مهدی امیدوار، سخنگو و خزانه دار اتاق اصناف ایران، با اشاره به جایگاه زیرساخت های ارتباطی در اقتصاد امروز گفت: همان گونه که آسیب دیدن جاده ها، پل ها یا خطوط راه آهن می تواند نگرانی های اقتصادی ایجاد کند، اختلال در زیرساخت های اینترنتی نیز خسارت های قابل توجهی برای فضای کسب وکار به همراه دارد. به گفته او، گستردگی فعالیت های اقتصادی در بستر اینترنت نشان می دهد اختلال در این حوزه، فقط چند کسب وکار محدود را درگیر نمی کند، بلکه بخش بزرگی از بازار را تحت تأثیر قرار می دهد.

به گزارش ایران، مشروح این گفت وگو در ادامه آمده است:

او با تأکید بر نقش قابل توجه کسب وکارهای مجازی در اقتصاد کشور افزود: حجم بالای مبادلات مالی در این فضا نشان می دهد این بخش به یکی از ارکان مهم اقتصاد تبدیل شده است. بر اساس برآوردها، گردش مالی کسب وکارهای اینترنتی به حدود 2100 همت رسیده است؛ رقمی که به گفته او، فقط به واحدهای دارای مجوز مربوط می شود، در حالی که شمار زیادی از فعالان بازار نیز به صورت مستقل و بدون پروانه رسمی در فضای آنلاین فعالیت می کنند.

امیدوار تصریح کرد حدود 10 هزار واحد صنفی مجازی دارای مجوز، در سال گذشته گردش مالی قابل توجهی ثبت کرده اند؛ آماری که به گفته او نشان می دهد اقتصاد دیجیتال سهمی قابل ملاحظه در تولید و مبادلات کشور پیدا کرده و هرگونه اختلال در اینترنت می تواند این بخش را با آسیب جدی مواجه کند.

اختلال اینترنت برای بسیاری از کسب وکارها، تنها به معنای کند شدن ارتباط یا دشوار شدن دسترسی به چند سایت و اپلیکیشن نیست. در عمل، بخشی از فعالیت روزمره این کسب وکارها به ابزارها، سرویس ها و بسترهایی وابسته است که با ناپایداری اینترنت یا محدودیت دسترسی، کارکرد عادی خود را از دست می دهند. همین موضوع باعث شده دامنه اثر اختلال ها از فروشگاه های اینترنتی فراتر برود و به تیم های فنی، شرکت های خدماتی، مشاغل خانگی، استارتاپ ها و حتی بخشی از مشاغل غیردیجیتال نیز سرایت کند.

حمید محمدی، بنیانگذار یکی از بازارگاه های مجازی، در گفت وگو با ایران با اشاره به اثرات ناپایداری اینترنت بر فعالیت های اقتصادی گفت: محدودیت و اختلال اینترنت عملاً فرآیند کاری بسیاری از کسب وکارها را مختل کرده است، زیرا عمده کسب وکارهای دیجیتال و حتی بخشی از مشاغل غیردیجیتال نیز به شکل های مختلف از این وضعیت آسیب دیده اند. به گفته او، دلیل اصلی این است که بسیاری از ابزارهای مورد استفاده این کسب وکارها بین المللی اند و با محدود شدن اینترنت، دسترسی به آنها دشوار یا ناممکن می شود.

او توضیح داد ابزارهایی مانند سرویس های گوگل، سامانه های طراحی محصول، بسترهای توسعه نرم افزار و ابزارهای همکاری تیمی، برای بخش بزرگی از تیم ها جزیی از فعالیت روزمره محسوب می شوند و محدود شدن دسترسی به این خدمات، به ویژه برای تیم های دورکار، مشکلات جدی ایجاد کرده است. به گفته محمدی، حتی به روزرسانی نشدن سیستم عامل ها و نرم افزارها نیز می تواند به چالشی مهم برای کسب وکارها و زیرساخت های فناوری اطلاعات تبدیل شود.

یکی از بخش هایی که بیش از دیگر حوزه ها از اختلال اینترنت آسیب دیده، تجارت اجتماعی و کسب وکارهای مبتنی بر شبکه های اجتماعی است؛ بخشی که در سال های اخیر به یکی از کانال های مهم فروش، بازاریابی و جذب مشتری تبدیل شده بود. محمدی در این باره گفت در ایران، اینستاگرام برای میلیون ها کسب وکار به بستر معرفی کالا، جذب مخاطب و فروش مستقیم تبدیل شده بود و بسیاری از افراد از طریق این شبکه اجتماعی مشتری پیدا می کردند.

به گفته او، این موضوع فقط به فروشگاه های اینستاگرامی محدود نبود و حتی پزشکان، مشاوران و ارائه دهندگان خدمات نیز بخش قابل توجهی از مخاطبان و مشتریان خود را از همین بستر جذب می کردند. در نتیجه، محدودیت ها و اختلال های اخیر، فقط یک کانال ارتباطی را از دسترس خارج نکرده، بلکه سرمایه گذاری چندساله بسیاری از افراد برای ساختن جامعه مخاطب و تثبیت جایگاه حرفه ای شان را نیز با خطر مواجه کرده است.

ابعاد این اختلال، تنها به افت فروش یا کاهش ارتباط با مشتری محدود نمی شود و بازار کار را هم تحت فشار برده است. محمدی با اشاره به اثر این وضعیت بر اشتغال گفت: اگرچه آمار دقیق و مستندی از میزان خسارت شغلی در دست نیست، اما شواهد میدانی نشان می دهد بسیاری از تیم های کوچک که به تازگی فعالیت خود را آغاز کرده بودند، ناچار به توقف یا تعلیق فعالیت شده اند. به گفته او، برخی کسب وکارها نیز برای کنترل هزینه ها، تعداد نیروهای خود را کاهش داده اند.

او کاهش درآمد از یک سو و دشوارتر شدن انجام کار از سوی دیگر را از مهم ترین چالش های این وضعیت دانست؛ مشکلی که به ویژه برای تیم های دورکار و کسب وکارهای فعال در حوزه توسعه نرم افزار، خدمات دیجیتال و هوش مصنوعی پررنگ تر شده است. محمدی تأکید کرد که امروز کمتر فعال حوزه فناوری را می توان یافت که از ابزارهای مبتنی بر هوش مصنوعی استفاده نکند و محدود شدن دسترسی به این ابزارها نیز فشار مضاعفی بر این بخش وارد کرده است.

در چنین شرایطی، این پرسش مطرح می شود که آیا کسب وکارهای آسیب دیده می توانند بار دیگر به روش های سنتی بازگردند و بخشی از خسارت را از این مسیر جبران کنند؟ محمدی پاسخ روشنی به این سؤال می دهد: بازگشت کامل به شیوه های قدیمی، در عمل ممکن نیست. به گفته او، ممکن است بخشی از فعالیت ها به طور موقت به مسیرهای سنتی منتقل شده باشد، اما وقتی یک کسب وکار فناوری جدیدی را پذیرفته و ساختار خود را بر آن بنا کرده، عقبگرد کامل و بازگشت به الگوهای پیشین نه ساده است و نه اقتصادی.

این گزاره برای بخش بزرگی از اقتصاد امروز صادق است. بسیاری از کسب وکارها در سال های اخیر نه فقط کانال فروش، بلکه خدمات مشتری، تبلیغات، پرداخت، پشتیبانی و حتی مدیریت داخلی خود را به ابزارهای دیجیتال گره زده اند. از این رو، اختلال اینترنت در چنین فضایی فقط یک مانع مقطعی نیست، بلکه مستقیماً به اختلال در مدل کسب وکار تبدیل می شود.

در میان پیشنهادهایی که برای کاهش فشار بر فعالان دیجیتال مطرح شده، ایده اختصاص اینترنت پرو به برخی کسب وکارها نیز مورد بحث قرار گرفته است؛ اما این پیشنهاد با انتقادهایی جدی روبه رو است. محمدی در این باره معتقد است اینترنت پرو اساساً ایده ای مناسب و پایدار نیست، زیرا اگر اینترنت ابزار کار، اطلاع رسانی و مبادله باشد، دسترسی متفاوت برای برخی گروه ها نمی تواند پاسخ مناسبی برای یک مسأله عمومی باشد. از نگاه او، مشکل اصلی زمانی حل می شود که دسترسی پایدار و قابل اتکا برای کل زیست بوم دیجیتال فراهم باشد، نه آنکه بخشی از بازار از یک امکان ویژه برخوردار شود و بخش دیگر همچنان در معرض اختلال باقی بماند.

یکی از پیامدهای کمتر دیده شده اختلال اینترنت، اثر آن بر شفافیت بازار است. محمدی با اشاره به این موضوع گفت بخشی از کارکرد اینترنت و ابزارهای دیجیتال، افزایش شفافیت قیمت و قدرت مقایسه برای مصرف کنندگان است. در شرایط عادی، کاربران می توانند قیمت کالاها و خدمات را در بسترهای مختلف بررسی و با یکدیگر مقایسه کنند، اما هرچه دسترسی محدودتر شود، این امکان نیز کاهش می یابد.

به این ترتیب، محدودیت اینترنت فقط به زیان فروشندگان آنلاین تمام نمی شود، بلکه مصرف کننده را هم با بازار کم شفاف تری روبه رو می کند؛ بازاری که در آن امکان مقایسه قیمت کمتر است و خرید ممکن است با هزینه بیشتر یا آگاهی کمتر انجام شود. از این منظر، آسیب اختلال اینترنت تنها متوجه یک بخش خاص از اقتصاد نیست، بلکه مستقیماً بر کیفیت رقابت و کارایی بازار نیز اثر می گذارد.

به گفته فعالان این حوزه، فقط بخشی از زیان ناشی از اختلال اینترنت در قالب افت فروش یا کاهش درآمد قابل محاسبه است و بخش مهمی از خسارت ها، ماهیتی غیرمستقیم و بلندمدت دارد. محمدی در این باره توضیح داد توقف یا تأخیر در اجرای یک پروژه دیجیتال، از دست رفتن فرصت های آینده، عقب افتادن از رقبا و تضعیف توان توسعه، از جمله زیان هایی است که به سادگی در آمارهای رسمی دیده نمی شود، اما اثر واقعی آنها می تواند از خسارت های کوتاه مدت هم بیشتر باشد.

به همین دلیل، بسیاری از فعالان اقتصاد دیجیتال معتقدند مهم ترین اقدام حمایتی، نه طراحی بسته های مقطعی، بلکه بازگرداندن اینترنت پایدار و کاهش نااطمینانی است. به گفته محمدی، اگر دسترسی باثبات به اینترنت فراهم شود، بسیاری از فعالان این عرصه می توانند به تدریج خود را احیا کنند. در کنار آن، دولت می تواند با کاهش برخی محدودیت های مقرراتی و تسهیل فعالیت در حوزه هایی مانند تجارت الکترونیک، فین تک، بیمه و گردشگری، بخشی از فشار واردشده بر کسب وکارهای آنلاین را کاهش دهد.

آنچه امروز اقتصاد دیجیتال را تحت فشار قرار داده، فقط اختلال در یک زیرساخت فنی نیست، بلکه چالش در بستری است که بخش مهمی از فروش، اشتغال، خدمات و نوآوری کشور به آن وابسته شده است. اگر این وضعیت ادامه یابد، پیامد آن تنها کاهش درآمد چند کسب وکار آنلاین نخواهد بود، بلکه فرسایش تدریجی اعتماد، افت انگیزه سرمایه گذاری و کند شدن حرکت اقتصاد به سمت زیست بوم دیجیتال خواهد بود.