آمریکا، رائول کاسترو، رییس جمهور سابق 94 ساله کوبا را به قتل متهم کرده است؛ اقدامی که گمانه زنی ها را درباره این که آیا هاوانا مقصد بعدی فهرست تغییر رژیم واشنگتن خواهد بود یا نه، افزایش داده است.

به گزارش بی بی سی، در بحبوحه کارزار فشار حداکثری که شدیدترین کمبودهای سوخت و انرژی کوبا در چند دهه اخیر را رقم زده است، شماری از مقام های آمریکایی به شکل مداوم خواستار پایان دادن به حکومت کمونیستی 66 ساله این جزیره شده اند.

در حالی که دونالد ترامپ، رییس جمهور آمریکا، گفته است معتقد است نیازی به تشدید تنش نخواهد بود، کاخ سفید نیز تاکید کرده که وجود یک دولت سرکش در نزدیکی سواحل آمریکا را تحمل نخواهد کرد.

این که در ادامه چه رخ خواهد داد، برای هیچ کس روشن نیست؛ فروپاشی اقتصادی، آشوب داخلی یا مداخله نظامی آمریکا. در ادامه سه سناریوی احتمالی بررسی می شود.

اعلام جرم علیه آقای کاسترو به اتهاماتی که به سرنگونی دو هواپیمای غیرنظامی توسط جنگنده های کوبایی در سال 1996 مربوط می شود، بلافاصله این گمانه را مطرح کرد که نیروهای آمریکایی ممکن است عملیاتی را برای دستگیری او و انتقالش به یک دادگاه آمریکایی آغاز کنند.

چنین عملیاتی بی سابقه نیست.

در ژانویه، نیروهای ویژه آمریکا عملیاتی برق آسا را در ونزوئلا اجرا کردند تا نیکلاس مادورو، رییس جمهور و متحد دیرینه کوبا را دستگیر و برای رسیدگی به اتهام های مربوط به مواد مخدر و تسلیحات به نیویورک منتقل کنند.

در سال 1989 نیز عملیاتی بسیار گسترده تر با نام عملیات هدف عادلانه انجام شد که در آن هزاران نیروی آمریکایی به پاناما حمله کردند تا مانوئل نوریگا، رهبر وقت این کشور را سرنگون و بازداشت کنند.

دونالد ترامپ، رییس جمهور آمریکا، تاکنون پرسش ها درباره این که آیا به اقدام مشابهی در کوبا فکر می کند را نادیده گرفته است.

با این حال چندین قانون گذار آمریکایی آشکارا خواستار اجرای ماموریتی مشابه شده اند.

ریک اسکات، سناتور ایالت فلوریدا، به خبرنگاران گفت: نباید هیچ گزینه ای را کنار بگذاریم. همان اتفاقی که برای مادورو افتاد باید برای رائول کاسترو هم رخ بدهد.

کارشناسان می گویند از منظر نظامی، دستگیری آقای کاسترو عملی است، اما با خطرها و پیچیدگی های فراوانی همراه خواهد بود؛ از جمله سن بسیار بالای او و احتمال مقاومت.

آدام ایساکسون، کارشناس منطقه ای در سازمان غیردولتی دفتر واشنگتن برای آمریکای لاتین می گوید: از بعضی جهات شاید خارج کردن او آسان تر باشد. ارزش نمادین او باعث شده به شدت محافظت شود، اما قطعا چنین کاری ممکن است.

اما حذف کاسترو که در سال 2018 از ریاست جمهوری کناره گیری کرد، شاید تاثیر چندانی بر دولت کوبا نداشته باشد؛ جایی که او سال هاست بیشتر به عنوان چهره ای نمادین و با نفوذ شناخته می شود.

آقای ایساکسون گفت: فکر نمی کنم دیگر تاثیر زیادی بر ساختار قدرت در کوبا داشته باشد. او 94 ساله است. خاندان کاسترو همچنان نفوذ دارد، اما دیگر در مرکز ساختاری که ایجاد کرده بودند قرار ندارد.

او افزود: اما از نظر سیاسی در داخل آمریکا، احتمالا موفقیتی بزرگ محسوب می شود. آن ها دوست دارند کاستروها را تحقیر کنند و یکی از انقلابیون اصلی سال 1959 را پشت میله های زندان ببینند. اما ارزش راهبردی این کار محل تردید است.

منبع تصویر،Getty Images

توضیح تصویر،برخی معتقدند آمریکا امیدوار است الگوی ونزوئلا که در آن دلسی رودریگز قدرت را به دست گرفت، در هاوانا نیز تکرار شود

یکی از گزینه هایی که مقام های آمریکایی، از جمله دونالد ترامپ مطرح کرده اند این است که رهبری جدیدی در هاوانا روی کار بیاید.

کارشناسان می گویند این سناریو می تواند مشابه جایگزینی آقای مادورو با دلسی رودریگز در ونزوئلا باشد؛ تغییری که ساختار دولت را تا حد زیادی حفظ کرد، هرچند این دولت مستقیما با دولت ترامپ وارد تعامل شد.

دونالد ترامپ بارها گفته است که هم اکنون با افرادی در داخل کوبا در ارتباط است که در بحبوحه وخامت اوضاع اقتصادی، امیدوارند آمریکا به آن ها کمک کند.

او در 12 مه در شبکه اجتماعی تروث سوشال نوشت: کوبا درخواست کمک کرده است و ما گفت وگو خواهیم کرد.

چند روز بعد، جان رتکلیف، رییس سازمان سیا، با مقام های کوبایی از جمله رائول گی یرمو رودریگز کاسترو، نوه رائول کاسترو، و لازارو آلوارس کاساس، وزیر کشور کوبا دیدار کرد.

مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، در فلوریدا به خبرنگاران گفت: ما با کوبایی ها تعامل خواهیم کرد ... در نهایت آن ها باید تصمیم بگیرند. نظام آن ها کارآمد نیست. او افزود که ترجیح دولت آمریکا دستیابی به یک توافق مذاکره شده است.

تغییراتی که آمریکا خواهان آن هاست می تواند شامل تعهد به بازتر کردن اقتصاد، جذب سرمایه گذاری خارجی بیشتر و مشارکت گروه های تبعیدی کوبایی، و همچنین پایان دادن به حضور نهادهای اطلاعاتی روسیه یا چین در این جزیره باشد.

نکته مهم این است که چنین تغییراتی می تواند دولت کوبا را تا حد زیادی دست نخورده باقی بگذارد.

مایکل شیفتر، استاد مطالعات آمریکای لاتین در دانشگاه جورج تاون و رییس پیشین اندیشکده گفت وگوی بین آمریکایی می گوید: همان طور که آن ها می خواستند از بی ثباتی در ونزوئلا جلوگیری کنند، می خواهند از بی ثباتی در کوبا نیز جلوگیری کنند.

او افزود: تحمیل تغییر رژیم برای رسیدن به این هدف بیش از حد پرخطر است.

چندین کارشناس که با بی بی سی گفت وگو کرده اند می گویند چالش اصلی دولت آقای ترامپ این است که در حال حاضر هیچ چهره آشکاری در داخل کوبا وجود ندارد که آماده به دست گرفتن قدرت باشد.

آقای شیفتر می گوید: فکر نمی کنم در کوبا فردی معادل دلسی رودریگز وجود داشته باشد و ساختار قدرت در کوبا با ونزوئلا متفاوت است. پیدا کردن آن چیزی که به دنبال آن هستند دشوار است، اما فکر می کنم آن ها در جست وجوی نوعی ساختار حکمرانی جایگزین هستند.

سناریوی سوم این است که کوبا زیر فشار عظیم اقتصادی کنونی از پا درآید؛ فشاری که تاکنون به خاموشی های چند ساعته روزانه و کمبود گسترده مواد غذایی در سراسر جزیره منجر شده است.

آقای ترامپ این هفته گفت: هیچ تشدید تنشی در کار نخواهد بود. فکر نمی کنم لازم باشد. آنجا در حال فروپاشی است. یک فاجعه است و آن ها تا حدی کنترل اوضاع را از دست داده اند.

اما کارشناسان، تصویری بسیار پیچیده تر ارائه می کنند و می گویند سازوکارهای کنترل دولت کوبا بر جامعه همچنان تا حد زیادی پابرجاست، حتی در این دوره دشوار اقتصادی.

آقای شیفتر می گوید: باید میان اقتصاد کوبا و دولت و حکومت کوبا تفاوت قائل شد. اقتصاد کوبا می تواند فروبپاشد و در حال فروپاشی است ... اما دولت همچنان کار می کند، به ویژه در حوزه امنیتی.

هرگونه فروپاشی دولتی می تواند برای دولت آقای ترامپ نیز چالش برانگیز باشد؛ به ویژه اگر شمار زیادی از کوبایی ها از کشور بگریزند و راهی آمریکا شوند.

مهاجران کوبایی که در سال های اخیر وارد آمریکا شده اند نیز از محدودیت های مربوط به پناهندگی سیاسی و سایر محدودیت های مهاجرتی دولت آقای ترامپ مصون نبوده اند.

آقای ایساکسون می گوید: اگر فروپاشی رخ دهد، بخش بزرگی از مردم کوبا هر کاری بتوانند انجام خواهند داد تا از آنجا فرار کنند. درست همان طور که طی سال های گذشته مردم هاییتی چنین کرده اند.

او افزود: فلوریدا نزدیک ترین مقصد است، اما انتظار دارم برخی نیز راه خود را به مکزیک باز کنند.

آقای ایساکسون همچنین گفت از این که چنین موج گسترده ای از مهاجرت تاکنون آغاز نشده، متعجب است.

او گفت: احتمالا مردم روزانه فقط حدود هزار تا هزار و 500 کالری دریافت می کنند و به خدمات پایه درمانی دسترسی ندارند. انتظار می رود مردم تا الان مشغول ساختن قایق های خود شده باشند.