازمان یافته چین و روسیه برای گذار از تهدیدات امریکا جهت ساماندهی نظم هژمونیک بوده است. رهبران دو کشور در بیانیه مشترک خود به این موضوع اشاره داشتند که روابط چین و روسیه در قرن 21 به نتایج مهم و تاریخی رسیده است. راهبرد همزیستی را می توان محور اصلی سیاست چین و روسیه در فضای نظم جهانی دانست. دو کشور به این موضوع توجه داشتند که سیاست و راهبرد آنان علیه هیچ بازیگر دیگری نبوده و از گسترش مبادلات و همکاری های اقتصادی فراگیر و چندجانبه حمایت به عمل می آورند. رهبران سیاسی چین و روسیه بر ضرورت حفظ تعادل استراتژیک جهانی تاکید داشته و آن را به عنوان زمینه ساز ثبات منطقه ای و بین المللی در فضای جهان آشوب زده بیان داشته اند. جنگ امریکا و اسراییل علیه ایران را می توان در زمره موضوعات دیگری دانست که سیاست چین و روسیه را تحت تاثیر قرار داده است. جنگ علیه ایران موقعیت روسیه در نظم جهانی را ارتقا داده است.

روسیه که در سال 2024 با فشارهای گسترده ناتو و اتحادیه اروپا روبرو بود، از زمان به قدرت رسیدن ترامپ به مازاد تاکتیکی و راهبردی فراگیرتری نایل شده است. در این سفر که سرگیی لاوروف وزیر امور خارجه روسیه نیز حضور داشت، در دیدار با وزیر امور خارجه چین به این موضوع اشاره داشت که روسیه آماده مذاکره درباره اوکراین با واشنگتن می باشد. بیان چنین رویکردی به مفهوم آن است که قدرت های بزرگ در نظم جهانی عموما تلاش دارند تا اهداف و سیاست خود در منازعات منطقه ای را با یکدیگر هماهنگ و متوازن سازند.

نتیجه - مذاکرات پکن را می توان نقطه عطفی برای جهش ژئوپلیتیکی چین در اقتصاد و سیاست جهانی دانست. رهبران سیاسی چین که دوره های طولانی تلاش داشتند تا سیاست ظهور آرام و همکاری های فراگیر سازنده را در دستور کار قرار دهند، در سومین دهه قرن 21 موقعیت بهتری در اقتصاد، سیاست و امنیت جهانی به دست آورده اند. مذاکرات ترامپ و پوتین با رهبران سیاسی و اقتصادی چین را می توان به عنوان یکی از نشانه های اصلی تحول مرحله ای در اقتصاد و سیاست جهانی دانست. هرگاه رهبران سیاسی قدرت های بزرگ موضوعات راهبردی را در دستور کار قرار می دهند، به مفهوم آن است که نشانه هایی از موازنه جدید در حال شکل گیری است.

هرگونه موازنه می تواند الگوی نوینی از همکاری های سیاسی و اقتصادی بازیگران را به وجود آورده و از این طریق زمینه برای شکل بندی های آینده کنش ارتباطی آنان فراهم شود. مذاکرات پکن را می توان ادامه مذاکرات یالتا و مذاکرات پوتسدام دانست که در سال 1945 شکل گرفته بود. در سال های پس از جنگ سرد، مذاکرات پکن اگرچه ماهیت مرحله ای داشته، اما واقعیت های جدیدی را منعکس می سازد که مبتنی بر ساماندهی نظم جدید جهانی است.

در روند جدید، قدرت های بزرگ هنوز به عنوان محور اصلی نظم بخشی منطقه ای محسوب می شوند. همکاری های اقتصادی آنان می بایست ماهیت متوازن داشته و از سوی دیگر، زمینه برتری آنان در اقتصاد و سیاست جهانی را فراهم آورد. به طور کلی می توان تاکید داشت که مذاکرات پکن سه عنصر موازنه جهانی، نظم بخشی امنیت منطقه ای و ارتقای سطح همکاری های اقتصادی در نظام جهانی را منعکس کرده است. نظم جدیدی در حال شکل گیری است که از یک سو مبتنی بر موازنه بوده و ازسوی دیگر، محوریت و نقش قدرت های بزرگ در مدیریت نظم جهانی و بحران های منطقه ای را فراهم می سازد.