بیش از دو ماه از آغاز درگیری میان ایران و ایالات متحده می گذرد و اکنون، به نظر می رسد هر دو طرف به محدودیت های استفاده از زور نظامی رسیده اند. بر اساس تحلیلی که در نشریه نشنال اینترست منتشر شده، واشنگتن دریافته است که اگرچه توان آسیب زدن به ایران را دارد، اما بدون ورود به سطحی گسترده تر از تنش، از جمله حمله زمینی، قادر به وادار کردن تهران به تسلیم نیست؛ اقدامی که از منظر سیاسی تمایلی به انجام آن ندارد. در مقابل، ایران نیز می داند که هرچند می تواند امنیت خلیج فارس را مختل کرده و هزینه های درگیری را افزایش دهد، اما این اقدامات به کاهش فشار اقتصادی و بحران های داخلی کمکی نخواهد کرد.

به گزارش فرارو، ناطق ملک زاده، روزنامه نگار، در نشنال اینترست نوشت: در این شرایط، دو کشور وارد نوعی رقابت فرسایشی شده اند؛ رقابتی که در آن هیچ یک حاضر به عقب نشینی نیست. ایران نمی خواهد با اعطای امتیازات گسترده به آمریکا موافقت کند و ایالات متحده نیز پس از صرف ده ها میلیارد دلار و استفاده گسترده از تسلیحات پیشرفته، حاضر به پذیرش شکست اهداف اصلی خود در قبال ایران نیست. با وجود بی اعتمادی متقابل، هر دو طرف نیاز به یک کانال دیپلماتیک را احساس می کنند؛ کانالی که بتواند بدون تحمیل احساس شکست به هیچ کدام، زمینه پایان جنگ را فراهم کند.

در این میان، پاکستان در ابتدا به عنوان گزینه ای ایده آل برای میانجیگری مطرح شد؛ کشوری مسلمان با روابط نزدیک با تهران، ارتباطات سنتی با واشنگتن و پیوندهای عمیق با کشورهای خلیج فارس. نخستین دور مذاکرات در اواسط آوریل در اسلام آباد برگزار شد و اگرچه بدون توافق پایان یافت، اما طرفین توافق کردند مسیر گفت وگو همچنان باز بماند.

با این حال، روندی که در ابتدا امیدوارکننده به نظر می رسید، اکنون با بحران اعتماد روبه رو شده است. تحلیل منتشرشده در نشنال اینترست می گوید نقش پررنگ پاکستان به عنوان میانجی بی طرف ، به تدریج اعتبار این کشور را هم در تهران و هم در واشنگتن تضعیف کرده است. در ایران این نگرانی شکل گرفته که اسلام آباد فراتر از انتقال پیام ها عمل می کند و عملاً در حال سوق دادن تهران به سمت چارچوبی است که عمدتاً بر اساس خواسته های آمریکا تنظیم شده است. همزمان در واشنگتن نیز این تردید ایجاد شده که پاکستان از فرآیند میانجیگری برای پیشبرد منافع منطقه ای خود استفاده می کند و به ایران فرصت تنفس دیپلماتیک می دهد.

بی اعتمادی در تهران آشکارتر از همیشه است. بسیاری از سیاستمداران ایرانی اکنون پاکستان را نه یک میانجی متوازن، بلکه بازیگری می دانند که در تلاش است فشارهای آمریکا را مدیریت کرده و ایران را به پذیرش شروطی سوق دهد که به تضعیف موقعیت راهبردی تهران منجر می شود.

ابراهیم رضایی، سخنگوی کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس، یکی از صریح ترین منتقدان نقش پاکستان بوده است. او اخیراً در شبکه اجتماعی X نوشت: پاکستان اعتبار لازم برای میانجیگری را ندارد. رضایی همچنین تأکید کرد که رهبران پاکستان در مواضع خود منافع دولت دونالد ترامپ را در نظر گرفته اند و در عین حال حاضر نشده اند آشکارا بگویند که واشنگتن ابتدا پیشنهادهای اسلام آباد را پذیرفته و سپس از آن عقب نشینی کرده است؛ از جمله در موضوع لبنان و دارایی های مسدودشده ایران. به گفته او، این رفتار نشان می دهد پاکستان نقش یک میانجی بی طرف را ایفا نمی کند.

یکی از محورهای اصلی بدبینی ایران، نحوه انتقال خواسته های آمریکا توسط پاکستان است. اسلام آباد تأکید می کند که صرفاً پیام های واشنگتن را منتقل می کند، اما در تهران مسئله فقط انتقال پیام نیست، بلکه وزن سیاسی و فشاری است که همراه این پیام ها منتقل می شود. خواسته های آمریکا عمدتاً بر برنامه هسته ای ایران، توان موشکی، شبکه متحدان منطقه ای و تنگه هرمز متمرکز بوده؛ حوزه هایی که تهران آن ها را ستون های اصلی بازدارندگی خود می داند و حاضر به امتیازدهی گسترده در قبالشان نیست.

در تهران این تصور شکل گرفته که پاکستان بیش از آنکه آمریکا را برای شنیدن مطالبات ایران از جمله رفع تحریم ها، پایان محاصره کشتی های ایرانی، آزادسازی دارایی های بلوکه شده و ارائه تضمین های امنیتی تحت فشار قرار دهد، در تلاش است ایران را به پذیرش شروط واشنگتن ترغیب کند.

این سوءظن با همکاری های نظامی پاکستان و عربستان سعودی نیز تشدید شده است. همزمان با ایفای نقش میانجی، جنگنده های پاکستانی برای کمک به دفاع از عربستان در برابر حملات پهپادی ایران در این کشور مستقر شده اند. برای تهران، این وضعیت نشانه ای متناقض بود؛ اینکه کشوری که مدعی بی طرفی است، همزمان در کنار یکی از رقبای منطقه ای ایران قرار می گیرد.

در نتیجه، ایران به تدریج مسیرهای دیپلماتیک دیگری را دنبال کرده است. پس از توقف روند مذاکرات در اسلام آباد، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، ابتدا به عمان و سپس به روسیه رفت. او در عمان با سلطان هیثم بن طارق درباره امنیت تنگه هرمز، مسائل امنیتی خلیج فارس و راه های پایان دادن به درگیری گفت وگو کرد و در عین حال بار دیگر بر ضرورت ایجاد چارچوب امنیتی منطقه ای بدون دخالت خارجی تأکید کرد.

اما نارضایتی تنها محدود به تهران نیست. در واشنگتن نیز رویکرد متناقض پاکستان با انتقادهایی روبه رو شده است. در 25 آوریل، اسلام آباد از اجرای دستورالعملی خبر داد که امکان ترانزیت کالاهای کشور ثالث به مقصد ایران از طریق خاک پاکستان را فراهم می کند. علاوه بر این، پاکستان کریدور گبد-ریمدان را نیز فعال کرده که دسترسی ایران به آسیای مرکزی را تسهیل می کند و وابستگی به مسیر افغانستان را کاهش می دهد.

در ادامه این نوشتار آمده است: از نگاه آمریکا، این اقدامات در تضاد با سیاست فشار حداکثری بر ایران قرار دارد. اگر یکی از ابزارهای اصلی واشنگتن برای فشار بر تهران، محاصره اقتصادی و محدودسازی دسترسی های تجاری باشد، باز کردن مسیرهای زمینی جدید برای ایران می تواند این فشارها را تضعیف کند. به این ترتیب، پاکستان تلاش می کند هم شریک امنیتی عربستان باقی بماند، هم برای آمریکا نقش میانجی ایفا کند و هم با ارائه مشوق های اقتصادی، ایران را در مذاکرات نگه دارد.

تحلیل ناطق ملک زاده در نشنال اینترست می گوید این سیاست چندگانه اگرچه ممکن است در ظاهر هوشمندانه به نظر برسد، اما در عمل بی اعتمادی هر دو طرف را افزایش داده است. در آمریکا، این رفتار یادآور نگاه سنتی به پاکستان در دوران جنگ افغانستان است؛ تصوری که اسلام آباد را به بهره برداری همزمان از بحران ها برای تثبیت جایگاه خود متهم می کند. حتی گزارش شده که دونالد ترامپ پس از خروج عباس عراقچی از اسلام آباد بدون دیدار با مقامات آمریکایی، اعزام استیو ویتکوف و جرد کوشنر به پاکستان را لغو کرده و گفته است این مذاکرات سفر و هزینه زیادی داشته است.

در چنین شرایطی، اکنون عمان به عنوان گزینه ای جدی تر برای میانجیگری مطرح شده است. برخلاف پاکستان، عمان سال هاست نقش واسطه ای آرام و کم حاشیه میان تهران و واشنگتن را ایفا می کند؛ از مذاکرات محرمانه پیش از توافق هسته ای برجام گرفته تا تلاش های اخیر برای مدیریت بحران. مسقط تلاش نمی کند میانجیگری را به نمایش قدرت سیاسی تبدیل کند و همین ویژگی، آن را به گزینه ای قابل اعتمادتر تبدیل کرده است.

از نگاه ایران نیز عمان مزیتی مهم دارد؛ این کشور تمرکز مذاکرات را بر موضوعاتی چون امنیت خلیج فارس و تنگه هرمز حفظ می کند، نه بر محدودسازی توان نظامی ایران. تهران اکنون عمان را میانجی ای می بیند که هدفش صرفاً باز نگه داشتن کانال دیپلماتیک و حفظ امکان دستیابی به توافقی متوازن است.

در پایان، این تحلیل تأکید می کند که دوران نقش آفرینی پاکستان به عنوان میانجی اصلی هنوز کاملاً پایان نیافته، اما به شدت متزلزل شده است. مشکل اصلی اسلام آباد آن است که همزمان اعتماد تهران را از دست می دهد و واشنگتن را نیز ناامید می کند؛ موقعیتی که برای هر میانجی، خطرناک ترین وضعیت ممکن به شمار می رود. پاکستان تلاش کرد همه طرف ها را متقاعد کند که بهترین گزینه برای رسیدن به توافق است، اما در نهایت نتوانست هیچ یک را کاملاً قانع کند.

منبع: فرارو