دونالد ترامپ، رییس‌جمهوری آمریکا، پس از دو روز مذاکره با شی جین پینگ، رییس‌جمهوری چین، با اعلام دستیابی به «توافق‌های تجاری فوق‌العاده و سودمند برای هر دو کشور» پکن را ترک کرد؛ این در حالی است که جزییات اندکی از مفاد توافق میان دو قدرت جهانی منتشر شده است. روز اول این سفر بیش از هر چیز تحت‌تأثیر رابطه شخصی میان ترامپ و شی بود. رییس‌جمهوری آمریکا در دیدار با میزبان خود او را «رهبر بزرگ» توصیف کرد و بار دیگر تأکید داشت که شیوه اداره کشوری با جمعیت 1.4 میلیارد نفری را تحسین می‌کند؛ جمله‌ای که به گفته او «همه جا» تکرار می‌کند. اما شی، تحت تأثیر این فضا قرار نگرفت و بلافاصله پس از مراسم استقبال رسمی وارد فاز تعیین خطوط قرمز روابط شد. او با لحنی حساب‌شده تأکید کرد که مسأله تایوان «خط قرمز غیرقابل عبور» چین است و هشدار داد هرگونه دخالت آمریکا در این موضوع می‌تواند مسیر بهبود روابط را از اساس مختل کند. به گزارش شینهوا، او تصریح کرد که ایالات متحده باید مسأله تایوان را با «نهایت احتیاط» مدیریت کند. در ادامه سفر، ترامپ تلاش کرد روایت متفاوتی از جایگاه آمریکا ارائه دهد و ایده «افول قدرت آمریکا» را به سخره گرفت؛ موضعی که به‌نظر می‌رسید در واکنش به سخنان شی درباره رقابت قدرت‌های بزرگ و مفهوم «تله توسیدید» (اصطلاحی که گراهام آلیسون، تاریخ‌دان دانشگاه هاروارد، برای توصیف وضعیتی به کار برده که در آن یک قدرت نوظهور، قدرت مسلط را به چالش می‌کشد) بیان شده باشد. او در شبکه‌های اجتماعی نوشت که اگرچه دو سال پیش آمریکا را در مسیر افول می‌دانسته، اما اکنون این کشور را «موفق‌ترین و داغ‌ترین اقتصاد جهان» توصیف می‌کند و ابراز امیدواری کرد روابط واشنگتن و پکن در آینده تقویت شود. ترامپ همچنین در گفت‌وگو با فاکس نیوز مدعی شد که شی جین‌پینگ از ایده توافق میان ایران و آمریکا حمایت کرده و خواهان تداوم خرید نفت از ایران شد؛ ادعایی که به گفته او مستقیماً از گفت‌وگو با رهبر چین نقل شده است. در مجموع، ترامپ در این سفر دو روزه لحنی آشکارا آشتی‌جویانه داشت؛ لحنی که با مواضع تند او علیه چین در فضای سیاسی داخلی آمریکا در تضاد است. در مقابل، شی جین‌پینگ اگرچه با استقبال رسمی و لبخندهای دیپلماتیک از او پذیرایی کرد، اما در عمل موضعی سخت‌گیرانه‌تر اتخاذ کرد؛ بویژه در موضوع تایوان، که همچنان مهم‌ترین نقطه تنش در روابط دو کشور باقی مانده است.

شی برای این لحظه آماده شده بود

جولیان گورتس مدیر امور  چین در شورای امنیت ملی  در دولت بایدن:فرمول‌بندی جدید چین درباره روابط با آمریکا در واقع با هدف «قفل کردن این مرحله از بن‌بست راهبردی برای باقی‌مانده دوره ترامپ و در حالت ایده‌آل فراتر از آن» است. شی جین‌پینگ سال‌ها تلاش کرده تا برای این لحظه آماده شود؛ لحظه‌ای که یک رییس‌جمهوری آمریکا را به‌عنوان هم‌تراز به پکن بیاورد، به‌گونه‌ای که در سراسر جهان نیز چنین درکی از او وجود داشته باشد؛ و اکنون این اتفاق در حال رخ دادن است. در این چهارچوب، پکن به دنبال مدیریت یک رقابت بلندمدت و کنترل‌شده است؛ رقابتی که در آن تنش‌ها قابل پیش‌بینی بمانند و از تبدیل شدن به بحران‌های ناگهانی جلوگیری شود. این رویکرد به چین اجازه می‌دهد همزمان با افزایش قدرت اقتصادی و فناوری خود، از درگیری مستقیم با آمریکا فاصله بگیرد و زمان بخرد تا موازنه قدرت به‌تدریج تغییر کند.

تنگه هرمز فشار معکوس چین به آمریکا

تریتا پارسی نایب رییس اجرایی مؤسسه کویینسی:درست پیش از دیدار ترامپ با شی جین‌پینگ، خبرگزاری‌های ایرانی گزارش دادند که کشتی‌های چینی عبور از تنگه هرمز را تحت مکانیزم تعیین‌شده توسط ایران آغاز کرده‌اند. در حالی که پکن پرداخت «عوارض» را رد می‌کند، اما برای پرداخت «هزینه اداری جهت نگهداری زیست‌محیطی» تنگه اعلام آمادگی کرده است. (که در واقع صرفاً روش دیگری برای نامگذاری همان عوارض است) این توافق، فشار آمریکا بر چین برای همراهی با ایالات متحده جهت «باز کردن» تنگه را خنثی می‌کند؛ چرا که این آبراه اکنون به روی چین باز است. در واقع، این اتفاق فشار را معکوس می‌کند. اگر ایالات متحده به عنوان بخشی از محاصره خود، از عبور این کشتی‌ها جلوگیری کند، ترامپ وارد نبردی با شی خواهد شد که بازنده آن است؛ آن هم در حالی که در پکن حضور دارد. به جای اینکه ترامپ به چین فشار بیاورد تا به بازگشایی تنگه کمک کند، این چین خواهد بود که به آمریکا فشار می‌آورد تا اطمینان حاصل کند تنگه برای کشتی‌های چینی مسدود نمی‌شود. این یکی دیگر از مواردی است که نشان می‌دهد پذیرش پیشنهاد بنیاد دفاع از دموکراسی‌ها (FDD) توسط ترامپ برای «محاصره محاصره»، نتیجه معکوس برای ایالات متحده داشته است.

دست بالای چین در تشدید تنش اقتصادی

تئودور بانزل مدیرعامل و رییس بخش مشاوره ژئوپلتیکی شرکت لازارد:به نظر می‌رسد ایالات متحده در مذاکرات تجاری با چین در وضعیت دشواری قرار گرفته است. پیش از سفر ترامپ به چین، واشنگتن در 14 می ‌وارد مذاکرات تجاری با پکن شد و به دنبال تمدید مهلت محدودیت‌های صادرات عناصر خاکی کمیاب چین و همچنین وعده‌های کلی برای خرید بیشتر محصولات کشاورزی و انرژی آمریکا بود.

 دولت آمریکا ممکن است مجبور شود در زمینه لغو برخی کنترل‌های صادراتی بر فناوری‌های پیشرفته یا حتی کاهش حمایت آمریکا از تایوان امتیازاتی بدهد. به‌طور غیررسمی، برخی اعضای دولت آمریکا ممکن است اعتراف کنند که در حال حاضر، چین در تشدید اقتصادی تنش‌ها دست بالا را  دارد.

اگر رقابت میان ایالات متحده و چین مهم‌ترین روایت ژئواکونومیک قرن بیست‌ویکم باشد، این رویداد برای واشنگتن خبر خوبی نخواهد بود. همان‌طور که اقتصاددان نیل شیرینگ در کتاب The Fractured Age به‌طور دقیق استدلال می‌کند، اقتصاد جهانی به‌طور اجتناب‌ناپذیر در حال تقسیم شدن به دو بلوک است: یکی با محوریت ایالات متحده و دیگری با محوریت چین.

نمایش ژئوپوپلتیک در پکن

آیزاک آرنسدورف نویسنده ارشد واشنگتن پست:دونالد ترامپ برای نشست این هفته با همتای چینی‌اش، شی جین‌پینگ، نامی را پذیرفت و با اشاره‌ای طنزآمیز به نشست «گروه هفت» (G7) متشکل از بزرگ‌ترین اقتصادهای جهان گفت: «این دو کشور بزرگ هستند. من اسمش را G2 می‌گذارم. این همان G2 است.» او این سخنان را در مصاحبه‌ای با شان هنیتی از شبکه فاکس‌نیوز بیان کرد؛ مصاحبه‌ای که جمعه پخش شد و پس از دیدار دوجانبه روز پنجشنبه با شی ضبط شده بود. ترامپ افزود: «فکر می‌کنم این اتفاق به‌عنوان لحظه‌ای بسیار مهم در تاریخ ثبت شود.»

تحلیلگران گفتند گرچه این عبارت را ترامپ به زبان آورد، اما تصویر دو ابرقدرت در جایگاهی برابر دقیقاً همان چیزی بود که شی می‌خواست از این سفر به نمایش بگذارد. طی دو روز دیدار در پکن، تشریفات حساب‌شده و نمایش‌های نمادین، همراه با رفتارهای متقابلِ دوستانه و محترمانه میان دو مرد قدرتمند جهان، نوعی پویایی ژئوپوپلتیکی را به تصویر کشید که چینی‌ها مدت‌ها آرزویش را داشتند و آمریکایی‌ها در برابر آن مقاومت کرده بودند.

تنهایی واشنگتن در بن‌بست جنگ با ایران

یو چن لی ستون‌نویس روزنامه گاردین: دونالد ترامپ ادعا کرده است که ایالات متحده و چین درباره پایان جنگ در ایران «احساس بسیار مشابهی» دارند، اما هیچ جزییاتی درباره یک پیشرفت احتمالی ارائه نکرده است. با اینکه حدود نیمی از نفت خام چین از تنگه هرمز عبور می‌کند و حتی اگر درگیری در خاورمیانه ادامه پیدا کند ممکن است باعث رکود جهانی شود و تقاضا برای صادرات این کشور را کاهش دهد. با این حال، بسیاری در پکن معتقدند که بحران ایران مسئولیت چین نیست. ژو بو، سرهنگ بازنشسته ارتش و پژوهشگر ارشد مرکز امنیت و راهبرد بین‌المللی در دانشگاه تسینگ‌هوا، گفت: «در مورد ایران، چین قطعاً می‌خواهد کمک کند، اما من حرف‌های روبیو را خواندم: او عملاً سعی دارد بار مسئولیت را بر دوش چین بیندازد. در چین یک ضرب‌المثل داریم: مثل این است که بگویی: چرا باید من کثافت تو را تمیز کنم؟»

موازنه جدید میان پکن- واشنگتن

 وو شینبو استاد مطالعات بین‌الملل در دانشگاه فودان و مشاور دولت چین:توازن قدرت میان آمریکا و چین در حال «حرکت به سمت برابری بیشتر» است. در گذشته همیشه به نظر می‌رسید ایالات متحده دست بالا را دارد و پیوسته بر چین فشار وارد می‌کند و در موضع تهاجمی است. اما اکنون می‌توان گفت دو کشور به نقطه‌ای از تعادل جدید رسیده‌اند.

این برابری صرفاً یک برداشت سیاسی نیست، بلکه بازتاب تغییرات واقعی در ظرفیت‌های اقتصادی، صنعتی و فناورانه دو طرف است؛ جایی که چین در برخی حوزه‌ها از تقلید صرف عبور کرده و به رقابت مستقیم با آمریکا رسیده است. نتیجه این وضعیت، شکل‌گیری یک رقابت پیچیده‌تر است که هر دو طرف در حال تنظیم رفتار خود بر اساس محاسبه هزینه و ریسک متقابل هستند.

هشدار توسیدیدی رهبر چین به ترامپ

شورای سردبیری روزنامه وال استریت ژورنال: چه کسی فکر می‌کرد شی جین پینگ یک دانش‌آموز تاریخ یونان باستان باشد؟ رییس‌جمهوری چین در نشست روز پنج‌شنبه با دونالد ترامپ درباره «تله توسیدید» هشدار داد، اما نباید فریب این ارجاع تاریخی را خورد. پیام واقعی او هشدار به آقای ترامپ بود که با دخالت در طرح‌های چین برای بازپس‌گیری تایوان خطر جنگ را افزایش ندهد.

توسیدید، تاریخ‌نگار بزرگ یونان باستان در جنگ پلوپونزی بود و استدلال می‌کرد که صعود آتن باعث ترس اسپارت شد و در نهایت به جنگ انجامید. گراهام آلیسون، دانشمند علوم سیاسی دانشگاه هاروارد، این مفهوم را با عنوان «تله توسیدید» رایج کرد و نشان داد در تاریخ دست‌کم دوازده بار، زمانی که یک قدرت در حال صعود، قدرتی تثبیت‌شده را به چالش کشیده، نتیجه جنگ بوده است.

اما نکته‌ای که در این قیاس برای شی جین‌پینگ جذاب است چیست؟ در نگاه او، چین قدرتی در حال صعود و آمریکا هژمونی است که از پیشی گرفته‌شدن بیم دارد. او در واقع به‌طور صریح به ترامپ هشدار می‌دهد که در مسیر اهداف چین دخالت نکند، وگرنه نتیجه می‌تواند یک جنگ ویرانگر باشد.

چابلوسی ترامپ در مقابل قاطعیت شی

دیوید سنگر ستون نویس ارشد  نیویورک تایمز:برخلاف لحن تندی که دونالد ترامپ در داخل آمریکا درباره چین به کار می‌برد، او در دیدار با شی جین‌پینگ، رهبر چین، با لحنی آشتی‌جویانه صحبت کرد. ترامپ خطاب به شی گفت: «شما رهبر بزرگی هستید»؛ اما شی  ابتدا وارد بحث تعیین حدود و خطوط روابط دو کشور شد. او گفت خط قرمز، تایوان است و کاملاً روشن کرد که تلاش ترامپ برای نزدیک شدن به چین ممکن است از همان ابتدا شکست بخورد، اگر در تلاش بلندمدت چین برای به‌دست گرفتن کنترل این جزیره خودگردان دخالت کند.این تفاوتِ لحن، مستقیماً نشان‌دهنده سطح تازه‌ای از اعتمادبه‌نفس و اقتداری بود که شی، با وجود چالش‌های اقتصادی داخلی، در سخنرانی‌های عمومی خود پیدا کرده است؛ آن هم در شرایطی که ایالات متحده را درگیر تنگه هرمز و یک رویارویی دیگر در خاورمیانه می‌بیند؛ بحرانی که خروج آسانی از آن وجود ندارد.این لحن همچنین بازتاب‌دهنده توازن جدید میان این دو رقیب بود. شی کاملاً حساب‌شده و طبق برنامه ظاهر شد و هیچ تردیدی باقی نگذاشت که با وجود تمام مشکلات چین، از کاهش قیمت‌ها و افت جمعیت گرفته تا ترکیدن حباب بازار مسکن زمان آن رسیده که چین به‌عنوان یک ابرقدرت هم‌تراز عمل کند.

صراحت بی‌سابقه چینی‌ها  برای تایوان

پاملا کندی معاون مدیر برنامه چین در مرکز استیمسون:

در حالی‌که دونالد ترامپ خواسته‌های گسترده‌ای برای افزایش هزینه‌های دفاعی مطرح کرده و همزمان رویکردی غیرقابل‌پیش‌بینی در قبال چین در پیش گرفته است، روابط واشنگتن با تایوان با فشار و فرسایش روبه‌رو شده است. در همین چهارچوب، هشدار صریح شی جین پینگ به ترامپ در جریان نشست اخیر آمریکا–چین، بر حساسیت این لحظه تأکید دارد؛ جایی که او تصریح کرد: «مسأله تایوان مهم‌ترین موضوع در روابط آمریکا و چین است» و هشدار داد که در صورت مدیریت نادرست، دو کشور می‌توانند به «درگیری یا حتی جنگ» کشیده شوند. این اظهارات، بازتاب‌دهنده فضای بی‌اعتمادی فزاینده‌ای است که همزمان روابط آمریکا و تایوان را نیز تحت تأثیر قرار داده است.

اگرچه در ظاهر منافع اقتصادی، امنیتی و فناورانه آمریکا و تایوان بویژه در حوزه زنجیره تأمین تراشه‌های پیشرفته و هوش مصنوعی به هم گره خورده‌اند، اما رویکرد معامله‌محور دولت ترامپ این پیوند را دچار تنش کرده است. این در حالی است که سیاست سنتی آمریکا در قبال تایوان بر «ابهام راهبردی» استوار است؛ یعنی واشنگتن عمداً مشخص نمی‌کند در صورت بحران در تنگه تایوان چه واکنشی نشان خواهد داد، اما همزمان با هرگونه تغییر یکجانبه در وضعیت موجود مخالفت می‌کند. این رویکرد برای بازدارندگی چین و تایوان طراحی شده، اما کارآمدی آن وابسته به اعتماد تایوان به تعهد آمریکا است؛ اعتمادی که در سال‌های اخیر کاهش یافته و می‌تواند محاسبات امنیتی در منطقه را تغییر دهد.

در همین حال، فشارهای نظامی، اقتصادی و سایبری چین علیه تایوان در حال افزایش است و شی جین پینگ مسأله تایوان را بخشی از میراث سیاسی خود می‌داند. این فشارها، همراه با تردید درباره حمایت آمریکا و تغییرات احتمالی در سیاست داخلی تایوان (از جمله امکان چرخش سیاسی در انتخابات 2028) می‌تواند توازن شکننده فعلی را بر هم بزند و تنش‌های جدیدی میان واشنگتن و تایپه ایجاد کند، بویژه در شرایطی که آمریکا بر زنجیره تأمین، نیمه‌رساناها و بازدارندگی منطقه‌ای تمرکز فزاینده دارد.