اخیرا اکران فیلم سینمایی سرزمین پدری در جشنواره کن سال 2026 آغاز شده است. اثری که به جای روایت تاریخ جنگ، انسان هایی را به تصویر می کشد که دیگر معنای وطن و خانه را فراموش کرده اند.

به گزارش فرارو، بعضی فیلم ها تاریخ را روایت می کنند و برخی دیگر روح زخمی تاریخ را. سرزمین پدری ساخته پاولیکوفسکی را می توان از آن دست آثاری دانست که بیش از آنکه درباره وقایع سیاسی پس از جنگ جهانی دوم باشد، درباره اضطراب یک تمدن شکست خورده حرف می زند. فیلمی سیاه، سفید و غم زده که آلمان سال 1949 را نه فقط به عنوان کشوری ویران بلکه به مثابه ذهنی فروپاشیده به تصویر می کشد.

پاول پاولیکوفسکی در سرزمین پدری بار دیگر به همان قلمرو آشنایی بازمی گردد که در آیدا و جنگ سرد ساخته بود؛ قلمرویی از خاطره، تاریخ و سکوت های سنگین میان انسان هایی که زیر سایه ایدئولوژی ها زندگی می کنند. اما این بار، به جای شخصیت های خیالی، سراغ یکی از مهم ترین چهره های ادبی قرن بیستم یعنی توماس مان و دخترش اریکا رفته است؛ انتخابی که هم جسورانه است و هم پرریسک زیرا مرز میان واقعیت تاریخی و بازسازی دراماتیک را باریک تر از همیشه می کند.

فیلم در سال 1949 آغاز می شود، زمانی که جنگ جهانی دوم به تازگی تمام شده و نظم جدیدی در میان شرق و غرب در حال شکل گیری است. توماس مان ، نویسنده برنده نوبل پس از سال ها تبعید در آمریکا، بعد از سقوط آلمان نازی ابه آلمان برمی گردد تا جایزه گوته را دریافت کند. او به همراه دخترش اریکا سفری را در آلمان آغاز می کند. سفری که در لایه های زیرین خود مواجهه ای است با گذشته، گناه و فروپاشی روابط انسانی.

در این میان، رابطه توماس و دخترش به محور احساسی فیلم تبدیل می شود. اریکا نه فقط یک دختر، بلکه محافظ پدر برابر تاریخ است. او سال ها از اعتبار پدر در برابر اتهام های سیاسی دفاع کرده اما در این سفر شکاف های درونی این رابطه آشکار می شود. اریکا زنی است که میان وفاداری و خشم سرگردان مانده. توماس نیز پدری است که در سایه افکار و تناقض های اخلاقی خود زندگی می کند.

کارگردان هوشمندانه آلمان پس از جنگ را میان دو کابوس به تصویر می کشد، از یک سو نازیسم هنوز از خیابان ها پاک نشده و از سویی دیگر کمونیسم با وعده آرمان شهر در اروپای شرقی جای پای محکمی برای خود باز کرده است.

در فرانکفورت مان با انسان هایی رو به رو می شود که روزی با هیتلر و دستگاه نازی همکاری می کرند و حالا لباس جدیدی بر تن کرده اند. در شهری دیگر، کمونیسم از آینده ای روشن حرف می زند، در حالی که پشت این آینده چیزی جز سرکوب نیست.

پاولیکوفسکی فیلم را با امضای بصری همیشگی اش می سازد. قاب های بسته، نسبت تصویر کلاسیک آکادمی و تصویر سیاه وسفید نقره ای که نوعی فاصله گذاری عاطفی ایجاد می کند. در همان نمای ابتدایی وقتی دوربین از پنجره خودروی بیوک به ویرانه های آلمان پس از جنگ نگاه می کند مخاطب وارد جهانی می شود که در آن گذشته نه تمام شده و نه قابل ترمیم است؛ جهانی که در آن خرابه ها هنوز حرف می زنند.

یکی از ویژگی های مهم سرزمین پدری استفاده مداوم از فضای خالی در قاب است. شخصیت ها اغلب در نیمه پایینی تصویر قرار دارند و بالای سرشان فضایی خالی گسترده شده است. این انتخاب فرمی را می توان به عنوان استعاره ای از فشار تاریخ، سلطه ایدئولوژی ها یا حتی حضور ارواح گذشته تعبیر کرد. اما در نهایت آنچه بیش از همه احساس می شود نوعی کوچکی انسان در برابر ساختارهای عظیم سیاسی و تاریخی است.

از نظر بازیگری، سرزمین پدری یکی از قوی ترین اجراهای کارنامه بازیگران اصلی اش را ارائه می دهد. هانس زیشلر در نقش توماس مان با حداقل حرکت و حداکثر کنترل مردی را به تصویر می کشد که از درون در حال فروپاشی است. در عین حال ساندرا هولر در نقش اریکا با نگاه های سرد و واکنش های کنترل شده بار عاطفی فیلم را حمل می کند.

با این حال، مهم ترین پرسش درباره سرزمین پدری این است که آیا پاولیکوفسکی توانسته به عمق روانی این شخصیت های تاریخی نفوذ کند یا نه. برخی منتقدان ممکن است معتقد باشند که فاصله زیبایی شناسانه فیلم، مانع از همذات پنداری کامل با شخصیت ها شده است. سبک سرد و مینیمال کارگردان، هرچند امضای اوست، اما گاهی باعث می شود احساسات در زیر لایه فرم دفن شوند.

در نهایت سرزمین پدری اثری است که بیش از آنکه بخواهد پاسخ دهد، سوال می پرسد. در واقع فیلم درباره این است که خانه کجاست؟ درباره اینکه انسان در جهانی که مدام در حال تغییر مرزها و ایدئولوژی هاست چگونه می تواند به نقطه ای از تعادل برسد.

منبع: فرارو