بنزین سوپر پس از چند سال عرضه محدود و توقف تدریجی، دوباره به چرخه تولید و توزیع بازمی گردد؛ تصمیمی که می تواند بخشی از نیاز خودروهای با فناوری بالاتر را پوشش دهد، هرچند پایداری آن همچنان به ظرفیت پالایشگاه ها، وضعیت تأمین مواد مورد نیاز و مدیریت مصرف بنزین در کشور بستگی دارد.

به گزارش ایران، براساس اعلام رسمی، دولت به پالایشگاه های کشور دستور داده است تولید بنزین باکیفیت موسوم به بنزین سوپر را از سر بگیرند. این تصمیم در شرایطی اتخاذ شده که از سال 1398 به بعد، به دلیل رشد مصرف بنزین، فشار بر ظرفیت تولید داخلی و محدودیت های فنی در برخی پالایشگاه ها، عرضه بنزین سوپر در بسیاری از مناطق کشور متوقف شد یا تنها به صورت محدود و مقطعی ادامه یافت.

بنزین سوپر در تعریف فنی، سوختی با عدد اکتان بالاتر از بنزین معمولی است. عدد اکتان، شاخص مقاومت سوخت در برابر احتراق زودرس یا پدیده ناک در موتور خودروست. هرچه این عدد بالاتر باشد، سوخت در موتورهای با نسبت تراکم بالا عملکرد پایدارتر و مناسب تری خواهد داشت. به همین دلیل، خودروهای مدرن تر، موتورهای توربوشارژ و خودروهایی با فناوری پیشرفته تر، معمولاً برای حفظ راندمان، کاهش استهلاک و جلوگیری از آسیب های فنی، به سوخت با اکتان بالاتر نیاز دارند.

تولید بنزین سوپر در ایران سابقه ای طولانی دارد و به دهه های پیش از انقلاب بازمی گردد. در دهه 1340 و 1350، همزمان با توسعه صنعت نفت و گسترش فعالیت پالایشگاه هایی مانند پالایشگاه آبادان، تولید فرآورده های نفتی در کشور افزایش یافت. در همان دوره، با ورود گسترده خودروهای آمریکایی و اروپایی به بازار ایران، نیاز به سوخت با کیفیت بالاتر نیز بیش از گذشته مطرح شد.

با پایان جنگ و آغاز بازسازی زیرساخت ها در دهه 1370، موضوع کیفیت سوخت دوباره در کانون توجه قرار گرفت. ورود خودروهای ژاپنی، کره ای و بعدها خودروهای مونتاژی با فناوری جدیدتر، حساسیت نسبت به کیفیت بنزین را افزایش داد. این خودروها نسبت به سوخت کم کیفیت آسیب پذیرتر بودند و استفاده از بنزین نامناسب می توانست موجب افت عملکرد، افزایش مصرف یا آسیب به برخی اجزای موتور شود.

در دهه 1380، بنزین سوپر تقریباً به یکی از سوخت های ثابت در جایگاه های کلان شهرها تبدیل شد. در این دوره، افزایش تعداد خودروهای خارجی و رشد آگاهی عمومی نسبت به کیفیت سوخت، تقاضا برای این نوع بنزین را بالا برد.

با وجود رشد تقاضا، تولید بنزین سوپر در ایران همواره با محدودیت هایی همراه بوده است. تولید این نوع بنزین به فرآیندهای پیچیده تر پالایشی و در مواردی استفاده از مواد افزودنی خاص برای افزایش عدد اکتان نیاز دارد. به همین دلیل، بنزین سوپر نسبت به بنزین معمولی هزینه تولید بالاتری دارد و تولید مستمر آن به ظرفیت عملیاتی مناسب در پالایشگاه ها وابسته است.

از اواخر دهه 1390 و همزمان با رشد شدید مصرف روزانه بنزین، فشار بر پالایشگاه های کشور افزایش یافت. افزایش تعداد خودروها، فرسودگی ناوگان حمل ونقل، قیمت پایین سوخت، رشد سفرهای شهری و بین شهری و نبود اصلاحات مؤثر در سمت تقاضا، از جمله عواملی بودند که مصرف بنزین را در برخی مقاطع از ظرفیت تولید داخلی فراتر بردند. در چنین شرایطی، طبیعی بود که اولویت پالایشگاه ها بیشتر بر تأمین بنزین عمومی متمرکز شود تا تولید محصولی که هزینه و حساسیت تولید بالاتری دارد.

از سال 1398 به بعد، این روند پررنگ تر شد و در سال های بعد، عرضه بنزین سوپر در بسیاری از شهرها یا به طور کامل متوقف شد یا تنها به صورت محدود و مقطعی ادامه یافت. در این دوره، یکی از دلایل مطرح شده برای این وضعیت، کاهش ظرفیت واقعی تولید در برخی پالایشگاه ها و محدودیت در تأمین خوراک مناسب برای تولید بنزین با اکتان بالا بود.

تصمیم اخیر دولت برای ازسرگیری تولید بنزین سوپر را می توان تلاشی برای پاسخ به نیاز بخشی از بازار سوخت کشور دانست؛ بازاری که در سال های اخیر، بویژه برای خودروهای جدیدتر و حساس تر، با کمبود این نوع سوخت مواجه بوده است.

با این حال، ازسرگیری تولید بنزین سوپر را نباید به معنای حل مسأله اصلی در بازار بنزین کشور تلقی کرد. واقعیت این است که چالش اصلی، همچنان ناترازی میان تولید و مصرف بنزین است. تا زمانی که مصرف با شتاب بالا رشد می کند و ظرفیت پالایشی یا بهره وری مصرف متناسب با آن اصلاح نمی شود، هر تصمیمی برای افزایش کیفیت یا تنوع سبد سوخت، در معرض فشار تقاضا قرار خواهد داشت.

پایداری این تصمیم به مجموعه ای از عوامل وابسته است؛ از جمله توان پالایشگاه ها برای تولید مستمر، دسترسی به مواد و افزودنی های مورد نیاز، وضعیت فنی واحدهای پالایشی و البته مدیریت مصرف بنزین در کشور. اگر ازسرگیری تولید بنزین سوپر صرفاً به عنوان یک اقدام مقطعی دنبال شود، نمی توان انتظار داشت که این سوخت دوباره به شکل پایدار و گسترده در جایگاه ها در دسترس باشد.