به نقل از فرادید، پنج سال پیش، یک فرد علاقه مند به فلزیابی هنگام جست وجو در مزرعه ای در شمال انگلستان به قطعات فلزی باستانی برخورد کرد و موضوع را به باستان شناسان اطلاع داد. پژوهشگران دانشگاه دورهام در ادامه حفاری های خود، حدود 800 شیء آهنی و آلیاژ مس را از محل بیرون آوردند؛ از جمله قطعات افسار اسب متعلق به دو هزار سال پیش، دیگ های بزرگ ضیافت و آینه ای که نمادی از قدرت زنان در عصر آهن به شمار می رود.

تام مور، رییس بخش باستان شناسی دانشگاه دورهام، در سال 2025 به گاردین گفته بود: پیدا کردن گنجینه ای شامل 10 شیء هم اتفاقی غیرعادی و هیجان انگیز است، اما کشفی در این ابعاد کاملاً بی سابقه بود. ما واقعاً زبانمان بند آمده بود .

بخشی از توده اشیاء فلزی که دو هزار سال قبل شکسته، سوزانده و دفن شده اند

این مجموعه که به نام روستای نزدیک آن گنجینه ملسونبی نام گرفته، بزرگ ترین مجموعه فلزکاری عصر آهن است که تاکنون در بریتانیا کشف شده است. اکنون پس از سال ها پژوهش اولیه، برای نخستین بار این گنجینه در معرض دید عموم قرار گرفته است. نمایشگاه ارابه ها، گنجینه و قدرت: رازهای گنجینه ملسونبی در موزه یورکشایر، تصویری کم نظیر از زندگی قبایل بریتانیا در عصر آهن ارائه می دهد

بخشی از این گنجینه عظیم در نمایشگاه دیده می شود؛ از جمله توده ای 150 کیلویی از اشیای به هم چسبیده که باستان شناسان آن را بلوک می نامند. از بیرون این توده می توان سرنیزه ها، قطعات ارابه و بخش هایی از تجهیزات اسب را مشاهده کرد، اما به گفته امیلی نورث ، سرپرست بخش باستان شناسی موزه، آنچه درون این بلوک پنهان شده تا حد زیادی هنوز ناشناخته است .

نورث به گاردین گفته است: این شیء واقعاً وسوسه کننده است. از میان سطح آن می توان بخش هایی از اشیای پنهان درونش را دید؛ مثلاً سر گرازِ تزیینی که بخشی از یک شیء است یا چهره مردی که روی فلز نقش شده. دیدن چهره یک بریتانیایی عصر آهن، آن گونه که خودشان خود را تصویر می کردند، واقعاً اتفاقی خاص است .

اشیای داخل بلوک در پارچه پیچیده شده و در یک خندق دفن شده بودند، در حالی که بقیه گنجینه در خندقی دیگر پیدا شد. بیشتر آثار کشف شده مربوط به وسایل نقلیه اسب کش هستند. 28 حلقه آهنی چرخ با اندازه های مختلف، بست های U شکل، پین های محور، قطعات یوغ، حلقه های مهار و تزیینات فلزی از جمله یافته ها بودند. پژوهشگران معتقدند این قطعات متعلق به ارابه های چهارچرخه اسب کش هستند؛ نخستین شواهد شناخته شده از چنین وسیله ای در بریتانیای عصر آهن.

آینه ای که گمان می رود برای صاحبانش دارای ارزش آیینی یا جادویی بوده باشد

به گفته امیلی نورث، حجم این اشیای ارزشمند نشان می دهد که گنجینه فقط می توانسته متعلق به فردی بسیار مهم باشد. در میان آثار، مهره های شیشه ای آبی رنگ و یک آینه نیز دیده می شود؛ اشیایی که در عصر آهن معمولاً با زنان قدرتمند ارتباط داشتند.

نورث می گوید: آینه محبوب ترین شیء این مجموعه برای من است. این همان سرنخی است که شاید بتواند راز دفن این گنجینه را حل کند .

ملسونبی در نزدیکی استانویک قرار دارد؛ محل یک دژ عصر آهن که متعلق به قبیله بریگانت ها بود. این دژ در دوران حکومت ملکه کارتیماندوا یکی از مهم ترین مراکز قدرت بریتانیا به شمار می رفت. او نخستین فرمانروای زن ثبت شده در تاریخ بریتانیاست و حدود سال 43 میلادی، هم زمان با آغاز اشغال بریتانیا توسط امپراتوری روم، به قدرت رسید. در حالی که بسیاری از قبایل بریتانیا در برابر روم شکست خوردند، کارتیماندوا با امپراتوری متحد شد و تا سال 69 میلادی حکومت کرد.

امیلی نورث معتقد است این آینه احتمالاً متعلق به خود کارتیماندوا نبوده، اما ممکن است به مادر یا مادربزرگ او تعلق داشته باشد. او می گوید: این آینه شییی جادویی و مرتبط با قدرت زنان است .

در سال 43 میلادی، امپراتور روم کلودیوس حمله به بریتانیا را آغاز کرد. استان رومی بریتانیا تا اوایل قرن پنجم میلادی بخشی از امپراتوری روم باقی ماند.

به گفته تام مور، دیگ بزرگ و کاسه عظیم موجود در گنجینه تقریباً به طور قطع برای مراسم ضیافت و جشن استفاده می شدند. احتمالاً در دیگ خوراک یا نوعی آش تهیه می شده و کاسه بزرگ برای نگهداری شراب یا آبجو کاربرد داشته است. این کاسه با مرجان های حکاکی شده تزیین شده؛ موادی که پژوهشگران باور دارند از دریای مدیترانه آورده شده بودند.

مور می گوید: این موضوع نشان می دهد این مردم چه ارتباطات گسترده ای در سراسر اروپا داشتند که می توانستند چنین موادی را برای تزیین اشیا به دست آورند. این چیزی بود که هر فردی را در بریتانیای عصر آهن تحت تأثیر قرار می داد .

تاریخ دانان پیش تر تصور می کردند ثروت در عصر آهن بیشتر در جنوب انگلستان متمرکز بوده است، اما گنجینه ملسونبی این دیدگاه را به چالش کشیده است.

اما چرا چنین حجم عظیمی از اشیای ارزشمند زیر خاک دفن شده اند؟ نمایشگاه چهار احتمال را مطرح می کند: ضیافت، جشن آیینی، نبرد یا مراسم تدفین.

بخش زیادی از اشیا پیش از دفن آسیب دیده بودند؛ برخی خم شده، برخی سوخته و بعضی هر دو وضعیت را داشتند. قطعات آلیاژ مس تا حدی ذوب شده اند، اجزای چوبی چرخ ها احتمالاً آتش گرفته بودند و به نظر می رسد دیگ بزرگ با سنگ کوبیده شده باشد. از آنجا که هیچ بقایای انسانی در نزدیکی محل پیدا نشده، پژوهشگران بعید می دانند این اشیا هدایا یا وسایل تدفینی باشند. در عوض، احتمال می دهند این مجموعه پس از یک مراسم یادبود یا ضیافت آیینی دفن شده باشد.

امیلی نورث می گوید: اینکه چرا چنین حجم عظیمی از اشیای لوکس و گران قیمت نابود و زیر خاک پنهان شده اند، هنوز معمایی کامل است. بعید می دانم در تمام دوران کاری ام دوباره با چیزی شبیه این روبه رو شوم .