به نقل از اقتصادنیوز،در سال 1405، اقتصاد ایران با جهش بی سابقه تورم مواجه شد؛ داده های رسمی نشان می دهند که نرخ تورم نقطه به نقطه تا بیش از 73 درصد افزایش یافته است که به معنای افزایش چشمگیر هزینه اقلام مصرفی خانوار در مقایسه با سال گذشته است.

این فشار تورمی، بیش از آنکه فقط قیمت ها را بالا ببرد، الگوی رفتاری خرید خانوارها را نیز به طرزی بنیادین دگرگون کرده است: از خرید نقدی کالاهای نو به خرید قسطی حتی برای کالاهای معمولی و رشد بی سابقه بازار کالاهای دست دوم به عنوان یک راهکار اقتصادی.

بر اساس آخرین آمار رسمی منتشرشده مرکز آمار، تورم نقطه به نقطه در فروردین 1405 به حدود 73.5 درصد رسیده است؛ این بدان معناست که برای خرید همان سبد کالا و خدمات، خانوارها بیش از 73٪ بیشتر نسبت به سال قبل هزینه کرده اند. تورم سالانه نیز به بیش از 53 درصد افزایش یافته است.

همچنین بخش قابل توجهی از افزایش قیمت مربوط به مواد غذایی و کالاهای پوشاک بوده است، برخی اقلام غذایی بیش از 110 درصد افزایش قیمت داشته اند. کالاهای نسبتاً ضروری مانند لبنیات، گوشت، برنج، روغن و تخم مرغ نرخ های جدیدی دارند که بسیاری از خانوارهای متوسط توان خرید معمولی آن ها را ندارند.

این اعداد نشان می دهند که تورم دیگر فقط یک افزایش قیمت ساده نیست، بلکه به عاملی ساختاری برای تغییر سبک زندگی تبدیل شده است.

پیامد عملی این افزایش ها این است که بخش عمده بودجه خانوار به تأمین مایحتاج اولیه اختصاص می یابد و بخش تفکیک شده بودجه برای مصارف دیگر بسیار کاهش یافته است.

در یک اقتصاد نسبتاً باثبات تر، خریداران معمولاً برای اقلام گران قیمتی مثل یخچال، تلویزیون یا ماشین لباسشویی سراغ پرداخت های قسطی می رفتند؛ زیرا هزینه نقدی این کالاها نسبت به درآمد خانوار بالاست.

در 1405، این خط مرزی به طور محسوسی جابجا شده است:خریدهای معمول و حتی مصرفیِ روزمره نیز به شیوه قسطی انجام می شود.

فروشگاه های زنجیره ای و خرده فروشی ها اکنون بسته های محصولات غذایی و اقلام ضروری را با امکان پرداخت 4 تا 8 قسط به مشتریان عرضه می کنند.

حتی در فروشگاه های کوچک تر، و پوسترهای تبلیغاتی قسطی ببر برای اجناسی مثل لبنیات، شوینده ها و اقلام بهداشتی به چشم می خورد.

این تغییر نشان دهنده کاهش قدرت نقدینگی خانوارها است؛ یعنی وقتی حتی اقلام ضروری هم نیازمند تقسیط پرداخت می شوند، به وضوح تورم اثرات خود را در معیشت خانوار برجای گذاشته است.

در سال 1405، وقتی خانواده ای به فروشگاه می رسد و قیمت یخچال یا ماشین لباسشویی را می بیند، اغلب چشمانش از تعجب گشاد می شود. افزایش قیمت ها به قدری عجیب و سرسام آور شده که خرید کالای نو برای بسیاری دیگر امکان پذیر نیست. در نتیجه، بازار کالاهای دست دوم به طرز چشمگیری رونق گرفته است.

در یکی از محله های مرکزی شهر تهران، خانواده ای که قبلاً همیشه ترجیح می داد کالاهای برقی را نو بخرد، وقتی جاروبرقی شان خراب شد، به جای پرداخت 15 میلیون تومان برای نمونه نو، با 6 میلیون تومان یک مدل دست دوم مشابه خریداری کردند. این اتفاق تنها برای لوازم بزرگ خانگی نیست بلکه؛ مبلمان، فرش و حتی لوازم برقی کوچک نیز مسیر مشابهی را طی کردند.

روایت میدانی دیگر در بازارهای الکترونیک و برقی، فروشندگان دست دوم هم می گویند که تقاضا افزایش 40 تا 60 درصدی داشته است و مشتریانی که پیش تر کالای نو را ترجیح می دادند، حالا حتی برای اقلامی که عمر بالایی دارند، دست دوم را انتخاب می کنند. علت اصلی، نه صرفاً صرفه جویی، بلکه واکنش مستقیم به فشار تورم و کاهش قدرت خرید است.

بنا به مشاهدات ، در سال 1405، وقتی تورم بی سابقه فشار بر خانوارها را دوچندان کرد، بسیاری از خانواده ها مجبور شدند سبد خرید خود را بازتعریف کنند.

مریم، مادر دو فرزند در تهران، وقتی قیمت یخچال نو را دید، ناامید شد و به بازار دست دوم رفت؛ او یک یخچال سالم با نصف قیمت نو خرید. او می گوید؛ بهتر است کمی ریسک کنم و دست دوم بخرم، تا هزینه سنگین نو را یک باره پرداخت کنم.

علی، کارمند اداری، وقتی ماشین لباسشویی قدیمی شان خراب شد، ترجیح داد مدل نو را با 6 قسط ماهانه خریداری کند؛ بدون قسط، توان خرید نداشتم، حتی برای یک کالای ضروری.

نگین، دانشجویی که این روزها درس خواندنش آنلاین است نه حضوری، برای ادامه کلاس ها به لپ تاپ نیاز داشت؛ با توجه به افزایش شدید قیمت ها، او به یک لپ تاپ دسته دوم با کارکرد کم رضایت داد؛ این گزینه به من امکان داد درس هایم را ادامه دهم، بدون اینکه وام بگیرم.

سعید، شهروند دیگری است که به اقتصادنیوز می گوید؛ قصد خرید تلویزیون جدید داشتند، تلویزیون کارکرده با گارانتی محدود خریدند تا با بودجه محدود نیازشان را برآورده کنند.

این روایت ها نشان می دهند که خرید دست دوم و پرداخت قسطی دیگر تنها انتخاب اقتصادی نیست، بلکه راهکاری برای ادامه زندگی در شرایط تورمی و کاهش قدرت خرید است؛ پدیده ای که بازار را متحول کرده و به یک گزینه اصلی خانوارها بدل شده است.

مصرف کنندگان می گویند که دیگر خرید کالای نو برای بسیاری از اقلام بزرگ تر مثل یخچال، تلویزیون یا ماشین لباسشویی در برنامه مالی شان جای ندارد، چرا که افزایش قیمت ها در سال اخیر به گونه ای بوده که توان پرداخت نقدی برای بسیاری از اقشار کاهش یافته و برآورد هزینه ها نشان داده که خرید دست دوم یا قسطی برایشان گزینه عملی تر است، نه فقط اقتصاداً ارزان تر، بلکه تنها راهی که می توانند واقعاً از پس آن بربیایند.

این تغییر در الگوی خرید، نه تنها بازتابی از فشار تورمی شدید بوده است، بلکه به وضوح نشان می دهد که مردم به طور سیستماتیک از بازار کالای نو فاصله گرفته اند و این فاصله گیری خود باعث رشد چشمگیر بازار دست دوم در سراسر اقتصاد شده است.

سه عامل اصلی این تغییر رفتار را توضیح می دهند:

کاهش قدرت خرید: ارزش ریال به شدت کاهش یافته و تورم همچنان در مسیر صعود است، بنابراین پرداخت نقدی برای کالاهای نو سنگین شد و خرید دست دوم به یک گزینه عملی تبدیل شد.

هزینه های ثابت سنگین تر: افزایش هزینه های مواد غذایی، انرژی، مسکن و خدمات عمومی باعث شد که بخش بیشتری از بودجه صرف تأمین نیازهای پایه شود و بخش زیادی برای خرید کالاهای نو باقی نماند.

انتظار بی ثبات تر شدن اقتصاد: خانوارها پیش بینی می کردند که قیمت ها در ماه های بعد نیز افزایش یابد، بنابراین ترجیح دادند همین حالا با هزینه کمتر، کالای کارکرده تهیه کنند تا بعدها مجبور به پرداخت بیشتر نشوند.

نتیجه این ترکیب سه گانه این است که مصرف کنندگان به شکل طبیعی به خرید دست دوم برای لوازم خانگی، الکترونیک و ...روی می آورند.

برهمین اساس هم خرید قسطی دیگر محدود به کالاهای لوکس یا بزرگ نیست؛ حتی مواد غذایی و بسته های سوپرمارکتی نیز در قالب پرداخت چند مرحله ای عرضه می شوند تا خانوارها بتوانند نیازهای خود را تأمین کنند.

این تغییرات تنها انتخاب اقتصادی نیست؛ بلکه واکنشی مستقیم به فشار تورم، کاهش قدرت خرید و بی ثباتی اقتصادی است که زندگی روزمره خانوارها را تحت تأثیر قرار داده است.

در نهایت، تورم 1405 تصویری واضح از فشار معیشتی بر جامعه ایرانی ارائه می دهد؛ خانوارهایی که پیش تر توان خرید نقدی کالاهای نو داشتند، حالا مجبور به تصمیم گیری میان قسطی و دست دوم هستند؛ روندی که بازار، رفتار مصرف کننده و حتی هنجارهای اجتماعی را تغییر داده است.