شرایط نه جنگ نه صلح بین ایران و آمریکا به تعبیر بسیاری از کارشناسان حوزه سیاست خارجی در حساس ترین وضعیت خود قرار دارد. شرایطی که در آن ترامپ مدعی شده در آستانه حمله مجدد علیه ایران بوده ولی درخواست کشورهای عرب منطقه مانع این حمله شده است. با این وجود وال استریت ژورنال به نقل از مقامات عربستان، قطر و امارات گفته است که سران این کشورها از طرح ترامپ برای حمله به ایران هیچ اطلاعی نداشتند.

به گزارش فرارو، فارغ از این که سران کشورهای عربی از حمله برنامه ریزی شده و مورد ادعای ترامپ مطلع بودند یا خیر. مسئله آغاز جنگی جدید در منطقه همه کشورهای حاشیه خلیج فارس و حتی خاورمیانه را تحت تاثیر قرار خواهد داد. جلال ساداتیان، تحلیلگر سیاست خارجی و کارشناس امور منطقه در گفتگو با فرارو، به بررسی این شرایط پرداخته است:

جلال ساداتیان به فرارو گفت: فضای کنونی روابط ایران و آمریکا بیش از آن که به آستانه یک جنگ قطعی شباهت داشته باشد، وارد مرحله ای از فرسایش سیاسی و بازی با اهرم های فشار شده است. اظهارات اخیر دونالد ترامپ نیز دقیقا در همین چارچوب قابل تحلیل است. او از یک سو همچنان بر طبل تهدید می کوبد و تلاش می کند نشان دهد گزینه نظامی از روی میز کنار نرفته، اما از سوی دیگر با اشاره به نقش کشورهای عربی و ادامه برخی پیام رد و بدل ها، عملا می خواهد مسئولیت تعویق درگیری را متوجه شرایط منطقه و روند دیپلماسی کند. این نوع موضع گیری نشان می دهد واشنگتن هنوز به جمع بندی نهایی درباره هزینه و فایده ورود به یک تقابل تازه با ایران نرسیده است.

وی افزود: برخلاف فضاسازی های رسانه ای، نشانه ای از نزدیک شدن واقعی مواضع تهران و واشنگتن دیده نمی شود. آنچه امروز تحت عنوان مذاکره یا تبادل پیام مطرح می شود، بیشتر تلاشی برای جلوگیری از انفجار بحران است تا رسیدن به یک توافق پایدار. اختلاف اصلی نیز نه بر سر جزییات، بلکه بر سر اصل نگاه دو طرف به پرونده هسته ای است. ایران برنامه هسته ای خود را بخشی از حقوق تثبیت شده در چارچوب مقررات بین المللی می داند و حاضر نیست به سادگی از ظرفیت هایی که طی سال ها به دست آورده عقب نشینی کند. در مقابل، آمریکا همچنان بر محدودسازی حداکثری این توانایی اصرار دارد و در عمل به دنبال مدلی است که امکان بازگشت سریع ایران به سطح بالای غنی سازی را از بین ببرد. به همین دلیل، گره مذاکرات همچنان باز نشده است. تهران در مقاطع مختلف آمادگی خود را برای برخی اقدامات فنی از جمله کاهش سطح غنی سازی یا تغییر کاربری بخشی از ذخایر اورانیوم اعلام کرده، اما مسئله ای که اکنون محل اختلاف است، خواست آمریکا برای خارج کردن کامل این ذخایر از دسترس ایران است. از نگاه تهران، چنین درخواستی صرفا یک توافق فنی نیست، بلکه به معنای از بین بردن بخش مهمی از قدرت چانه زنی راهبردی کشور تلقی می شود.

این تحلیلگر حوزه سیاست خارجی در ادامه گفت: ترامپ در موقعیتی پیچیده قرار گرفته است. او داخل آمریکا زیر فشار جریان هایی قرار دارد که معتقدند سیاست تعلیق و مذاکره، نتیجه ای جز افزایش قدرت منطقه ای ایران نداشته است. همزمان لابی های نزدیک به اسراییل و برخی محافل امنیتی در واشنگتن نیز همچنان از ضرورت برخورد سخت با تهران سخن می گویند. به همین دلیل رییس جمهور آمریکا ناچار است میان دو تصویر متفاوت تعادل برقرار کند؛ تصویری از یک رهبر مقتدر که در برابر ایران کوتاه نمی آید و در عین حال سیاستمداری که نمی خواهد آمریکا را وارد جنگی پرهزینه و غیرقابل پیش بینی کند. این تردید فقط جنبه سیاسی ندارد. تجربه ماه های اخیر نشان داده هرگونه اقدام نظامی علیه ایران، حتی اگر محدود و کنترل شده طراحی شود، می تواند به سرعت ابعاد منطقه ای پیدا کند. واشنگتن به خوبی می داند خاورمیانه امروز با ده سال پیش تفاوت دارد و هر درگیری تازه ای ممکن است پای بازیگران متعدد را به میدان باز کند.

وی افزود: نگرانی درباره امنیت انرژی، وضعیت تنگه هرمز، بازار جهانی نفت و حتی تبعات اقتصادی در داخل آمریکا، بخشی از عواملی است که کاخ سفید را محتاط کرده است. به همین علت، لحن ترامپ دائما میان تهدید و مذاکره در نوسان است؛ یک روز از آمادگی برای اقدام نظامی سخن می گوید و روز دیگر از فرصت دادن به روند گفت وگو حرف می زند. در تهران نیز این برداشت وجود دارد که آمریکا فعلا بیش از آن که آماده جنگ باشد، در حال استفاده از تهدید نظامی برای امتیازگیری سیاسی است. از همین رو ایران تلاش می کند بدون خروج کامل از مسیر دیپلماسی، در برابر فشارها نیز عقب نشینی محسوسی نداشته باشد. محاسبه تهران این است که اگر اکنون در برابر فشار حداکثری امتیاز اساسی بدهد، این الگو در آینده می تواند به موضوعات دیگر از جمله توان موشکی و نفوذ منطقه ای نیز گسترش پیدا کند. بنابراین سیاست ایران فعلا ترکیبی از خویشتنداری، حفظ آمادگی و ادامه مذاکرات فرسایشی است.

این کارشناس سیاست خارجی درخصوص نقش کشورهای عرب حاشیه خلیج فارس تاکید کرد: نقش کشورهای عرب منطقه نسبت به گذشته تغییر کرده است. بسیاری از دولت های عربی اگرچه همچنان نسبت به برنامه هسته ای ایران نگرانی دارند، اما در عین حال از یک درگیری گسترده میان تهران و واشنگتن نیز هراس دارند. آن ها به خوبی می دانند جنگ در خلیج فارس بیش از هر چیز ثبات اقتصادی و امنیتی آنان را هدف قرار می دهد. به همین دلیل برخی پایتخت های عربی اکنون بیشتر به دنبال کنترل تنش هستند تا تشدید آن. اشاره ترامپ به درخواست این کشورها برای ادامه مسیر مذاکره را باید در همین چارچوب فهمید. با این همه، نمی توان احتمال اقدام نظامی محدود را کاملا کنار گذاشت. ترامپ نشان داده که در شرایط فشار سیاسی یا برای تغییر فضای داخلی آمریکا، گاهی به تصمیم های ناگهانی و پرریسک تمایل پیدا می کند. اگر مذاکرات در هفته های آینده به بن بست کامل برسد یا حادثه ای امنیتی در منطقه رخ دهد، ممکن است کاخ سفید دوباره به سمت گزینه حمله محدود حرکت کند.

منبع: فرارو