به نقل از اطلاعات آنلاین، همان طور که استیون کینگ اشاره می کند، گردآوری فهرستی از بزرگ ترین رمان های تمام دوران، کاری نشدنی و محال است. کینگ یکی از 170 نویسنده، منتقد و دانشگاهی برجسته ای است که گاردین در این نظرسنجی سراغشان رفته؛ از آن ها خواسته شده 10 رمان محبوب خود را به ترتیب اولویت نام ببرند و این نشریه با جمع بندی امتیازها، به این فهرست 100تایی رسیده است. اما کینگ معتقد است که انتخاب فقط 10 کتاب اصلاً منصفانه نیست؛ او با افسوس می گوید در لیست خودش حتی یک اثر از دیکنز هم جا نشده و چقدر دلش می خواست جایی برای دیوید کاپرفیلد یا الیور توییست باز می کرد.

دیوید نیکولز، نویسنده رمان معروف یک روز ، می گوید انتخاب هایش بدون شک تحت تاثیر کتاب هایی بوده که در سنین حساس و پر از احساس جوانی خوانده است . برناردین اواریستو هم فهرستی از محبوب ترین های تمام دورانش، از جمله چند اثر کلاسیکِ 100 سال اخیر را ردیف کرده است. آن انرایت، یی یون لی، الیف شافاک، ایان مک ایوان، مگی اوفارل، کولم توبین، لوری مور، کاترین راندل و ده ها چهره سرشناس دیگر نیز در این رای گیری بزرگ شرکت داشته اند.

شاید هیچ وقت به اندازه امروز به چنین فهرست هایی نیاز نداشته ایم، زیرا در روزگاری که گوشی ها، نمایشگرها و نتفلیکس امانمان را بریده اند و دامنه تمرکزمان آب رفته، مطالعه برای لذت و سرگرمی، هنری رو به زوال به حساب بیاید. نیمی از بزرگسالان بریتانیا اعتراف می کنند که دیگر اصلاً کتاب نمی خوانند و آمار مطالعه میان کودکان و نوجوانان به پایین ترین حد خود در 20 سال گذشته رسیده است. امسال را برای مقابله با همین بحران، سال ملی خواندن نام گذاری کرده اند. هنری دیوید ثورو زمانی نصیحت کرده بود: اول از همه بهترین کتاب ها را بخوانید، وگرنه شاید اصلاً فرصت نکنید سراغشان بروید. این فهرست برای چنین کاری تنظیم شده است.

مارگارت اتوود می گوید: فهرست ها زایندگی دارند؛ خودشان فهرست های دیگری را به وجود می آورند. در سال 2003، رابرت مک کرام (دبیر ادبی وقت نشریه آبزرور) لیستی از 100 رمان برتر تمام دوران تهیه کرد؛ ایده ای که از طرح بزرگ کتابخوانی بی بی سی در همان سال الهام گرفته شده بود. نظرسنجی مک کرام تا حدی خودمانی و رفیق بازی بود؛ خودش اعتراف کرده که یک هفته در تحریریه چرخیدم و یقه ی همکاران را چسبیدم تا از داستان های محبوبشان بگویم. با اینکه لیست او سوگیرانه و کاملاً شخصی از آب درآمد، اما جریان ساز شد و مردم را به حرف زدن درباره کتاب ها واداشت. او در سال 2015 این کار را تکرار کرد، اما دایره انتخابش را فقط به رمان های انگلیسی زبان محدود کرد؛ آن هم درست در روزهایی که شبکه های اجتماعی تازه پا گرفته بودند و به این بحث ها دامن می زدند.

فهرست سال 2026 گاردین، شامل هر کتابی است که به زبان انگلیسی منتشر شده، حتی اگر در اصل به زبان دیگری نوشته شده باشد. با این حال، هنوز هم رگه هایی از سلیقه شخصی در آن وجود دارند؛ به هر حال همه لیست ها همین طورند. اصولاً بهترین رمان چه رمانی است؟ اثری که یک ژانر، یک جامعه یا درون یک انسان را زیر و رو کند؟ کتابی که بازتاب دهنده روح زمانه ی خود باشد یا جادویی داشته باشد که فراتر از صفحاتش عمر کند؟ یا شاید رمانی که چنان عمیق در روحتان چنگ بیندازد که دقیقاً یادتان بماند اولین بار کجا و در چه حالی خواندیدش؟ هیچ کدام از این معیارها به تنهایی کافی نیستند.

حضور پررنگ زنان

چشمگیرترین تفاوت این فهرست با نمونه های قبلی، جهش آمار نویسندگان زن است: 36 کتاب از 100 اثر، در مقایسه با 21 کتاب در سال 2015 و آمار ناامیدکننده ی 16 کتاب در سال 2003. جالب اینکه در لیست های قبلی، از میان آثار زنان فقط رمان اما اثر جین آستین و فرانکنشتاین مری شلی در میان 10 رمان اول به چشم می خوردند. اما هر چه به دهه های اخیر نزدیک تر می شویم، حضور زنان پررنگ تر می شود، تا جایی که نیمی از نویسندگان معاصر این لیست را زنان تشکیل می دهند.

برترین ها

جایگاه نخست به رمان میدل مارچ اثر جورج الیوت رسیده است؛ شاهکاری عظیم شبیه به یک کلیسای جامع که عشق، ایمان، دوستی، خیانت، علم، سیاست، اخلاق و قدرت را در بر می گیرد، بدون اینکه ذره ای از جزییات زندگی آدم های معمولی شهری کوچک غافل شود. همان طور که یکی از داوران نوشته: محال است کسی این رمان را بخواند و همان آدم قبلی بماند. ویرجینیا وولف به زیبایی آن را یکی از معدود رمان های انگلیسی نوشته شده برای بزرگسالان خوانده بود. قبول، شاید این رمان مثل بلندی های بادگیر (رتبه 20 لیست ما) پر تب وتاب نباشد یا مثل غرور و تعصب (رتبه 9) سرگرمتان نکند، اما ذره ذره ی زندگی واقعی بشر در آن جاری است.

یکی دیگر از شاهکارهای بی چون وچرای این فهرست، رمان محبوب/دلبند اثر تونی موریسون (محصول 1987) در رتبه دوم است. همان طور که جورج الیوت می خواست به زندگی مردم عادی هویت ببخشد، موریسون هم کمر همت بست تا رنج و تجربه بردگان را به لمس کردنی ترین شکل ممکن به تصویر بکشد. محبوب جایگاه او را به عنوان بزرگ ترین رمان نویس آمریکایی هم نسلش تثبیت کرد؛ داستانی تکان دهنده که تا پایان عمر دست از سرتان برنمی دارد.

ویرجینیا وولف، قهرمان غافلگیرکننده این دوره است؛ او با رمان به سوی فانوس دریایی در رتبه چهارم، یعنی درست پشت سر رقیب دیرینه اش جیمز جویس و اثر مدرنیستی اش اولیس ایستاده است. وولف با داشتن پنج رمان در این فهرست، رکورددار بیشترین تعداد اثر است و حتی جین آستین و دیکنز را (که هر کدام چهار کتاب دارند) پشت سر گذاشته. همه عاشق عمه جین (آستین) هستند، اما وولف پرافاده همیشه سخت تر به دل توده ی مردم می نشست. با این حال، چطور می شود عاشق صحنه آغازین خانم دالوی نشد، وقتی کلاریسا برای خریدن گل قدم به خیابان می گذارد: چه شور و شوقی! چه جسارتی! دیدن رمان های خلاقانه و سیال او یعنی اورلاندو و موج ها هم در این لیست واقعاً لذت بخش است.

در جستجوی زمان از دست رفته در رتبه پنجم (با آن 7 جلد غول آسا و 4000 صفحه)، جنگ و صلح ، خانه قانون زده ، موبی دیک و تریسترام شندی ؛ بیشتر غول های ادبیات همین جا دور هم جمع شده اند، آن هم فقط در میان 20 رمان اول! این لیست اصلاً به درد مخاطبان کم طاقت نمی خورد. رتبه های بالای جدول سنگین و کلاسیک هستند (اگرچه در لیست سال 2015، کتاب مذهبی و پرکشش سیر و سلوک زائر رتبه اول را داشت). اما خدا را شکر شاهکار جمع وجور و بی نقص اف. اسکات فیتزجرالد یعنی گتسبی بزرگ در رتبه 11 مثل الماس می درخشد.

بازآفرینی تاریخی هیلاری منتل از زندگی توماس کرامول در تالار گرگ جایش در این لیست محفوظ بود. همین طور اثر آینده نگرانه و هولناک مارگارت اتوود، یعنی سرگذشت ندیمه که بدون شک به لطف سریال تلویزیونی محبوبش و البته اوضاع و احوال این روزهای جهان، پله های لیست را بالا آمده است. مریلین رابینسون گوشه گیر نیز با رمان خانه داری (که باراک اوباما از طرفداران سرسختش است) حضور دارد.

در کنار آثار موریسون، دیگر ستون های ادبیات سیاه پوستان آمریکا مثل مرد نامریی رالف الیسون (1952)، برو این را روی کوه بگو جیمز بالدوین و چشمان آن ها به خدا دوخته شده بود زورا نیل هرستون نیز در این لیست حضور دارند. در کنار آن ها، آثار کمترشناخته شده ای مثل رمان دنیای شناخته شده اثر ادوارد پی. جونز (برنده پولیتزر) که داستانش 20 سال پیش از جنگ داخلی آمریکا می گذرد هم دیده می شود.

فهرست 100 اثر

100. آنتونیای من (ویا کاتر)

99. واسطه / رابط (ال. پی. هارتلی)

98. جاده (کورمک مک کارتی)

97. کچ-22 (جوزف هلر)

96. پدرو پارامو (خوان رولفو)

95. بازگشت بومی (توماس هاردی)

94. دنیای شناخته شده (ادوارد پی. جونز)

93. شهرهای ناپیدا (ایتالو کالوینو)

92. تربیت احساساتی (گوستاو فلوبر)

91. زندگی و سرنوشت (واسیلی گروسمان)

90. اتاق جیکوب (ویرجینیا وولف)

89. دست چپ تاریکی (اورسولا کی. لو گویین)

88. راگتایم (ای. ال. دکتروف)

87. خط زیبایی (آلن هولینگهورست)

86. سخت تر شدن اوضاع / چرخش پیچ (هنری جیمز)

85. گیاه خوار (هان کانگ)

84. آقای ریپلی استعدادآور / بااستعداد (پاتریشیا های اسمیت)

83. وداع با اسلحه (ارنست همینگوی)

82. پایان رابطه (گراهام گرین)

81. بودنبروک ها (توماس مان)

80. ربکا (دافنه دوموریه)

79. برو این را روی کوه بگو (جیمز بالدوین)

78. خانه ای برای آقای بیسواس (وی. اس. نایپل)

77. رنگین کمان (دی. اچ. لارنس)

76. دراکولا (برام استوکر)

75. آبی ترین چشم (تونی موریسون)

74. شرایط عصبی (تسیتسی دانگارمبگا)

73. آوسترلیتز (دبلیو. جی. سبالد)

72. دوست مشترکمان (چارلز دیکنز)

71. هم خون / خویشاوند (اکتاویا باتلر)

70. جود گمنام (توماس هاردی)

69. جنایت و مکافات (فSubtitleئودور داستایوفسکی)

68. نصف النهار خون / مرزهای خونین (کورمک مک کارتی)

67. مرد بدون خصوصیت (روبرت موزیل)

66. مرشد و مارگاریتا (میخاییل بولگاکف)

65. رنگ ارغوانی (آلیس واکر)

64. سرباز خوب (فورد مدوکس فورد)

63. دندان های سفید (زادی اسمیت)

62. نیمی از یک خورشید زرد (چیماماندا نگوزی آدیشی)

61. حلقه های زحل (دبلیو. جی. سبالد)

60. هواردز اند / عمارت هواردز (ای. ام. فورستر)

59. هرگز رهایم مکن (کازوئو ایشی گورو)

58. رسوایی (جی. ام. کوتسی)

57. خشم و هیاهو (ویلیام فاکنر)

56. منسفیلد پارک (جین آستین)

55. موج ها (ویرجینیا وولف)

54. اورلاندو (ویرجینیا وولف)

53. گذر زهره (شرلی هازارد)

52. جام زرین (هنری جیمز)

51. دوست نابغه من (النا فرانته)

50. دریای وسیع سارگاسو (جین ریس)

49. توازن ظریف (روهینتون میستری)

48. مسخ (فرانتس کافکا)

47. بازار خودفروشی / ونیتی فیر (ویلیام تکری)

46. یوزپلنگ (جوزپه تومازی دی لامپدوزا)

45. دفترچه یادداشت طلایی (دوریس لسینگ)

44. اتاق جووانی (جیمز بالدوین)

43. خانه داری (مریلین رابینسون)

42. کوه جادو (توماس مان)

41. دل تاریکی (جوزف کنراد)

40. سرود سلیمان (تونی موریسون)

39. چشمان آن ها به خدا دوخته شده بود (زورا نیل هرستون)

38. عصر بی گناهی (ادیت وارتون)

37. مرد نامریی (رالف الیسون)

36. سرگذشت ندیمه (مارگارت اتوود)

35. آرزوهای بزرگ (چارلز دیکنز)

34. تالار گرگ (هیلاری منتل)

33. دیوید کاپرفیلد (چارلز دیکنز)

32. خدای چیزهای کوچک (آرونداتی روی)

31. بهار زندگی میس جین برودی (موریل اسپارک)

30. فرانکنشتاین (مری شلی)

29. آتش رنگ پریده (ولادیمیر ناباکوف)

28. برادران کارامازوف (فئودور داستایوفسکی)

27. محاکمه (فرانتس کافکا)

26. دون کیشوت (میگل د سروانتس)

25. لولیتا (ولادیمیر ناباکوف)

24. بازمانده روز (کازوئو ایشی گورو)

23. بچه های نیمه شب (سلمان رشدی)

22. همه چیز فرو می پاشد (چینوآ آچه به)

21. تصویر یک زن (هنری جیمز)

20. بلندی های بادگیر / عشق هرگز نمی میرد (امیلی برونته)

19. زندگی و عقاید آقای تریسترام شندی (لارنس استرن)

18. ترغیب (جین آستین)

17. صد سال تنهایی (گابریل گارسیا مارکز)

16. 1984 (جورج اورول)

15. موبی دیک (هرمن ملویل)

14. خانم دالوی (ویرجینیا وولف)

13. اما (جین آستین)

12. خانه قانون زده / خانه غمناک (چارلز دیکنز)

11. گتسبی بزرگ (اف. اسکات فیتزجرالد)

10. مادام بوواری (گوستاو فلوبر)

9. غرور و تعصب (جین آستین)

8. جین ایر (شارلوت برونته)

7. جنگ و صلح (لئو تولستوی)

6. آنا کارنینا (لئو تولستوی)

5. در جستجوی زمان از دست رفته (مارسل پروست)

4. به سوی فانوس دریایی (ویرجینیا وولف)

3. اولیس (جیمز جویس)

2. محبوب (تونی موریسون)

1. میدل مارچ (جورج الیوت)