اگر تا امروز خمیازه را فقط واکنشی ناخوشایند و گاهی خجالت آور در جلسات کاری یا کلاس درس می دانستید، نتایج یک مطالعه جدید ممکن است نگاهتان را تغییر دهد؛ پژوهشگران اکنون معتقدند این واکنش ساده بدن می تواند نقشی مهم در سلامت مغز داشته باشد.

به نقل از ای او ال، خمیازه کشیدن یکی از رایج ترین رفتارهای انسانی است؛ رفتاری که تقریباً همه ما هر روز آن را تجربه می کنیم، اما هنوز هم دانشمندان درباره دلیل دقیق وقوع آن اتفاق نظر ندارند. حالا مطالعه ای جدید نشان می دهد خمیازه ممکن است فراتر از یک واکنش ساده به خواب آلودگی یا خستگی باشد و حتی به نوعی در پاکسازی مغز نقش داشته باشد.

بیشتر مردم خمیازه را نشانه ای از خستگی، خواب آلودگی یا بی حوصلگی می دانند. در محیط های اجتماعی نیز خمیازه کشیدن اغلب رفتاری نامناسب تلقی می شود؛ به خصوص اگر در میانه یک جلسه کاری، سخنرانی یا گفت وگوی مهم رخ دهد. با این حال، دانشمندان سال هاست تلاش می کنند بفهمند چرا بدن انسان چنین واکنشی را انجام می دهد.

مطالعه جدید که در نشریه علمی Respiratory Physiology & Neurobiology منتشر شده، نشان می دهد خمیازه ممکن است عملکردی بسیار پیچیده تر از چیزی داشته باشد که تاکنون تصور می شد. پژوهشگران در این تحقیق تلاش کردند بررسی کنند هنگام خمیازه دقیقاً چه اتفاقی در مغز و بدن رخ می دهد.

در این مطالعه کوچک، 22 داوطلب تحت اسکن MRI از ناحیه سر و گردن قرار گرفتند. در طول تصویربرداری، از شرکت کنندگان خواسته شد در شرایط مختلفی قرار بگیرند؛ از جمله:

نتایج اسکن ها نشان داد هنگام خمیازه کشیدن، مایع مغزی-نخاعی یا همان CSF از مغز دور می شود. این مایع شفاف اطراف مغز و نخاع را احاطه کرده و نقش مهمی در محافظت و تغذیه سیستم عصبی دارد.

دکتر رندی دآمیکو، جراح مغز و اعصاب، توضیح می دهد مایع مغزی-نخاعی فقط نقش محافظتی ندارد، بلکه به انتقال مواد مغذی و دفع مواد زائد متابولیک مغز نیز کمک می کند.

در سال های اخیر توجه دانشمندان به سیستمی به نام گلیمفاتیک جلب شده است؛ شبکه ای که به نوعی سیستم پاکسازی مغز محسوب می شود. این سیستم وظیفه دارد مواد زائد تولیدشده در فعالیت های روزانه مغز را خارج کند. برخی پژوهش ها حتی اختلال در این سیستم را با بیماری های تحلیل برنده عصبی و روند پیری مرتبط می دانند.

بر همین اساس، برخی متخصصان معتقدند خمیازه شاید بتواند به عملکرد بهتر این مسیر پاکسازی کمک کند.

پژوهشگران تأکید می کنند هنوز نمی توان با قطعیت گفت خمیازه مستقیماً مغز را تمیز می کند. اما نتایج این تحقیق نشان می دهد این رفتار ممکن است نقشی بسیار مهم تر از تصور قبلی داشته باشد. داویده کاپون، عصب روان شناس مرکز پزشکی تافتس، می گوید هماهنگی میان جریان خون و مایع مغزی-نخاعی هنگام خمیازه می تواند نشانه ای از ارتباط آن با فرایند پاکسازی مغز باشد.

او توضیح می دهد: این یافته هنوز در حد فرضیه است. مطالعه حاضر ثابت نمی کند خمیازه مستقیماً مغز را پاکسازی می کند، اما نشان می دهد این رفتار احتمالاً عملکردهای فیزیولوژیکی پیچیده تری نسبت به آنچه قبلاً تصور می کردیم دارد.

متخصصان می گویند خمیازه درواقع یک رویداد عصبی و فیزیولوژیکی بسیار پیچیده است که چندین سیستم مختلف بدن را هم زمان درگیر می کند. دکتر کریستوفر وینتر، متخصص مغز و اعصاب و پزشکی خواب، معتقد است دانشمندان سال ها فرضیه های مختلفی درباره نقش خمیازه مطرح کرده اند؛ از تنظیم دمای مغز گرفته تا کمک به بیدار شدن سیستم عصبی.

به گفته او، یافته های جدید احتمالاً نشان می دهد خمیازه نوعی سیستم پشتیبان برای مغز است. او توضیح می دهد: اگر خواب کافی و باکیفیت داشته باشید، سیستم گلیمفاتیک کار خودش را به خوبی انجام می دهد. اما وقتی خواب مناسب ندارید، شاید خمیازه نوعی مکانیزم کمکی باشد؛ انگار مغز می گوید اگر قرار نیست درست بخوابی و سیستم پاکسازی را فعال کنی، من سیستم پشتیبان را روشن می کنم.

دانشمندان مدت هاست می دانند خواب نقش کلیدی در سلامت مغز دارد. در هنگام خواب، فعالیت سیستم گلیمفاتیک افزایش پیدا می کند و مغز فرصت پیدا می کند مواد زائد را دفع کند. به همین دلیل کمبود خواب با مشکلات شناختی، کاهش تمرکز و حتی افزایش خطر بیماری های عصبی مرتبط دانسته می شود.

اکنون این احتمال مطرح شده که خمیازه نیز شاید بخشی از همین چرخه تنظیمی باشد. به عبارت دیگر، بدن ممکن است از طریق خمیازه تلاش کند تعادل جریان مایعات و خون در مغز را حفظ کند؛ به خصوص زمانی که فرد خسته یا کم خواب است.

پاسخ کوتاه این است: نه لزوماً. پژوهشگران هشدار می دهند که نتایج این مطالعه به معنای آن نیست که افراد عمداً باید مدام خمیازه بکشند تا مغزشان سالم تر بماند.

این تحقیق صرفاً نشان می دهد خمیازه احتمالاً فوایدی دارد که پیش تر ناشناخته بوده اند. هنوز مطالعات گسترده تری لازم است تا مشخص شود این رفتار دقیقاً چه نقشی در سلامت مغز ایفا می کند و آیا می تواند تأثیر قابل توجهی بر پیشگیری از بیماری های عصبی داشته باشد یا نه.

یافته های جدید بار دیگر نشان می دهد بدن انسان حتی در ساده ترین رفتارهای روزمره نیز پیچیدگی های فراوانی دارد. خمیازه ای که شاید در ظاهر فقط نشانه خستگی به نظر برسد، ممکن است بخشی از مکانیزم های ظریف حفظ سلامت مغز باشد.

متخصصان می گویند مهم ترین پیام این مطالعه آن است که مغز و بدن ارتباطی پویا و دائماً در حال تعامل دارند. رفتارهایی مانند خواب، تنفس و حتی خمیازه می توانند بر عملکرد مغز اثر بگذارند؛ هرچند هنوز همه جزییات این ارتباط برای دانشمندان روشن نشده است.

بنابراین دفعه بعد که ناخواسته وسط روز خمیازه کشیدید، شاید بد نباشد به این فکر کنید که مغزتان فقط خسته نیست؛ شاید در حال انجام نوعی خانه تکانی داخلی هم باشد.

منبع: فرارو