فرارو کارلوس لوزادا، تحلیلگر ارشد مسائل بین الملل و ستون نویس روزنامه نیویورک تایمز

به نقل از روزنامه نیویورک تایمز، جنگ با ایران هنوز به درستی آغاز نشده بود که جست وجو برای یافتن راه خروج از آن کلید خورد. اکسیوس در 28 فوریه، همان روزی که ایالات متحده و اسراییل بمباران اهداف را آغاز کردند، در گزارشی با عنوان ترامپ پس از حمله به ایران، گزینه های خروج را مطرح می کند نوشت که بحث درباره مسیرهای خروج از بحران، هم زمان با آغاز عملیات نظامی در جریان بوده است.

یک روز بعد، هیئت تحریریه وال استریت ژورنال در واکنش به این رویکرد نوشت: برای راه های خروج از بحران ایران هنوز خیلی زود است. این روزنامه به تلویح پیشنهاد کرد که دولت ترامپ پیش از آنکه در پی یافتن تابلوی خروج از بحران باشد، باید ابتدا توانمندی های ایران را نابود کند.

دیگر رسانه ها نیز خیلی زود همین استعاره را به ادبیات خبری خود وارد کردند. ان پی آر این پرسش را پیش کشید: با ادامه جنگ ایران، راه های خروج احتمالی برای ترامپ چیست؟ بی بی سی نیوز نیز گزارش داد که راهبرد ترامپ در قبال ایران، دنبال کردن هم زمان دو راه خروج است ؛ راهبردی در رانندگی که من توصیه اش نمی کنم.

تایمز، توافق آتش بس نهایی در اوایل آوریل را راه خروجی در دقیقه نود توصیف کرد. هم زمان، برنامه هفته واشنگتن با آتلانتیک در شبکه پی بی اس نیز هفته گذشته نشستی برگزار کرد تا درباره تقلا و دشواری ترامپ برای یافتن راه خروج از جنگ ایران گفت وگو کند.

این تصویر، به خودی خود وسوسه انگیز است. تعبیر راه خروج این تصور را القا می کند که می توان بزرگراه را امن، آسان و بی هزینه ترک کرد؛ گزینه ای که به ویژه زمانی جذاب تر می شود که روشن شود مسیر انتخاب شده، شما را به مقصدی که در آغاز امید داشتید، نمی رساند. اگر در این گردش کوچک ، تعبیری که رییس جمهور ترامپ برای درگیری با ایران به کار برد ترافیک، تصادف یا چاله های زیادی پیش آمد، کافی است از خروجی خارج شوید و به وضعیت عادی بازگردید؛ گویی می توان جنگ را همان جا، پشت سر گذاشت.

حتی خود دولت نیز به همین واژه متوسل شده است. استیو ویتکاف، فرستاده ویژه آمریکا در خاورمیانه، در نشست کابینه ماه مارس خطاب به ترامپ گفت: ایران پس از تهدید قدرتمند شما به دنبال راه خروج است. اشاره ویتکاف به هشدار رییس جمهور بود؛ هشداری که در آن گفته بود اگر رهبران ایران تنگه هرمز را باز نکنند، نیروگاه های این کشور را نابود خواهد کرد. ایران از این خواسته تبعیت نکرد و ترامپ نیز تهدید خود را عملی نکرد. دیوید ساکس، مشاور بانفوذ حوزه فناوری در کاخ سفید، نیز استدلال کرده است که ترامپ باید صرفاً اعلام پیروزی کند و از درگیری بیرون بیاید . ساکس گفت: ما باید تلاش کنیم راه خروج را پیدا کنیم.

اما مسئله اینجاست که راه خروج از جنگ، به ندرت شما را به همان جاده هایی بازمی گرداند که پیش تر در آن ها حرکت می کردید؛ یا به همان جهانی که پیش از جنگ می شناختید. ایالات متحده در این مسیر، هیچ راه خروجی به سوی وضعیت پیش از جنگ نخواهد یافت. این درگیری، نقشه ها را تغییر داده است و اکنون همه مسیرها به جایی تازه ختم می شوند.

جنگ نشان داده است که نظام ایران بسیار مقاوم تر و توانمندتر از آن چیزی است که مقام های آمریکایی انتظار داشتند؛ مقام هایی که پیش تر شیفته سرعت عملیات علیه نیکولاس مادورو در ونزوئلا شده بودند. ایران ممکن است نه تنها به دلیل ایستادگی در برابر یک ابرقدرت، جسورتر از گذشته ظاهر شود، بلکه با دستیابی به اهرم های تازه بر اقتصاد جهانی نیز قدرت بیشتری به دست آورد؛ اقتصادی که همچنان به زنجیره های تأمین شکننده و گلوگاه های حیاتی وابسته است. این جنگ همچنین زرادخانه تسلیحاتی آمریکا را فرسوده کرده و آمادگی این کشور را برای پاسخ به بحران های احتمالی در نقاط دیگر کاهش داده است. علاوه بر این، نشان داده است که فناوری ارزان پهپادی چگونه ماهیت جنگ مدرن را دگرگون می کند و هزینه های آن را بالا می برد.

این درگیری، در عین حال، سود اقتصادی بادآورده ای نیز نصیب ولادیمیر پوتین، رییس جمهور روسیه کرده است؛ درآمدهای نفتی مسکو را افزایش داده و از شدت فشار تحریم ها کاسته است. علاوه بر این، جنگ دست چین را نیز تقویت کرده است. نفوذ پکن در بازارهای انرژی منطقه ای گسترش یافته، وزن جهانی آن افزایش پیدا کرده و شاید حتی اشتهای چین را برای ماجراجویی ای از جنس خود برای نمونه در تایوان، تیزتر کرده باشد. دو دهه پیش، ایالات متحده به چین درباره ضرورت تبدیل شدن به یک سهام دار مسئول در نظام بین الملل درس می داد. اکنون، بعد از دیدار ترامپ و شی جین پینگ در پکن، پرسش این است: کدام کشور ادعای معتبرتری برای ایفای چنین نقشی دارد؟

این جنگ، با تضعیف پیوندهای از پیش فرسوده میان واشنگتن و متحدان سنتی اش، هرگونه ادعای باقی مانده آمریکا برای رهبری جهانی را نیز بیش از پیش سست کرده است. ترامپ، اگر نه در معنای رسمی و حقوقی، دست کم در عمل در حال رها کردن ناتو است؛ و آن گسستی که مارک کارنی، نخست وزیر کانادا، امسال درباره آن در نظم جهانی هشدار داده بود، اکنون برای همگان آشکار شده است.

اکنون وارد سومین ماه جنگی شده ایم که ترامپ وعده داده بود تنها چند هفته به طول خواهد انجامید؛ جنگی که او بارها با افتخار مدعی بود جلوتر از برنامه پیش می رود. با این حال، مصاحبه های اخیر ترامپ و بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر اسراییل، نشان می دهد که این نبرد هنوز به پایان خود نزدیک نشده است. در سوی دیگر، خواسته های حداکثری ایران از دریافت غرامت از واشنگتن گرفته تا حاکمیت بر تنگه هرمز و پایان تحریم ها نشان می دهد هرگونه مسیر خروج از این بحران تا چه اندازه دور از دسترس مانده است.

کافی است به جی دی ونس، معاون رییس جمهور نگاه کنیم؛ چهره ای که بنا بر گزارش ها، در آغاز از جمله تردیدکنندگان نسبت به جنگ با ایران بود، اما اخیراً در سخنرانی ای در آیووا کار را به جایی رساند که این درگیری را یک اختلال کوچک توصیف کرد. وانمود کردن به اینکه جنگ چندان اهمیتی ندارد، شاید احمقانه ترین صورت بندی از همان تصور راه خروج باشد. ترامپ نیز در همین چارچوب، این درگیری را جنگی کوچک خوانده است.

رهبران آمریکا مدت هاست درباره راه های خروج از جنگ خیال پردازی کرده اند؛ حتی اگر در دوره های مختلف، واژه ها و تعبیرهای متفاوتی برای آن به کار برده باشند. ریچارد نیکسون از صلح با عزت به عنوان مسیری برای خروج از ویتنام سخن گفت و باراک اوباما وعده گذار مسئولانه نیروهای آمریکایی از افغانستان را داد. دولت کلینتون نیز در راهبرد امنیت ملی سال 1994 خود، استراتژی خروج را یکی از مؤلفه های ضروری برنامه ریزی برای هرگونه اعزام نظامی دانست. در آن سند آمده بود: آیا جدول های زمانی و نقاط عطفی داریم که میزان موفقیت یا شکست را آشکار کند؟ و در هر دو حالت، آیا استراتژی خروج داریم؟

گیدئون رز در مقاله ای که سال 1998 در فارن افرز منتشر کرد، توهم استراتژی خروج را به نقد کشید و آن را نکوهش کرد. او نوشت: ایده استراتژی خروج به این تصور نادرست دامن می زند که مداخله های نظامی، وظایفی مکانیکی مانند ساختن یک آشپزخانه جدید هستند ؛ نه رقابت هایی راهبردی که با اصطکاک، پیچیدگی و عدم قطعیت همراه اند. از این منظر، تمرکز وسواس گونه بر استراتژی خروج می تواند برای دشمن نشانه ای از نبود عزم و اراده باشد. اگر رهبری آمریکا بیش از آنکه بر پیروزی یا شکل دادن به پیامدهای جنگ متمرکز باشد، بر بیرون آمدن از آن تمرکز کند، مخالفان واشنگتن می توانند همان کاری را انجام دهند که ایران اکنون انجام می دهد: بر موضع خود پافشاری کنند و منتظر بمانند تا آمریکا خسته شود.

ضرورت داشتن استراتژی خروج همچنین خروج نیروهای آمریکایی را به خودِ هدف تبدیل می کند نه پیامد یک عملیات نظامی موفق؛ و به این ترتیب، مرز میان هدف و ابزار را در هم می آمیزد. رز استدلال کرد: پرسش کلیدی این نیست که چگونه خارج می شویم، بلکه این است که چرا وارد می شویم. این دقیقاً همان پرسشی است که دولت ترامپ، با وجود توضیح ها و توجیه های متعدد و متناقض، هنوز درباره ایران پاسخی روشن به آن نداده است.

در این میان، تعبیر راه خروج حتی نسخه ای ضعیف تر از استراتژی خروج است. دست کم استراتژی خروج وانمود می کند که بر نوعی تأمل راهبردی استوار است؛ هدفی را بیان می کند و آن را در کنار اهداف دیگر می سنجد. اما وقتی تنها دغدغه این باشد که هرچه زودتر از بزرگراه خارج شوید، هر خروجی ای کافی به نظر می رسد. از همین رو، همان قدر که این موضوع تکان دهنده است، تعجب آور نیست که طبق گزارش رویترز، دولت از نهادهای اطلاعاتی خود خواسته است ارزیابی کنند اگر ترامپ صرفاً اعلام پیروزی کند و از جنگی که بنا بر گزارش ها آن را ملال آور یافته است عبور کند، ایران چگونه واکنش نشان خواهد داد.

دونالد ترامپ وعده داده بود که دیگر خبری از جنگ های بی پایان نخواهد بود؛ اما ایران اکنون می تواند برای او به جنگی بی هدف و فرسایشی تبدیل شود. در شرایط فعلی، هرگونه راه خروج دوردست به نظر می رسد. رییس جمهور تازه ترین فهرست مطالبات ایران را یک مشت زباله خوانده، رهبران ایران را آدم هایی احمق توصیف کرده و اعلام کرده است آتش بسی که در اوایل آوریل برقرار شد، در بخش مراقبت های ویژه قرار دارد. ماه آینده، یک سال از زمانی می گذرد که ترامپ تأکید کرد برنامه هسته ای ایران در عملیات چکش نیمه شب نابود شده است. با این حال، او همچنان در جنگی درجا می زند که تقریباً هیچ یک از اهداف اعلامی اش را محقق نکرده است؛ جنگی که این خطر را دارد ایران را در موقعیتی ژئوپلیتیکی نیرومندتر و از نظر نظامی کمتر آسیب دیده از آنچه دولت ادعا کرده، باقی بگذارد.

حتی دستیابی به نوعی توافق آبرومندانه نیز لزوماً چیزی را جبران نخواهد کرد؛ توافقی که به ترامپ امکان دهد اعلام کند پیروز شده و به آمریکایی ها اطمینان بدهد که توافق او بهتر از توافقی است که دولت اوباما درباره آن مذاکره کرد و ترامپ در دوره نخست ریاست جمهوری اش آن را پاره کرد. با این همه، چنین توافقی نیز نمی تواند خسارتی را که این درگیری وارد کرده و ضعفی را که آشکار ساخته است، از میان ببرد. در جنگ، راه های خروج به ندرت روشن، مشخص یا هموار هستند.