سه ماه پس از آغاز جنگ آمریکا علیه ایران، اکنون پرسش اصلی برای بسیاری از تحلیلگران این نیست که آیا دونالد ترامپ در میدان نبرد پیروز شده، بلکه این است که آیا او در حال باختن جنگ در سطح راهبردی است یا نه.

به نقل از رویترز، اگرچه ایالات متحده در ماه های گذشته ضربات سنگینی به ایران وارد کرده، اما به باور بسیاری از کارشناسان، تهران همچنان اهرم های کلیدی قدرت خود را حفظ کرده است؛ از جمله تسلط بر تنگه هرمز، مقاومت در برابر امتیازات هسته ای و بقای ساختار سیاسی جمهوری اسلامی. همین مسئله باعث شده تردیدها درباره توانایی ترامپ برای تبدیل موفقیت های تاکتیکی ارتش آمریکا به یک پیروزی ژئوپلیتیکی قانع کننده افزایش یابد.

برخی تحلیلگران معتقدند ادعاهای مکرر ترامپ درباره پیروزی کامل بیش از آنکه بازتاب واقعیت باشد، جنبه تبلیغاتی دارد؛ به ویژه در شرایطی که دو طرف همچنان میان مذاکراتی شکننده و تهدیدهای مداوم آمریکا برای ازسرگیری حملات نظامی در نوسان هستند؛ حملاتی که می تواند واکنش تلافی جویانه ایران در سراسر منطقه را به دنبال داشته باشد.

در این میان، نگرانی هایی نیز درباره پیامدهای گسترده تر بحران مطرح شده است. برخی کارشناسان هشدار می دهند که آمریکا و متحدان عرب خلیج فارس ممکن است در نهایت در موقعیتی ضعیف تر از قبل قرار گیرند، در حالی که ایران توانسته نشان دهد قادر است بر گذرگاه راهبردی تنگه هرمز که حدود یک پنجم منابع نفت و گاز جهان از آن عبور می کند نفوذ و فشار قابل توجهی اعمال کند.

رویترز در ادامه این گزارش آورده است: با وجود ادامه بحران، برخی تحلیلگران هنوز احتمال می دهند که اگر مذاکرات به نتیجه ای مطلوب برای واشنگتن برسد، ترامپ بتواند راهی آبرومندانه برای خروج از بن بست فعلی پیدا کند. اما گروهی دیگر تصویری بسیار تیره تر از آینده سیاسی او در دوران پس از جنگ ترسیم می کنند.

آرون دیوید میلر، که در دولت های جمهوری خواه و دموکرات فعالیت داشته، در این باره گفته است: ما سه ماه از جنگ گذشته ایم و به نظر می رسد جنگی که قرار بود برای ترامپ یک تفریح کوتاه مدت باشد، در حال تبدیل شدن به یک شکست استراتژیک بلندمدت است.

برای ترامپ، این مسئله از جنبه شخصی و سیاسی نیز اهمیت زیادی دارد. او همواره حساسیت شدیدی نسبت به بازنده تلقی شدن نشان داده و بارها این برچسب را علیه رقبای خود به کار برده است. اکنون او خود را فرمانده قدرتمندترین ارتش جهان می بیند که در برابر کشوری قرار گرفته که با وجود توان محدودتر، همچنان احساس می کند دست بالا را در اختیار دارد.

تحلیلگران معتقدند همین شرایط ممکن است باعث شود ترامپ بیش از پیش در برابر هرگونه مصالحه ای که شبیه عقب نشینی از مواضع حداکثری اش یا بازگشت به توافق هسته ای سال 2015 دوران باراک اوباما باشد مقاومت کند؛ توافقی که او در دوره نخست ریاست جمهوری خود آن را لغو کرد.

در مقابل، کاخ سفید همچنان بر موفقیت عملیات نظامی آمریکا تأکید دارد. اولیویا ولز اعلام کرده است که ایالات متحده به تمام اهداف نظامی خود در عملیات خشم حماسی دست یافته یا حتی فراتر از آن ها رفته است. او همچنین افزود: رییس جمهور ترامپ همه کارت ها را در دست دارد و عاقلانه همه گزینه ها را روی میز نگه می دارد.

با این حال، فشارهای سیاسی داخلی بر ترامپ رو به افزایش است. او در جریان کارزار انتخاباتی خود وعده داده بود آمریکا را وارد مداخلات نظامی غیرضروری نکند، اما اکنون درگیر بحرانی شده که می تواند آثار ماندگاری بر اعتبار سیاست خارجی اش بر جای بگذارد.

این وضعیت در حالی ادامه دارد که آمریکا با افزایش قیمت بنزین و کاهش محبوبیت ترامپ پس از آغاز جنگ مواجه شده و حزب جمهوری خواه نیز در آستانه انتخابات میان دوره ای نوامبر برای حفظ کنترل کنگره تحت فشار قرار دارد.

در چنین شرایطی، برخی تحلیلگران معتقدند ترامپ با انتخابی دشوار روبه رو است: یا پذیرش یک توافق ناقص به عنوان راه خروج از بحران، یا تشدید نظامی و خطر گرفتار شدن در بحرانی طولانی تر. به گفته آن ها، اگر دیپلماسی شکست بخورد، یکی از گزینه های احتمالی ترامپ می تواند آغاز دور تازه ای از حملات شدید اما محدود باشد؛ حملاتی که او بتواند آن ها را به عنوان پیروزی نهایی معرفی کند.

در ادامه این گزارش آمده است: گروهی دیگر نیز احتمال می دهند ترامپ تلاش کند تمرکز افکار عمومی را به سمت کوبا تغییر دهد؛ اقدامی که شاید با هدف تغییر دستور کار سیاسی و دستیابی به یک پیروزی آسان تر صورت گیرد. با این حال، برخی دستیاران ترامپ به طور خصوصی اذعان کرده اند که او در ارزیابی خود از ایران دچار اشتباه شده و تصور می کرد این عملیات مشابه حمله 3 ژانویه به ونزوئلا خواهد بود؛ عملیاتی که به بازداشت رییس جمهور آن کشور و تغییر حکومت منجر شد.

با وجود این انتقادات، ترامپ همچنان مدافعانی نیز دارد. الکساندر گری، مشاور ارشد سابق ترامپ و مدیر اجرایی شرکت استراتژی های جهانی آمریکا ، این تصور را که کارزار آمریکا علیه ایران در آستانه شکست است رد کرده است.

او استدلال می کند که وارد شدن ضربات سنگین به توان نظامی ایران خود یک موفقیت استراتژیک محسوب می شود و این جنگ باعث شده کشورهای خلیج فارس بیش از گذشته به آمریکا نزدیک و از چین دور شوند. به گفته او، سرنوشت برنامه هسته ای ایران نیز هنوز مشخص نشده است.

با این حال، نشانه هایی از ناامیدی ترامپ نسبت به ناتوانی در کنترل روایت رسانه ای بحران دیده می شود. او در هفته های اخیر بارها به منتقدان حمله کرده و رسانه ها را به خیانت متهم کرده است.

درگیری کنونی اکنون دو برابر بازه زمانی شش هفته ای ادامه یافته که ترامپ هنگام ورود آمریکا به جنگ در 28 فوریه تعیین کرده بود. اگرچه بخش بزرگی از پایگاه سیاسی MAGA همچنان از او حمایت می کند، اما در میان جمهوری خواهان کنگره شکاف هایی پدید آمده و حمایت یکپارچه گذشته تا حدی تضعیف شده است.

طبق این گزارش، در میدان عملیاتی نیز ایران با بستن تنگه هرمز و افزایش شدید قیمت انرژی واکنش نشان داد و همزمان حملاتی را علیه اسراییل و برخی کشورهای خلیج فارس انجام داد. پس از آن، ترامپ دستور محاصره بنادر ایران را صادر کرد، اما این اقدام نیز نتوانست تهران را وادار به تسلیم کند.

در مقابل، مقام های ایرانی نیز روایت پیروزی ترامپ را با تبلیغات متقابل پاسخ داده اند و کارزار آمریکا را یک شکست خردکننده توصیف کرده اند؛ هرچند بسیاری از ناظران معتقدند تهران نیز درباره توان نظامی خود اغراق کرده است.

یکی از مهم ترین اهداف اعلام شده ترامپ، متوقف کردن برنامه هسته ای ایران بود، اما تاکنون نشانه ای از تحقق این هدف دیده نمی شود. بسیاری از تحلیلگران معتقدند دستیابی کامل به چنین هدفی نیز بعید است.

جاناتان پانیکوف، معاون سابق افسر اطلاعات ملی در امور خاورمیانه، می گوید جمهوری اسلامی صرفاً زنده ماندن پس از حملات آمریکا و نشان دادن توان خود برای کنترل کشتیرانی خلیج فارس را یک موفقیت می داند.

او که اکنون در اندیشکده شورای آتلانتیک فعالیت می کند، گفته است: آنچه آن ها کشف کردند این است که می توانند از این اهرم استفاده کنند و عواقب کمی برایشان داشته باشد. به گفته او، ایران به این نتیجه رسیده که می تواند فشار اقتصادی بیشتری نسبت به ترامپ تحمل کند و در یک جنگ فرسایشی دوام بیشتری بیاورد.

بر اساس ارزیابی ها، ذخایر اورانیوم غنی شده ایران پس از حملات هوایی آمریکا و اسراییل در ماه ژوئن در تأسیسات زیرزمینی دفن شده و همچنان امکان بازیابی و تبدیل آن به مواد مورد نیاز ساخت سلاح هسته ای وجود دارد. تهران نیز همچنان خواهان به رسمیت شناخته شدن حق غنی سازی اورانیوم برای اهدافی است که آن ها صلح آمیز می نامند.

دو مقام ارشد ایرانی نیز به خبرگزاری رویترز گفته اند که رهبر جمهوری اسلامی دستور داده اورانیوم نزدیک به درجه تسلیحاتی ایران به خارج از کشور منتقل نشود؛ موضوعی که روند مذاکرات را پیچیده تر کرده است.

برخی تحلیلگران حتی هشدار داده اند که این جنگ ممکن است ایران را بیش از گذشته به سمت تلاش برای دستیابی به سلاح هسته ای سوق دهد؛ مشابه الگویی که کره شمالی برای بازدارندگی در پیش گرفت.

در عین حال، هدف دیگر ترامپ یعنی وادار کردن ایران به توقف حمایت از گروه های نیابتی منطقه ای نیز هنوز محقق نشده است.

کارشناسان همچنین می گویند رهبران جدید ایران که پس از جنگ قدرت بیشتری یافته اند، از نسل پیشین نیز تندروتر هستند و همچنان زرادخانه ای از موشک ها و پهپادها در اختیار دارند که می تواند تهدیدی مداوم برای منطقه ایجاد کند.

افزون بر این، روابط آمریکا با متحدان سنتی اروپایی نیز آسیب دیده است. بسیاری از دولت های اروپایی از حمایت مستقیم از جنگی که بدون مشورت با آن ها آغاز شد خودداری کرده اند.

در سطح بین المللی نیز تحلیلگران معتقدند چین و روسیه با دقت عملکرد ارتش آمریکا در برابر تاکتیک های نامتقارن ایران را زیر نظر گرفته و از ضعف های آشکارشده، از جمله کاهش ذخایر تسلیحاتی آمریکا، درس گرفته اند.

رابرت کاگان در یادداشتی با عنوان کیش و مات در ایران در مجله آتلانتیک نوشته است که پیامد این جنگ می تواند حتی از عقب نشینی های آمریکا در ویتنام و افغانستان نیز سنگین تر باشد، زیرا آن جنگ ها از صحنه های اصلی رقابت جهانی دور بودند.

او در پایان هشدار داده است: هیچ بازگشتی به وضع موجود پیش از جنگ وجود نخواهد داشت و هیچ پیروزی نهایی آمریکایی ای هم وجود ندارد که بتواند خسارت های واردشده را جبران کند.

منبع: فرارو