موحد منتقم در یادداشتی نوشت: شکی نیست که این روزها نمایش خانگی به یکی از تأثیرگذارترین بسترهای روایت داستان در ایران تبدیل شده و سه سریال بد نام ، بی عاطفه و گل سنگ همزمان با استقبال گسترده مخاطبان، در حال پخش هستند.

اما آنچه در این میان به عنوان یک الگوی نگران کننده و تکرارشونده خودنمایی می کند، نه موضوع داستانی یا بازیگری این آثار، بلکه تصویر مشخص و یکسانی است که از مرد ایرانی ترسیم می شود.

تاکید می کنم این یادداشت به هیچ وجه نقد هنری یا فیلمنامه ای این سریال ها نیست، بلکه صرفاً به محتوای اخلاقی و رفتاری کاراکترهای مرد می پردازد که گویی دارند به عنوان یک هنجار یا دست کم یک واقعیت تلخ عادی، در ذهن مخاطب تثبیت می شوند.

در سریال بد نام ، عماد با بازی امیر آقایی، که به طرز عجیبی در اکثر آثارش همین نقش را تکرار می کند، مردی است با وجود داشتن خانواده و فرزند، صاحب یک همسر صیغه ای مخفی است.

جالب آنکه در همین سریال یک حاجی بازاری به اسم حاج ابراهیم با بازی حسن پورشیرازی میخواهد از زن صیغه ای همکارش بدون اینکه از این ماجرا خبر داشته باشد به عنوان تضمین قرارداد استفاده کند و به زور میخواهد با او رابطه بر قرار کند، یعنی جایگاه انسانی زن تا پای یک وثیقه مالی از دید مردان این سریال تنزل پیدا کرده است.

در سریال گل سنگ نیز مرد اصلی خانواده با اصرار خانه ای را می خرد و بعد معلوم می شود آن خانه متعلق به زنی روسپی به اسم فریبا بوده که قبلابا او آشنایی و رابطه داشته است؛ حتی در یکی از سکانس ها در حالت مستی ادعا میکند با صد تا از این فریباها رابطه داشته است. فاش شدن این راز، همسرش را تا مرز طلاق پیش می برد.

اما گُل سر سبد این ماجرا کامران با بازی رضا کیانیان در سریال بی عاطفه است. او همزمان یک زن رسمی دارد، یک زن صیغه ای مخفی با بازی مریلا زارعی و یک بچه را به سرپرستی گرفته که احتمالاً در انتهای سریال معلوم می شود فرزند خودش از یکی از همان زن صیغه ای است (البته این حدس من است).

جالبتر اینکه وقتی سریال فلش بک می زند، باز هم کامران در حال صیغه کردن دیده می شود؛ خدا را شکر که این سریال فلش فوروارد ندارد وگرنه معلوم نبود چند زن دیگر را هم به عنوان همسر می گرفت. تنها شخصیت مرد به ظاهر بی حاشیه این قصه، بهرام است، همان رفیق پیر کامران که انگار در جوانی او هم چشمش به دنبال معشوقه رفیقش بوده (تا قسمت دهم سریال).

پس عملاً همه مردهای محوری این سه سریال بدون استثنا یا زن باره اند، یا گذشته جنسی پنهانی دارند، یا در حال مدیریت چند رابطه همزمان هستند.

سوالی که برای مخاطب پیش می آید این است که آیا واقعاً در جامعه امروز ایران، هیچ مرد مسئولیت پذیر، متعهد و تک همسری برای روایت کردن وجود ندارد که چنین نقش های سمی مدام تکرار می شوند؟

وقتی سه سریال پرمخاطب همزمان، تصویر مرد موفق را کسی معرفی می کنند که چندزنه است و زن را ابزاری برای لذت یا پوشش ریسک مالی می بیند، دیگر نمی شود این را انعکاس واقعیت نامید.

این چیزی جز تکرار کلیشه ای خطرناک و عادی سازی یک ناهنجاری اخلاقی نیست. پیامد این سریال ها برای زنان آن است که خیانت و دوگانگی جنسی را سرنوشت حتمی هر ازدواجی تصور کنند و برای مردان جوان این پیام را دارد که مردانگیِ واقعی یعنی توانایی در فریب همسر رسمی و مدیریت روابط مخفیانه است.

البته که خیانت و چندرابطگی، ساده ترین ابزار برای خلق تعلیق، راز، صحنه های موازی و گره های عاطفی است. یک نویسنده می تواند با یک خطِ خیانت، سه اپیزود را پر از تنش کند؛ در حالی که خلق تعارض از طریق تفاوت های طبقاتی، آرمان های نسلی یا بحران های هویتی، به مهارت بسیار بیشتری نیاز دارد.

نمی توان گفت مشکل نیت بد نویسندگان است؛ مشکل تنبلی روایی و بازار زدگی هم هست. تا وقتی خیانت، ارزان ترین و پرتنش ترین ابزار برای پیشبرد داستان باقی بماند، این الگو تکرار خواهد شد.

البته سازندگان این سبک سریال ها معمولاً در قسمت های آخر، یک جریمه ی ریاکارانه برای دریافت مجوز برای این مردها در نظر می گیرند؛ یکی زندگیش خراب می شود، یکی خودکشی می کند، یکی هم از ته دل پشیمان میشود و توبه میکند.

اما این پایان بندی های از پیش طراحی شده، بویی از باور درونی نویسنده ندارند و بیشتر شبیه یک مجوزگیریِ حساب شده است. این روش دقیقاً همان ریاکاری ساختاری است، چرا باید این سریال ها جذابیت داستان خود را بر محور همین شخصیت های چندهمسر و زن باره بچرخانند و تنبیه را مثل یک نسخه تحمیلی و بی جان به ته خط بچسبانند؟

تکرار می کنم که بحث بر سر کیفیت بازیگری یا کارگردانی این آثار نیست؛ مسئله این است که آیا نویسندگان و تهیه کنندگان سریال های ایرانی غیر از مرد زن باره و صیغه کُن، شخصیت مرد دیگری برای روایت کردن بلد نیستند؟

اگر سریال ها قرار است آیینه جامعه باشند، بهتر است نیمه دیگر این آیینه را هم نشان دهند: مردانی که بدون حاشیه، صادق و مسئولیت پذیر زندگی می کنند. مردانی که شاید در روایت های امروزی جذاب به نظر نرسند، اما ستون واقعی و بی ادعای خانواده های این مملکت هستند.

مردهای متعهد و وفادار اگر هم در این سریال ها حضور داشته باشند، آنقدر بی رمق، کسل کننده و غیرجذاب طراحی شده اند که هیچ بیننده ای دوست ندارد جای آن ها باشد. پیرمردی بیمار، شوهری فقیر و دست وپاچلفتی، یا شخصیتی حاشیه ای و دکوری که فقط برای پر کردن صحنه آمده است.

گویی به مخاطب القا می شود که اگر می خواهی مرد جذاب و موفق و باهوشی باشی، باید حتماً رابطه ی پنهانی داشته باشی و اگر هم متعهد بمانی، سرنوشتی جز کسالت و بیماری و رخوت در انتظارت نیست.

متأسفانه این سریال ها با اصرار بر تکرار یک الگوی بیمارگونه، نه تنها آیینه ی جامعه نیستند، بلکه مشغول ساختن آیینه ی کجی هستند که فقط زشتی ها را بزرگ و زیبایی وفاداری و صداقت را نادیده می گیرند. مگر صداقت و تعهد، آنقدرها هم که شما نشان می دهید، کسل کننده و بی ارزش است؟ نمایش خانگی در نشان دادن خیانت هیچ گاه تنبل نبوده؛ فقط برای به تصویر کشیدن وفاداری زیادی بی حوصله است!