مجید محمدشریفی، عضو هیات علمی دانشگاه خوارزمی و کارشناس مسائل بین الملل در یک گفتگو، سفر اخیر ولادیمیر پوتین به چین را به طور مستقیم مرتبط با تحولات خاورمیانه، خلیج فارس و به ویژه تنگه هرمز دانست و تاکید کرد که در این سفر حتما درباره وضعیت خلیج فارس و تنگه هرمز گفت وگو خواهد شد و پکن، مسکو را در جریان مباحث طرح شده با دونالد ترامپ قرار خواهد داد. هر چند دستور کار مشترک پکن و مسکو فراتر از خلیج فارس است و موضوعاتی مانند انتقال انرژی روسیه به چین باتوجه به رخدادهای اخیر در هرمز، جنگ اوکراین و سطح همکاری های نظامی میان دو کشور نیز در کانون مذاکرات قرار دارد. به گفته این عضو هیات علمی، روابط روسیه و چین پس از حمله مسکو به اوکراین و تحریم های شدید امریکا و اتحادیه اروپا وارد مرحله ای تازه شده و برخی ناظران از آن به عنوان نوعی همکاری استراتژیک یاد می کنند؛ به این معنا که بحران اوکراین و موضع واحد غرب در برابر روسیه، موجب نزدیکی هر چه بیشتر دو کشور شده است.

به گزارش اعتماد، مشروح این گفت وگو در ادامه آمده است:

این استاد دانشگاه افزود: این روند به ویژه به یکی از نگرانی های اصلی جمهوری خواهان و شخص ترامپ تبدیل شده، زیرا آنان معتقدند سیاست حمایت همه جانبه غرب از اوکراین، عملا چین و روسیه را به هم نزدیک کرده است. محمدشریفی یادآور شد: یکی از اولویت های مهم سیاست خارجی ترامپ در دور دوم ریاست جمهوری اش ایجاد شکاف میان مسکو و پکن و دور کردن روسیه از چین بود. به همین دلیل، ترامپ ابتدا کوشید با متهم کردن اوکراین، تحت فشار قرار دادن زلنسکی برای پذیرش طرح صلح خود و طرح کاهش تحریم های مسکو، مانع از تعمیق همکاری استراتژیک روسیه و چین شود؛ رویکردی که یادآور دیپلماسی نیکسون و کیسینجر در جنگ سرد است، با این تفاوت که این بار امریکا تلاش کرد از مسیر نزدیک شدن به مسکو و ترغیب روسیه به توافق صلح با اوکراین، این کشور را از مدار چین خارج کند.

شریفی در ادامه افزود: پس از ناکامی این سیاست، ترامپ رویکرد خود را تغییر داد و مستقیما به سمت چین رفت و با ترکیبی از تشویق و تهدید، ازجمله تهدید به تحریم های جدید، کوشید پکن را به فاصله گرفتن از روسیه ترغیب کند، هر چند این سیاست نیز تاکنون نتیجه مشخصی به همراه نداشته است.

به گفته این کارشناس، می توان مطمئن بود ترامپ در سفر خود به پکن درباره روسیه، رویکرد چین نسبت به مسکو و ضرورت حفظ فاصله پکن از روسیه گفت وگو کرده و اکنون پوتین با سفر به چین در تلاش است روابط استراتژیکی را که پس از جنگ اوکراین میان دو کشور شکل گرفته، تقویت و به پکن یادآوری کند که مناسبات مسکو-پکن ماهیتی راهبردی دارد و چین نباید تحت تاثیر فشارها یا مشوق های امریکا از روسیه فاصله بگیرد.

محمدشریفی با اشاره به اینکه پکن در نظام بین الملل محاسبات خاص خود را دارد که لزوما با محاسبات مسکو یکسان نیست، گفت: احتمال دارد چین تحت تاثیر فشارها یا تشویق های واشنگتن ناگزیر شود بخشی از روابط خود با روسیه را محدود کند؛ سناریویی که به زیان مسکو است. به باور او، روسیه تلاش خواهد کرد روابط تقویت شده پس از جنگ اوکراین با چین را در برابر پیامدهای سفر ترامپ به پکن و احتمال ارایه برخی وعده ها ازسوی واشنگتن حفظ کند و از این منظر، سفر اخیر پوتین به چین بسیار مهم و تاثیرگذار است.

این استاد دانشگاه بیان کرد: بی تردید شی جین پینگ و پوتین در این سفر درباره خاورمیانه، خلیج فارس و تنگه هرمز گفت وگو خواهند کرد و این موضوع از محورهای اصلی مذاکرات است.

او با تاکید بر اینکه روسیه و چین را باید در زمره حامیان جمهوری اسلامی ایران، نه متحدان کامل آن، دانست، تصریح کرد: این دو کشور خواهان بازگشت وضعیت سیاسی منطقه به شرایط پیش از جنگ هستند، هرچند در قبال تحولات خلیج فارس و هرمز، به دلیل تفاوت منافع، دو نگاه کاملا متمایز دارند.

به گفته این استاد دانشگاه، چین به طور جدی به جریان انرژی از خلیج فارس و تنگه هرمز وابسته است و یکی از پایه های اقتصاد این کشور استمرار باثبات صادرات انرژی از این آبراه است؛ از این رو، یکی از اولویت های اصلی پکن این است که به هر شکل ممکن، چه از مسیر تشویق جمهوری اسلامی ایران و چه راه حل های دیگر، تنگه هرمز برای صادرات انرژی باز بماند.

محمدشریفی یادآور شد: چین روابط بسیار خوبی با امارات، عربستان و قطر دارد و این کشورها نیز از شرکای مهم پکن در خلیج فارس اند؛ بنابراین منافع آنان نیز برای چین اهمیت بالایی دارد و در مجموع، باز شدن تنگه هرمز یکی از مهم ترین منافع پکن در این بحران محسوب می شود.

محمدشریفی با اشاره به رویکرد متفاوت مسکو گفت: از نگاه روسیه، تحولات تنگه هرمز و اختلال در جریان انرژی از خلیج فارس نوعی فرصت است، زیرا هر چه صادرات انرژی از این منطقه با اختلال بیشتری مواجه شود، امکان فروش نفت روسیه با سهولت و حتی قیمت بالاتر افزایش می یابد. روسیه در چنین شرایطی می تواند علاوه بر چین، سبد شرکای خود را متنوع کرده و به کشورهای بیشتری انرژی صادر کند و در همین چارچوب بحث تمدید محدودیت های تحریم نفت روسیه و فراهم شدن امکان صادرات برای مسکو مطرح است تا هم همه نفت روسیه فقط به سمت چین نرود و هم پکن نتواند آن را با قیمت بسیار پایین خریداری کند.

محمدشریفی جمع بندی کرد که در تنگه هرمز، چین و روسیه از دو نوع منفعت متضاد پیروی می کنند، اما ادامه جنگ و احتمال گسترش تحولات سیاسی یا نظامی علیه جمهوری اسلامی ایران برای هیچ یک مطلوب نیست. به همین دلیل، در عین اختلاف منافع در حوزه انرژی، دو کشور در این هدف مشترک اند و آن پایان درگیری و عدم حمله نظامی به ایران است.

او در بخش دیگری از سخنانش با اشاره به تداوم بحران در تنگه هرمز گفت اخلال در هرمز در راستای منافع روسیه است؛ بنابراین تا زمانی که بحران به جنگی بزرگ و غیرقابل پیش بینی منجر نشود، بسته ماندن تنگه و اختلال در صادرات انرژی در جهت منافع مسکو خواهد بود و روسیه از این فرصت بهره خواهد گرفت. در مقابل، این وضعیت کاملا به زیان منافع اقتصادی و امنیتی چین است؛ از این رو، پکن تمام تلاش خود را خواهد کرد تا شاید از روسیه بخواهد از نفوذ خود بر ایران استفاده کند و تهران را به بازگشت تنگه هرمز به حالت عادی ترغیب کند؛ یعنی انتظار می رود شی جین پینگ از پوتین بخواهد با رهبران ایران در تماس باشد و از آنها بخواهد سیاست خود را در هرمز تغییر دهند.

او یادآوری کرد: امریکا و اسراییل در مواجهه با ایران اهدافی را دنبال می کنند که آن قدر برایشان مهم است که مخالفت روسیه و چین یا کمک های محدود آنها به ایران نمی تواند این سیاست ها را تغییر دهد؛ این کشورها منافعی حیاتی را پیگیری می کنند که حاضر نیستند آن را وجه المصالحه یا ابزار معامله با مسکو و پکن قرار دهند و چین و روسیه نیز به اندازه ای ابزار دراختیار ندارند که بتوانند امریکا را در این زمینه تحت فشار جدی بگذارند. محمدشریفی افزود: ممکن است کمک های اطلاعاتی روسیه، برخی کمک های محدود نظامی این کشور یا کمک های چین به ایران ادامه یابد، آن هم در سطحی محدود؛ اما سخن گفتن از شکل گیری یک بلوک قدرتمند شرقی با عضویت ایران، چین و روسیه در برابر امریکا و غرب سخن دقیقی نیست و چنین رخدادی اتفاق نخواهد افتاد. او درباره رویکرد پکن توضیح داد که در کوتاه مدت و میان مدت استراتژی چین باز شدن تنگه هرمز و بازگشت وضعیت صادرات انرژی به شرایط پیش از جنگ است و این موضوع در صدر دستور کار پکن قرار دارد. چین می خواهد روابط تجاری رو به رشد خود با کشورهایی مانند عربستان، امارات و قطر را ادامه دهد و به تدریج جای پای خود را در خلیج فارس و خاورمیانه مستحکم تر کند، در حالی که اساسا به دنبال ورود به بحران ها و تعهدات نظامی نیست و برخلاف امریکا، کشورهای منطقه نمی توانند روی چین به عنوان متحد نظامی حساب ویژه ای باز کنند.

به باور این استاد دانشگاه، چین همچنان خواهان تداوم روابط خود با ایران است بنابراین، پایان جنگ از منافع اصلی پکن در منطقه است. مهم ترین اتفاق نامطلوب برای چین در کوتاه مدت و میان مدت، تداوم بسته ماندن تنگه هرمز و در سطحی وسیع تر دگرگونی نظم امنیتی خلیج فارس و خاورمیانه است، زیرا در این صورت چین در بلندمدت تحت فشار جدی قرار می گیرد. اگر امریکا بتواند در بلندمدت کنترل خود را بر تنگه هرمز اعمال کند، این آبراه به گلوگاهی برای فشار بر چین تبدیل می شود و پکن به این خطر آگاه است؛ از این رو، چین تلاش خواهد کرد تنگه هرمز مانند گذشته و به عنوان یک آبراه بین المللی مطابق قواعد حقوق بین الملل اداره شود، بدون آنکه نه ایران و نه امریکا کنترل کامل آن را در دست گیرند.