به نقل از خبرگزاری خبرآنلاین، دزدی دریایی شیوه ای از زندگی است که به طور سنتی با مردان مرتبط است. با این حال، غارت در دریاهای آزاد هرگز شغلی کاملاً مردانه نبوده است. در طول قرن ها، زنان کلیشه ها را به چالش کشیده اند تا نشان دهند که می توانند دزدان دریایی به همان اندازه موفق باشند. در حالی که تاریخ دزدان دریایی زن اغلب با افسانه ها و اسطوره ها گره خورده است، روایت ها از قدرت، انعطاف پذیری و ترسناکی آن ها به اندازه همتایان دزد دریایی مردشان حکایت های زیادی دارد. علیرغم موانعی که با آن روبه رو بودند، این زنان توانایی خود را به عنوان رهبران نترس دریاها ثابت کردند.

زنان در افسانه های دزدان دریایی

زنان، جدا از این که مانند آژیرهای دریایی کشتی ها را به کام مرگ می کشند، در کجای داستان های دریاهای آزاد قرار دارند؟ لورا سوک دانکومب، نویسنده کتاب دزدان دریایی زن: شاهزاده خانم ها، روسپی ها و دزدان دریایی که بر هفت دریا حکومت می کردند ، غیبت زنان را در داستان های دزدان دریایی و اسناد تاریخی به عدم هماهنگی زنان دزد دریایی با شخصیت پردازی های جنسیتی دریا و همچنین انتظارات سنتی از زنان نسبت می دهد.

دریا از نظر تاریخی به عنوان نیرویی زنانه که می تواند آرام، الهی، غیرقابل پیش بینی و خطرناک باشد، شخصیت پردازی شده است. درنتیجه، مردان مسئول یا به نوعی در چالش برای رام کردن آن بوده اند، یک استعاره ادبی که در داستان هایی به قدمت اودیسه هومر تا رمان کوتاه پیرمرد و دریا ی همینگوی در سال 1952 دیده می شود. دزدان دریایی زن، شخصیت پردازی دریا به عنوان امری زنانه را مختل می کنند؛ وقتی زنی بر یک شیء زنانه تسلط می یابد، چه معنایی دارد؟

دزدان دریایی زن همچنین انتظارات از زنان به عنوان فرزندآور یا لنگرگاه خانه را که مرزهای شان محدود به فضاهای خانگی بود، دگرگون کردند. درست مانند مردان، برای زنان دریا به معنای آزادی، بی مرز بودن، اکتشاف و رها بودن از هرگونه ثبات یا خانه بود.

1- ملکه آرتمیس هالیکارناس

آن چه در مورد ملکه آرتمیس از هالیکارناس می دانیم از دو متن باستانی برای ما به جا مانده است: تاریخ هرودوت و استراتژی های جنگ اثر پولیانوس. هرودوت به عنوان پدر تاریخ شناخته می شود، اگرچه اعتبار روایت های او مدت هاست که مورد سوال قرار گرفته. با این حال، او اهل هالیکارناس بود و با تحسین از آرتمیس نوشت.

آرتمیس، ملکه بیوه ی کاریا در جنوب غربی آناتولی بود که از شهر هالیکارناس (بودروم امروزی در ترکیه) بر قلمرو خود حکمرانی می کرد. اگرچه کاریایی ها یونانی بودند، اما آرتمیس در جریان حمله خشایارشا، پادشاه ایران به یونان در سال 480 پیش از میلاد، فرماندهی پنج کشتی را بر عهده داشت. طبق روایت هرودوت، آرتمیسیا تنها زنِ عضو شورای جنگ خشایارشا و تنها کسی بود که به او توصیه کرد از نبرد با یونانیان در سالامیس پرهیز کند. با این حال، وقتی خشایارشا تصمیم گرفت به هر قیمتی حمله را آغاز کند، آرتمیسیا با وظیفه شناسی ناوگان خود را به دل نبرد برد.

همان طور که آرتمیسیا پیش بینی کرده بود، یونانیان برای این حمله ی دریایی کاملاً آماده بودند. وقتی کشتی های ایرانی در تنگه ی باریک سالامیس گرفتار شدند، آرتمیس برای فرار، کشتی خود را به یکی از کشتی های متحدِ ایرانی کوبید. این کار باعث شد دشمن تصور کند کشتی او یک کشتی یونانی است و به این ترتیب او توانست بدون آسیب از میدان نبرد خارج شود. خشایارشا نیز گمان کرد که او یک کشتی یونانی را غرق کرده است و با تحسین گفت: مردان من زن شده اند و زنان من مرد.

تندیس ملکه توتای ایلیریایی، موجود در موزه اسکندربیگ در کرویه، آلبانی.

منبع: ویکی مدیا کامنز

2- ملکه توتا

دلاوری های ملکه توتای ایلیری توسط چندین مورخ باستان، به ویژه پولیبیوس، ثبت شده است. او و همسرش، پادشاه اگرون، در حدود سال 231 پیش از میلاد بر منطقه ی ایلیریا در غرب بالکان حکمرانی می کردند. پس از مرگ پادشاه که ظاهراً بر اثر زیاده روی در نوشیدن مشروبات الکلی رخ داد، ملکه توتا به نیابت از پسرخوانده ی جوانش، پینس، عملاً جانشین او شد. گفته می شود یکی از نخستین اقدامات او، اعطای مجوز به تمام کشتی های نیروی دریایی برای غارت و سرقت هر آنچه می توانستند بود تا غنایم را به ایلیریا بیاورند (دانکامب، ص 15).

ناوگان های ملکه توتا سواحل آدریاتیک و ایتالیا را درنوردیدند (دانکامب، ص 16). آن ها نه تنها به کشتی های دشمن، بلکه به متحدان خود نیز حمله می کردند؛ هیچ کس از گزند آن ها در امان نبود. ملکه گاهی خود شخصاً در این یورش ها شرکت می کرد و رحم و مروتی بیش از زیردستانش نشان نمی داد. در داستانی آمده است که ملکه توتا و کشتی هایش با کوزه های خالی به شهری رسیدند و درخواست آب کردند. به محض این که دروازه های شهر باز شد، او و نیروهایش کوزه ها را رها کرده و شمشیرهای خود را بیرون کشیدند و حمله شان به شهر را آغاز کردند. او به سرعت به وحشت دریای آدریاتیک شهرت یافت و به خاری در چشم دیگر قدرت های مدیترانه تبدیل شد (دانکامب، ص 16).

خدمه ملکه توتا نه تنها به کشتی های تجاری رومی یورش می بردند، بلکه ملوانان آن ها را نیز به بردگی می گرفتند. در یک مورد، مقامات رومی سفیرانی فرستادند تا از او بخواهند حملاتش به کشتی های رومی را متوقف کند، اما او نپذیرفت. بدتر از آن، او یکی از سفیران را به قتل رساند. وحشت این ملکه تا سواحل غربی یونانِ امروزی نیز گسترش یافت. یونانیان، با وجود دشمنی با رومیان، به طور موقت با آن ها متحد شدند تا با تهدید دزدان دریایی ایلیریا مقابله کنند.

دوران قدرت دریایی ملکه توتا زمانی به پایان رسید که رم در سال 229 پیش از میلاد علیه ایلیریا اعلان جنگ کرد و شهرهای دیگر را نیز برای پیوستن به این نبرد فراخواند. او به دژ ایلیری رایزون (ریسان در مونته نگروی امروزی) گریخت و در آن جا به همراه اتباع وفادارش به مدت یک سال در محاصره ماند (دانکامب، ص 18). پس از اتمام ذخایر و آذوقه، ملکه تئوتا مجبور به تسلیم شد و رومیان تسلیم او را پذیرفتند.

وایکینگ ها در حال حرکت به سوی خشکی، اثر فرانک دیکسی، 1873.

منبع: PICRYL

3-لاگرتا، سپر وایکینگ ها

براساس متن تاریخی دانمارکی متعلق به قرن دوازدهم با عنوان گِستا دانوروم (Gesta Danorum)، لاگرتا یک شیلدمِیدِن (زن جنگجو) در قرن نهم بود؛ زنی وایکینگ که به دلیل مهارت های رزمی سرسختانه اش در خشکی و دریا شهرت داشت. از او پس از یک حمله مرگبار توسط فری، پادشاه سوئد، به روستای محل سکونتش یاد شده است؛ حمله ای که در آن، لاگرتا و سایر زنان به زور در یک فاحشه خانه زندانی شدند (دانکام، ص 28). راگنار لودبروک، رهبر دانمارکی، با شنیدن این خبر برای نجات آن ها راهی شد. طبق این متن، پس از ورود راگنار، لاگرتا برای جنگیدن در کنار نیروهای او، خود را به شکل مردان درآورد.

در میانه نبرد، لاگرتا به خاطر مهارت ها و خشونت جنگی اش توجه راگنار را جلب می کند؛ آن قدر که او از لاگرتا درخواست ازدواج می کند. ظاهراً پس از مدتی، راگنار او را ترک کرده و با زنی دیگر همراه می شود و به دانمارک بازمی گردد. بعدها، او چنان درگیر یک جنگ داخلی می شود که از لاگرتا درخواست کمک می کند. لاگرتا می پذیرد و با 120 کشتی اش به یاری او می شتابد و به پیروزی راگنار کمک می کند (دانکام، ص 29).

با این حال، پس از آن که امنیت راگنار تضمین شد، لاگرتا از پشت به او خنجر زد و ادعای تخت پادشاهی دانمارک را برای خود مطرح کرد. گرچه داستان لاگرتا شباهت هایی با افسانه های مربوط به الهه نورس، تئوگورد، دارد، اما روایت او نشان می دهد که زنان وایکینگ می توانسته اند رهبرانی موفق در عرصه نظامی باشند.

پرتره ای از سیده الحُرّه.

منبع: ویکی مدیا کامنز

4. سیده الحره

داستان سیده الحرا در پس زمینه سقوط غرناطه در پایان بازپس گیری اندلس [اسپانیا] قرار دارد. پس از سقوط شهر، سیده و خانواده اش، بنی رشید، به شمال آفریقا بازگشتند. خانواده او یکی از بسیاری پناهندگان اندلسی بودند که مجبور به ترک اسپانیا شدند. این تجربه تلخ، سیده را بر آن داشت تا از طریق دزدی دریایی از کشتی های اروپایی و مسیحی انتقام بگیرد.

همسر سیده، کاپیتان ابوالحسن المندری، که او نیز پناهنده بود، از سلطان مراکش اجازه گرفت تا در شهر بندری تطوان که مدت ها متروکه بود، سکونتگاهی بنا کند (مرنیسی، 19). پس از مرگ او، سیده به مقام بخشدار رسید و بعداً به فرماندار یا حاکم تطوان ارتقا یافت (مرنیسی، ص 18). در سال 1515، او آخرین زن در تاریخ اسلام بود که لقب الحره را به دست آورد، به معنای بانوی شریفی که آزاد و مستقل است؛ زنی که در برابر هیچ مقام برتری سر تعظیم فرود نمی آورد (مرنیسی، ص 115).

اطلاعات چندانی درباره سرنوشت بعدی سیده الحُرّه در دست نیست، اما نام او در منابع تاریخی و گزارش های ثبت شده اسپانیایی و پرتغالی آن دوره به کرات دیده می شود. درخور توجه است که تقریباً هیچ منبع عربیِ هم دوره ای، از او نامی نبرده است.

تصویر لارنس دِ گراف بر روی کارت های سیگار قرن نوزدهم.

منبع: ویکی مدیا کامنز

5. آن دِ گراف

آن دِ گراف (Anne de Graaf)، که نسبت به دیگر دزدان دریایی زن آن عصر کمتر شناخته شده است، زنی فرانسوی بود که داستان های دزدی دریایی او در جزیره تورتوگا در هاییتی امروزی رخ داد؛ جایی که احتمالاً بین سال های 1665 تا 1675 به آن جا رسیده بود (دانکام، ص 91). حدس و گمان های بسیاری درباره این که او چرا و چگونه سر از آن جا درآورده، وجود دارد. ممکن است او به عنوان بخشی از گروهی از زنان به آن جا فرستاده شده باشد تا مردانِ ساکن آن جا را به ماندن و کشاورزی تشویق کنند. با این حال، این احتمال نیز وجود دارد که آن به دلیل تن فروشی در فرانسه تبعید شده باشد؛ چراکه فرستادن مجرمان، که در آن زمان تن فروشان نیز جزو آنان محسوب می شدند، به مستعمرات، رویه ای معمول بود.

گذشته از شرایط ورودش، وقتی به تورتوگا رسید، با دزد دریایی فرانسوی، پیر لِ لونگ، ازدواج کرد. ظاهراً مدت کوتاهی پس از آن، لِ لونگ توسط دزد دریایی هلندی، لارنس دِ گراف، کشته شد. روایت های زیادی در مورد چگونگی پیوند آن و دِ گراف وجود دارد، یکی از این روایت ها به ویژه گمانه زنی می کند که آن برای انتقام، دِ گراف را به دوئل مرگ دعوت کرد و همین اقدام، دِ گراف را بر آن داشت تا از او درخواست ازدواج کند (دانکام، ص 92). بدین ترتیب، او به آن دِ گراف تبدیل شد و در کشتی، به شریک جدید زندگی اش پیوست.

نبرد اسپانیایی ها با دزدان دریایی بربری، 1650.

منبع: PICRYL

اگرچه در آن زمان حضور زنان در کشتی ها به عنوان یک خرافه رایج، بدشگون تلقی می شد، اما گفته می شود که آن نزد خدمه کشتی دِ گراف بسیار محبوب بود. حتی به او لقب آن دِو-لو-وُ (Anne Dieu-le-Veut) یا خدا چنین می خواهد داده بودند. هر چه آن می خواست، به دست می آورد (دانکام، ص 93). او ظاهراً نه تنها برای کشتی بدیمنی به همراه نیاورد، بلکه به طلسم خوش شانسی آن ها تبدیل شد.

آن در حملات دزدان دریایی (بوکانیرها) به کشتی های اسپانیایی مشارکت می کرد. بوکانیرها که با دزدان دریایی عادی تفاوت داشتند، برخلاف آن ها که بدون تبعیض به هر کشتی ای حمله می کردند، تنها کشتی های اسپانیایی را در دریای کاراییب هدف قرار می دادند. ناوگان های اسپانیایی نه تنها مملو از کالاهای گران بها از سراسر جهان بودند، بلکه بسیار کُند حرکت می کردند و همین امر، تسخیر آن ها را آسان می ساخت. روایت ها چنین می گویند که وقتی لارنس دِ گراف در نبردی بر اثر اصابت توپِ کشتی اسپانیایی کشته شد، آن به عنوان ناخدا فرماندهی کشتی برعهده گرفت. آن نبرد خونین با شکست آن به پایان رسید. او و خدمه اش اسیر شدند، مشخص نیست که پس از آن سرنوشتش چه شد.

منبع: www.thecollector.com

مترجم: امیرمهدی نادری