اصغر فرهادی، کارگردان برنده دو جایزه اسکار در گفت وگویی در حاشیه جشنواره کن درباره فیلم جدیدش داستان های موازی و ساخت فیلم در ایران صحبت کرد.

به گزارش ایسنا، اصغر فرهادی برای پنجمین بار با دهمین فیلم بلند خود، داستان های موازی به رقابت جشنواره کن بازگشته است. این فیلم الهام گرفته از ده فرمان ساخته کیشلوفسکی، فیلمساز فقید لهستانی (سال 1988) است.

پنج سال پیش، از اصغر فرهادی دعوت شد تا در ساخت مجموعه ای تلویزیونی شامل هر 10 قسمت یک ساعته ده فرمان مشارکت کند. فرهادی به ساخت آثار تلویزیون علاقه ای نداشت و به کار روی فیلم قهرمان (2021) پرداخت؛ فیلمی که برای او جایزه بزرگ کن را به ارمغان آورد و همچنین او را به اتهام سرقت ادبی روانه دادگاه کرد. او نهایتا تبرئه شد، به این دلیل که داستان واقعی الهام بخش فیلم _ که یکی از دانشجویان کارگاه فیلمسازی او آن را به مستند تبدیل کرده بود _ در حوزه عمومی قرار داشت.

تهیه کنندگان مجموعه ده فرمان دوباره به سراغ فرهادی آمدند و پیشنهاد ساخت فیلمی بر اساس یکی از قسمت های ده فرمان را مطرح کردند. این پیشنهاد برای او جذاب بود. داستان های موازی دومین فیلم فرهادی است که به زبان فرانسوی ساخته می شود ( گذشته با بازی برنیس بژو در سال 2022 برنده جایزه بهترین بازیگر زن کن شد). او پیش تر فیلم همه می دانند (2017) را با بازی خاویر باردم و پنه لوپه کروز به زبان اسپانیایی ساخته بود.

فرهادی در حاشیه جشنواره کن با آن تامپسون، خبرنگار ایندی وایر، گفتگویی انجام داده که بخش هایی از صحبت هایش را در ادامه می خوانید:

چه احساسی درباره فیلم سازی به زبان های دیگر دارید؟ ترجیح می دهید به زبان خودتان فیلم بسازید؟

البته ترجیح می دهم در کشور خودم، به زبان خودم، در جامعه ای که با آن آشنا هستم کار کنم، اما در عین حال به این معنا نیست که کنجکاوی ندارم، یا این چالش را نمی خواهم که تجربیات جدیدی را امتحان کنم و ببینم چگونه می توانم در زمینه ای کمتر آشنا فیلم بسازم.

چه زمانی برای نخستین بار کیشلوفسکی را کشف کردید؟

اولین فیلمی که از او دیدم سه رنگ: آبی بود و مسحور آن شدم. سکوت آن فیلم باعث شد احساس کنم باید فورا او را کشف کنم، بنابراین تمام فیلم های دیگرش را در آن زمان تماشا کردم و هنوز هم احترام زیادی برای او قائلم. من آثارش را تحسین می کنم، به ویژه برخی از کارهای اولیه اش را که اخیرا کشف کردم، مانند مستند سرهای سخنگو که فیلمی فلسفی و درخشان است. چیزی منحصربه فرد در او وجود داشت و وقتی به صحبت هایش درباره فیلم هایش گوش می دادم، بیشتر متوجه آن شدم. البته او فیلمسازی انسان گراست؛ حس دغدغه و شفقت نسبت به شخصیت هایش دارد، انگار که آن ها آدم های واقعی هستند. او به شخصیت هایش اهمیت می دهد و چگونگی دستیابی او به این شفقت جالب است.

پس چرا این قسمت خاص از ده فرمان را برای بازسازی انتخاب کردید؟

آن ها دوباره آمدند و گفتند که خیلی خب، مشکلی نیست. اگر به سریال علاقه ندارید، چرا یکی از قسمت ها را انتخاب نمی کنید و آن را به فیلم بلند تبدیل نمی کنید؟ فقط از آن به عنوان الهام بخش فیلم بلند خودتان استفاده کنید. و این، البته، وسوسه انگیزتر بود. برگشتم و درباره آن فکر کردم، گفتم: نقطه ساخت یک بازسازی چیست؟ من هرگز چنین کاری نکرده ام و اگر فیلمی خوب است، اگر هنوز تأثیر و ارزشی دارد، واقعاً ساختن دوباره آن چه فایده ای دارد؟ بنابراین شروع کردم با فیلمنامه نویس همکارم سعید فرهادی، صحبت کنم که چگونه می توانم یکی از این قسمت ها را به عنوان فقط یک پوسته و یک قاب قرار دهم که داستانی شخصی تر را در آن روایت کنم. و نهایتا قسمت ششم، داستان کوتاه درباره عشق را انتخاب کردم، زیرا آن قسمت بیشتر از همه در ذهنم مانده بود. من دوباره آن ها را تماشا نکردم.

چیزی که در این قسمت دوست داشتم، دو جنبه بود: اول شخصیت خانم مسن تر (ایزابل هوپر)، تنهایی او. احساس کردم همیشه چیزی برای پرداختن و کاوش وجود دارد. و جنبه دیگر این واقعیت بود که این شخصیت، زنی است که از طریق تلسکوپ می بیند و خیال پردازی می کند، فقط یک تصویر برای خیال پردازی دارد. هیچ کلمه ای، هیچ صدایی وجود ندارد. چه می شد اگر صدا را به داستان اضافه می کردیم و صدا نیز به یکی از عناصر مهم تبدیل می شد؟ اینطور بود که ایده ساخت صدای شخصیت ها به ذهنمان رسید.

این تضاد صدا و سکوت به خوبی کار کرده است. اما فیلم، در عین سرگرم کننده بودن، سبکی کاملا متفاوت از داستان های قبلی شما دارد که بیشتر به نئورئالیسم نزدیک بودند.

این دو موضوع در هم تنیده شده اند. در بخش اول فیلم، شما چیزهای زیادی از داستانی که [شخصیت هوپر] نوشته می بینید، پس این جهان اوست، نه جهان من، زیرا رمان اوست، این داستانی است که او ساخته. اما سپس با پیشرفت فیلم، بیشتر و بیشتر واقع گرا می شود، جهان به آنچه قبلا انجام داده ام نزدیک تر می شود، و اینها تصمیمات آگاهانه ای نیستند که به عنوان فیلمساز می گیرید، شما فقط اجازه می دهید داستان شما را به جایی که نیاز دارد ببرد و اینطور بود که به این ترکیب رسیدم.

شما همچنین به چشم چرانی و تفاوت بین حقیقت، داستان و قدرت داستان می پردازید.

ما در جهانی از روایت ها زندگی می کنیم، روایت های فراوانی در اطرافمان وجود دارد، داستان هایی که به ما گفته می شود. از طریق داستان هایی که گفته می شود به ما گفته می شود چه فکر کنیم و چگونه چیزها را درک کنیم و با روایت هایی که خلق می شوند، به ویژه با رسانه های اجتماعی، ما به زندگی همه افراد چشم چرانی می کنیم. و سپس درباره زندگی شان خیال پردازی می کنیم، گمان می کنیم که دانشی داریم.

این را از فرزندانتان یاد گرفته اید؟

کاملا حق با شماست، دخترانم این روزها بزرگ ترین معلمان من هستند.

شما باید با اتهامات سرقت ادبی پیرامون قهرمان دست و پنجه نرم کنید و نهایتاً تبرئه شدید زیرا داستانی که در فیلم روایت می کنید، در حوزه عمومی قرار داشت. شما در داستان های موازی نیز به سرقت ادبی پرداختید؟

شاید نتیجه ناخودآگاه آنچه از سر گذراندم باشد، اما در واقع، پروژه کیشلوفسکی قبل از آن ماجرا بود، بنابراین نمی دانم مرتبط باشد یا نه.

درباره تغییر قانون اسکار که برندگان کلیدی جوایز جشنواره های غیرانگلیسی زبان را برای بهترین فیلم بین المللی واجد شرایط می کند، چه احساسی دارید؟

این تصمیم خوب و عاقلانه و مهمی است. زمان می برد، اما در بلندمدت، فیلم های خوب زیادی را به همراه خواهد آورد. ما برای این تغییر مبارزه کرده ایم.

آیا می دانید فیلم بعدی تان چیست؟

این بچه به تازگی متولد شده است.

آیا امکان ساخت فیلم ایرانی در خارج از ایران، در مکان های دیگر، با بازیگران و گروهی از ایرانیان خارج از کشور وجود دارد؟

نه، نه، نه. اگر بخواهید لوکیشن ها را در ترکیه یا گرجستان بازسازی کنید، گران تمام می شود. اما من مشکلی ندارم، حتی اگر بخواهم یک فیلم کاملاً ایرانی خارج از ایران بسازم.

آیا این کار را می کنید؟

فرهادی: شاید.