وزیر کار دولت سیزدهم در تازه ترین اظهارات گفته ادعاها درباره بیکاری گسترده ناشی از محدودیت اینترنت صحیح نیست و فروشندگان اینستاگرامی به سکوهای داخلی مهاجرت کرده اند و همچنان مشغول فعالیتند. حجت الله عبدالملکی حتی برآوردهای مربوط به از بین رفتن صدها هزار شغل را هم غلط دانسته و گفته بازار کار ایران آن قدر ظرفیت دارد که همیشه تقاضای نیروی کار بی پاسخ باقی می ماند.

اگر خبرها را دنبال کرده و اظهارنظرهای آقای وزیر سابق را شنیده باشید، با این قبیل انکار واقعیات آشنا هستید. عبدالملکی پیش از این هم نشان داد که رابطه پیچیده ای با واقعیت های اقتصادی جامعه دارد. همین هم شد که لقب تئوریسین کارآفرینی با یک میلیون تومان را از فضای مجازی هدیه گرفت و حالا هم ترجیح داده روایت مردم از اقتصاد اینترنتی را نبیند یا دست کم آن را به رسمیت نشناسد.

آقای وزیر سابق، ماجرای ایجاد شغل با یک میلیون تومان را هنوز فراموش نکرده ایم! ایده ای که برای اولین بار در سال 1397 مطرح شد. عبدالملکی مدعی بود با سرمایه ای ناچیز هم می توان شغل ایجاد کرد. آن زمان منتقدان می پرسیدند دقیقا چه شغلی؟ با چه ابزار و بازاری؟ ولی او به عنوان معاون اشتغال و خودکفایی کمیته امداد جوابی نداشت. سه سال بعد، وقتی او تصدی وزارت کار را بر عهده گرفت، دوباره همان حرف ها را تکرار کرد و گفت هنوز هم می توان با یک تا 10 میلیون تومان شغل راه انداخت. دقیقا همان روزهایی که قیمت یک موتورسیکلت دست دوم چند برابر این رقم بود و هزینه اجاره یک مغازه کوچک، از رویای کارآفرینی میلیونی جلو زده بود.

حالا همان نگاه دوباره برگشته؛ این بار با محوریت اینترنت.

شاید از نگاه وزیر سابق، تعطیلی کسب وکار فقط زمانی رخ می دهد که کرکره مغازه ای پایین کشیده شود و صاحبش کلید را تحویل بدهد؛ اما مسئله این است که کرکره اقتصاد دیجیتال، همان اینترنت بین الملل است که نزدیک 90 روز است، پایین آمده. حالا همان هایی که به تکنولوژی قرن 21 اعتماد کرده و زندگی شان به آن گره خورده بود، کرکره مغازه را پایین کشیده اند. همان ها که با یک صفحه اینستاگرام، یک سایت، یک درگاه پرداخت یا یک حساب تبلیغاتی گذران عمر می کردند.

آن بلاگری که درآمدش از تبلیغات اینستاگرامی بود، دقیقا در کدام بستر داخلی همان مخاطب را پیدا کرده؟ برندی که سال ها برای جمع کردن چندصدهزار دنبال کننده هزینه کرده، چگونه ناگهان دست رنجش را به پلتفرمی منتقل کند که نه زیرساخت تبلیغاتی مشابه دارد، نه اعتماد عمومی و نه حتی همان تعداد کاربر فعال؟

فروشگاه های لباس، زیورآلات، صنایع دستی و خوراکی های خانگی فقط یک پیج نداشتند. پشت هر پیج فروش لباس، فقط یک فروشنده نبود، دختری بود که سفارش ها را بسته بندی می کرد، عکاسی بود که از محصولات عکس می گرفت، پیکی بود که مرسوله ها را جابه جا می کرد و خانواده ای که خرج خانه اش از همان چند استوری در روز درمی آمد.

فریلنسرهایی که برای بازار جهانی طراحی می کردند، برنامه نویس هایی که پروژه خارجی داشتند، مترجم هایی که با سایت های بین المللی کار می کردند، گیمرها، یوتیوبرها، مدرس های آنلاین، فعالان حوزه رمزارز، دیجیتال مارکترها، استارتاپ ها و حتی راننده هایی که سفارش اینترنتی جابه جا می کردند، همه بخشی از همین اقتصاد بودند. اقتصادی که کمتر در آمارهای سنتی گنجانده می شود اما واقعیت زندگی مردم است و نمی شود انکارش کرد.

نهادهای صنفی و اقتصادی هم ادعای وزیر سابق را رد می کنند. اتحادیه کسب وکارهای مجازی، اتاق بازرگانی تهران و انجمن تجارت الکترونیک بارها از خسارت های گسترده محدودیت اینترنت گفته اند. از آسیب جدی به صدها هزار کسب وکار خرد گرفته تا خسارت روزانه میلیون ها دلار به اقتصاد دیجیتال کشور؛ اما ظاهرا همه این ها از نگاه برخی مسئولان، یا بزرگنمایی است یا مردم هنوز روش درست کوچ به روبیکا و درآمدزایی از ایتا را یاد نگرفته اند.

مگر همین مسئولان نبودند که جوانان را تشویق می کردند وارد استارتاپ شوند، آنلاین بفروشند، تولید محتوا کنند، در خانه کار کنند و اقتصاد دیجیتال را توسعه دهند؟ چطور ناگهان صورت مسئله عوض شد؟ مثل این است که برق کارخانه را قطع کنند و بگویند کارگرها با شمع هم می توانند کار کنند.

البته عبدالملکی پیش تر هم نشان داده بود در تعریف شغل نگاه متفاوتی دارد. وقتی منتقدان از غیرواقعی بودن ایده اشتغال با یک میلیون تومان صحبت می کردند، برخی حامیان این طرح مثال هایی از دستفروشی، فروش لبو، باقالی یا فروش امانی لباس زدند. یعنی رویای اشتغال زایی گسترده در نهایت به جایی رسیده بود که جوان ایرانی با مدرک دانشگاهی و تورم افسارگسیخته، برود سر چهارراه لبو بفروشد و اسمش را کارآفرینی بگذاریم!

حالا هم ظاهرا همان منطق ادامه پیدا کرده: اگر اینستاگرام بسته شد، مردم بروند جای دیگری. اگر مشتری نماند، دوباره از صفر شروع کنند. اگر درآمد نصف شد، هنوز بیکار محسوب نمی شوند.

اما آقای تئوریسین، مسئله فقط درآمد نیست؛ مسئله فرسایش امید است. کسی که سال ها زمان گذاشته، مخاطب جمع کرده و به برندی اعتبار بخشیده، با قطع اینترنت بین الملل هم پول از دست می دهد و هم آینده اش نامطمئن تر می شود. به بیان دیگر، سرمایه اجتماعی و اعتمادش همزمان فرومی پاشد.

نزدیک به سه ماه از محدودیت گسترده اینترنت و اختلال جدی در دسترسی آزاد می گذرد. ابتدا گفته شد ماجرا موقتی و مرتبط با مسائل امنیتی و شرایط جنگی است و بعد از عبور از بحران، وضعیت عادی می شود. حالا هم بحث اینترنت طبقاتی به میان آمده، هم سیم کارت های پرو با قیمت های عجیب و هم بازار فروش انواع VPN و کانفیگ داغ تر از همیشه شده است.

هیچکس دقیقا نمی داند سود این اینترنت های ویژه، فیلترشکن ها و دسترسی های خاص به جیب چه کسانی می رود اما آنچه مردم با پوست و استخوان حس می کنند، کوچک تر شدن سفره شان است. آقای وزیر سابق، حداقل درد مردم را انکار نکنید.

منبع: فرارو