همزمان با انتشار خبرهایی درباره صدور یک یادداشت تفاهم اولیه میان ایران و آمریکا در راستای تمدید آتش بس و آغاز مذاکرات جدید، گمانه زنی های متعددی درباره بندهای احتمالی این تفاهم و آنچه طرفین می پذیرند مطرح است. مسئله تنگه هرمز، اموال بلوکه شده ایران و تحریم ها از مهم ترین موضوعاتی هستند که اکنون مطرح می شوند. افزون بر این، چگونگی تفاهم طرفین درباره اورانیوم 60 درصدی ایران نیز مورد بحث است.

به گزارش فرارو، دکتر رحمن قهرمان پور، تحلیلگر ارشد سیاست خارجی و روابط بین الملل، در گفت وگو با فرارو پالس های موجود درباره مذاکرات، مسائل هسته ای و احتمالات پیش رو را بررسی کرده است:

گزارش ها از توافق اولیه ای حکایت دارند که شامل توقف موقت غنی سازی در ازای آزادسازی دارایی های مسدودشده است. آیا این مدل، یک توافق اولیه واقعی است یا تعلیق موقت تنش؟

رحمن قهرمان پور: آنچه اکنون مطرح است با اصطلاح حقوقی یادداشت تفاهم شناخته می شود. بنابراین باید توجه داشت که اکنون درباره توافق صحبت نمی شود. یادداشت تفاهم برای ادامه آتش بس، یا به عبارتی ادامه وضع موجود، منعقد می شود؛ اما می تواند شامل برخی اضافات نسبت به مرحله قبلی نیز باشد. برای مثال، آمریکا محاصره دریایی را بردارد، ایران رفت وآمد در تنگه هرمز را آزاد کند، و سپس مسائل جدی تری که میان طرفین مورد مناقشه است بررسی شود. مسئله هسته ای، ذخایر اورانیوم 60 درصدی، غنی سازی ایران، تحریم ها و اموال ایران، در مراحل بعدی می توانند جدی تر مورد مذاکره قرار گیرند. بنابراین اکنون درباره همه مسائل جدی توافقی حاصل نمی شود. فعلاً آنچه مطرح است، رفع محاصره دریایی ایران توسط ایالات متحده و رفع انسداد تنگه هرمز از سوی ایران است.

پس از آن که اقدام اولیه توسط طرفین انجام شد، دو طرف توافق می کنند که در فاصله 30 تا 60 روز تمدید آتش بس، روی موضوعات مورد اختلاف گفت وگو کنند. بسیار مهم است که به این بخش توجه ویژه داشته باشیم: ممکن است این گفت وگوها به نتیجه قطعی برسد و ممکن است اصلاً به نتیجه نرسد. اگر ترامپ با آنچه در جریان است موافقت کند، به معنای دقیق کلمه، ادامه وضع موجود یا ادامه همان آتش بسی است که اکنون نیز برقرار است.

توافق احتمالی شامل توقف موقت غنی سازی، آزادسازی دارایی ها و یک دوره 30 روزه مذاکرات بعدی است. آیا این ساختار مرحله بندی شده واقعاً به نفع ایران است؟

رحمن قهرمان پور: مسئله این است که هم ایران و هم آمریکا باید در مدت زمان تعیین شده روی شروط یکدیگر وارد مذاکره شوند. این که فعلاً تفاهم داشته باشند که نیاز به مذاکره وجود دارد، لزوماً به این معنا نیست که حتماً توافقی هم رخ خواهد داد. تمایز میان مفاهیم اهمیت دارد. شاید رسانه ها اکنون از عبارت توافق استفاده کنند، اما تفاهم کلمه دقیق تری است. توافق بار و معنای حقوقی سنگینی دارد؛ یعنی کار خاتمه یافته است. اما تفاهم یعنی موضوع هنوز خاتمه نیافته و قرار است درباره مسائل مورد مناقشه در بازه زمانی معینی مذاکره صورت گیرد.

آیا آمریکا ایران را در موضع ضعف ارزیابی می کند؟ ایران اکنون چه اهرم های واقعی ای در اختیار دارد که این ارزیابی را تغییر دهد؟ نقش تنگه هرمز در مذاکرات چقدر جدی است؟

رحمن قهرمان پور: واقعیت این است که با توجه به سوابق مذاکرات ایران و ایالات متحده و آنچه در مراحل پیشین، از جمله آخرین دور در اسلام آباد، دیدیم، باید محتاطانه پیش رفت. تجربه این مذاکرات نشان می دهد که نوسان همیشه وجود داشته؛ بارها اعلام شده مسائل در حال حل شدن است، اما در نهایت هیچ مسئله ای حل نشده است. اکنون نیز شکاف و اختلاف میان ایران و آمریکا در موضوعات گوناگون بسیار زیاد است. این که در بازه زمانی تعیین شده — با فرض دقیقاً دو ماه — گشایشی رخ خواهد داد، به شکل قطعی قابل پیش بینی نیست.

در چنین شرایطی، احتمال شکست مذاکرات چقدر است؟

رحمن قهرمان پور: از دید من، حتی اگر اتفاق خاصی هم رخ ندهد، احتمال رسیدن طرفین به توافق قطعی چندان زیاد نیست و در خوش بینانه ترین حالت، 50 درصد است. همه چیز به ارزیابی های طرفین بستگی دارد. آنچه آمریکا می خواهد کاهش فشار بر تنگه هرمز و تأثیر آن بر اقتصاد جهانی است. به لحاظ داخلی، آمریکا با مشکلات اوراق قرضه بهادار روبه رو است و برخی کشورها از جمله ژاپن قصد فروش آن ها را دارند که می تواند برای ایالات متحده تبعات گسترده ای داشته باشد.

اگر این توافق شکست بخورد، سناریوی بعدی چیست؟ اسراییل چه نقشی در این معادله دارد؟

رحمن قهرمان پور: اگر ترامپ حمله را به تأخیر انداخته، می تواند تا حدودی بُعد فنی داشته باشد؛ شاید احساس کرده که هنوز آمادگی حمله جدید را به لحاظ فنی ندارد و در این بازه 60 روزه می تواند دوباره آماده شود. ایران نیز به صحنه شکل گرفته به عنوان یک تضمین قطعی نگاه نمی کند و در تلاش است بار دیگر آمادگی نظامی خود را تقویت کند. سیاست ایران این است که اورانیوم 60 درصدی را تا جایی که می تواند به خارج از کشور منتقل نکند و غنی سازی صفر را نپذیرد. این که بر اساس اطلاعات تأییدنشده رسانه ای چنین شروطی وجود دارد، لزوماً به معنای تحقق آن ها نیست. فعلاً در مرحله ادامه وضعیت تعلیق موجود قرار داریم. همه نیروهایی که مخل شکل گیری توافق بودند، از جمله اسراییل، همچنان در این زمینه فعال هستند. با توجه به این وضعیت حساس باید دید منطق ایران و آمریکا برای پذیرش یادداشت تفاهم چیست. پس از روشن شدن استدلال های طرفین، می توان گمانه زنی کرد که امکان توافق بیشتر است یا امکان تنش. این موضوع در بازه زمانی کوتاهی مشخص خواهد شد.

منبع: فرارو