به نقل از خبرآنلاین، نگار علی- در ماه های اخیر، در کنار بسته های رسمی اپراتورهایی نظیر همراه اول و ایرانسل، بازاری موازی و غیررسمی تحت عنوان ثبت نام اینترنت پرو شکل گرفته است. این بازار بر پایه یک خلاء قانونی و رانتی بنا شده: دسترسی به اینترنت با سطح دسترسی متفاوت، تنها برای افراد حقوقی و کارمندان شرکت ها. همین موضوع راه را برای ظهور دلالانی باز کرده است که هویت سازمانی خود را به افراد حقیقی می فروشند.

بر اساس مکالمات ضبط شده، شرکت های واسطه با دریافت مبالغی بین 2 تا 8 میلیون تومان، نام متقاضیان عادی را در فهرست کارمندان خود یا زیرمجموعه اصناف رد می کنند. این فرآیند که در ادبیات این دلالان رد کردن نامه یا ثبت در لیست شرکت نامیده می شود، صرفاً برای دور زدن فیلترهای نظارتی اپراتورهاست تا فرد بتواند واجد شرایط دریافت سیم کارت یا بسته پرو (بدون محدودیت های رایج) شناخته شود.

هزینه های این اقدام به دو بخش اصلی تقسیم می شود:

حق العمل واسطه: مبالغی متغیر که بسته به زرنگی دلال از 400 هزار تومان (در سطح اشخاص) تا 6 میلیون تومان (در سطح شرکت های سازمان یافته) نوسان دارد.

هزینه بسته اپراتور: مبلغی حدود 2.2 میلیون تومان که پس از تایید هویت جعلی، مستقیماً به حساب اپراتور برای فعال سازی بسته (مثلاً 50 گیگابایت یک ساله) واریز می شود.

تصاویر چت های استخراج شده نشان می دهد که علاوه بر شرکت ها، افرادی با ادعای تخصص در امنیت و نرم افزار وارد این حوزه شده اند. این افراد با استفاده از مهندسی اجتماعی و ایجاد اعتماد کاذب (مانند جملاتی نظیر: الکی نشدیم امنیت کار یا 400 تومن چیزی نیست که بخوام بخورم )، کاربران را ترغیب به واریز وجه می کنند.

گفتنی است که در تمام این موارد، تراکنش ها به صورت کارت به کارت و بدون ارائه هیچ گونه سندی صورت می گیرد. متقاضی عملاً پولی را بابت یک تخلف اداری پرداخت می کند و در صورت عدم دریافت سرویس، به دلیل ماهیت غیرقانونی معامله، قادر به پیگیری قضایی نخواهد بود.

از طرف دیگر دریافت کد ملی و شماره تماس افراد توسط دلالان غیررسمی، ریسک سوءاستفاده از اطلاعات هویتی در پروژه های دیگر را به شدت افزایش می دهد.

گزارش های میدانی و پیام های واسطه ها حاکی از آن است که زیرساخت های ثبت نام برخی اپراتورها (مانند همراه اول) به دلیل هجوم این درخواست ها یا بازنگری در قوانین، به طور موقت مسدود شده است، در حالی که در اپراتورهای دیگر (مانند ایرانسل) این بازار سیاه با وعده فعال سازی 3 تا 15 روزه همچنان داغ است.

برای درک بهتر چرایی شکل گیری این بازار سیاه، باید به ریشه های پیدایش این طرح و تغییر ماهیت آن در طول زمان نگاه کرد.

ایده اینترنت با دسترسی خاص یا آنچه امروز به نام اینترنت پرو (Pro) یا اینترنت طبقاتی شناخته می شود، از سال های پایانی دهه 90 با عناوینی چون اینترنت خبرنگاری مطرح شد. هدف اولیه این بود که گروه هایی که ماهیت شغلی آن ها با تحقیق، اطلاع رسانی و ارتباطات بین المللی گره خورده است، بدون درگیر شدن با محدودیت های فیلترینگ بتوانند به منابع مورد نیاز خود دسترسی داشته باشند. در آن مقطع، این دسترسی نه به عنوان یک کالای تجاری، بلکه به عنوان یک ابزار کار تخصصی برای گروه های محدودی مانند خبرنگاران تایید شده و برخی اساتید دانشگاه تعریف شده بود.

با گسترش محدودیت های اینترنتی در سال 1401 و پس از آن، نیاز به دسترسی پایدارتر برای بخش های بیشتری از بدنه اقتصاد دیجیتال احساس شد. در این دوره، طرح هایی برای ارائه اینترنت بدون فیلتر به برنامه نویسان، گیمرها و فعالان حوزه تکنولوژی تحت نظارت نهادهایی مانند نصر (نظام صنفی رایانه ای) و وزارت ارتباطات شکل گرفت. اپراتورهای همراه اول و ایرانسل با ایجاد زیرساخت های جدید، بسته هایی را تحت عنوان اینترنت ویژه یا پرو برای شرکت های حقوقی و فناور تعریف کردند تا چرخ های اقتصاد دیجیتال و خدمات نرم افزاری کاملاً متوقف نشود.

از اواخر سال 1402 و اوایل 1403، آنچه قرار بود یک راهکار موقت برای متخصصان باشد، عملاً وارد فاز تجاری غیررسمی شد. با سخت تر شدن دور زدن محدودیت ها برای کاربران عادی، تقاضا برای این بسته ها به شدت بالا رفت. اپراتورها فروش این بسته ها را به ارائه مدارک شرکتی (مانند روزنامه رسمی و لیست بیمه) منوط کردند، اما دقیقاً همین نقطه، محل تولد بازار سیاه شد. شرکت های صوری یا واسطه هایی که دسترسی به پنل های سازمانی داشتند، متوجه شدند که می توانند هویت حقوقی خود را به کاربران عادی بفروشند و این گونه بود که اینترنت پرو که قرار بود ابزاری برای تسهیل فعالیت های تخصصی و تجاری باشد، اکنون به بستری برای رانت خواری خرد و کلاهبرداری های سایبری تبدیل شده است.

تبدیل شدن دسترسی به اینترنت آزاد به یک کالای لوکس و زیرزمینی، علاوه بر تحمیل هزینه های گزاف به شهروندان، شبکه توزیع اینترنت کشور را با فساد ساختاری در سطح لایه های فروش مواجه کرده است.