شاید برخی از مسئولان و مدیران سابق و کنونی از دولت بابت پشت سرگذاشتن جنگ تشکر کنند، اما جامعه شرایط دیگری تجربه می کند؛ این بیکاری های گسترده، تورم افسارگسیخته و گرانی است که امان بسیاری را بریده. در این میان اجاره بهای واحد های مسکونی به تأسی از شرایط به قدری سرسام آور شده که حتی جایی برای تعجب و مطالبه باقی نگذاشته است. یک بررسی ساده در اپلیکیشن های مختلف حاکی از آن است که اجاره بهای واحد های مسکونی در مناطق کم برخوردار بیش از دیگر مناطق افزایش داشته است. به عبارت دیگر اجاره بها در مناطقی مانند سعادت آباد، زعفرانیه، فرشته و نیاوران قابل پیش بینی است اما درصد افزایش قیمت در مناطق کم برخوردار منطقی به نظر نمی رسد.

جالب آن که در وضعیت کنونی اقتصادی و پس از جنگ 12 روزه و جنگ 40 روزه یک واژه جدیدی به عنوان امتیاز برای برخی مناطق تهران توسط صاحبان املاک به کار می رود؛ منطقه امن و منطقه امن تر این دو واژه به تازگی در اعلام قیمت مسکن توسط صاحبان خانه تأثیر بسیار داشته است. محلاتی مانند پیروزی, میدان سپاه، منطقه 22، خیابان امام خمینی، شهرک شهید محلاتی، حکیمیه و... از جمله مناطق پر خطر شهر هستند که قیمت آنها افزایش یافته اما نه به اندازه برخی مناطق که در جنگ 40 روزه کمتر مورد هدف قرار گرفته است. در حقیقت اجاره بها و قیمت مسکن محله ها و مناطقی که کمتر مورد هدف قرار گرفته اند، به عنوان منطقه امن بیش از حد معمول گران شده است. در پی بیکاری های پنهان و آشکار حالا نگرانی از بی سرپناه شدن به یکی از کابوس های شهروندان به ویژه در تهران تبدیل شده است.

سیما، 36 ساله و در سه بنگاه مشاور املاک واقع در مرکز تهران مشغول به کار است. او در گفت وگو با دیده بان ایران می گوید: امسال قیمت اجاره بهای مسکونی حدود 40 تا 50 درصد اضافه شده است. قیمت فروش هم به همین میزان بالا رفته است. قیمت مسکن به حدی افزایش یافته که ما هم تعجب می کنیم. مثلا در منطقه یوسف آباد بعضی از واحدها تا متر 600 میلیون تومان هم به فروش می رسد.

سیما با اشاره به اینکه مردم مجبورند که جا به جا شوند، افزود: در فروردین ما تنها یک قرارداد مسکونی نوشتیم. در جنگ هم آنهایی که اجبار داشتند جا به جا شدند و در اسفند تنها دو قرارداد منعقد کردیم. اما حالا بیشتر کسانی که خانه هایشان در جنگ آسیب دیده دنبال خانه هستند و به ما مراجعه می کنند.

ندا زنی 47 ساله و در یکی از شهرک های شرق تهران زندگی می کند که در جنگ بارها هدف قرار گرفته است. او به دیده بان ایران می گوید که بیکار شده و فروردین ماه حقوق نداشته است: باورتان نمی شود که یک ماست معمولی 300 هزار تومان شده است. با حقوق بیکاری که نمی توانم زندگی بکنم اما مجبورم در خانه باشم. می گویند آنهایی که می خواهند از بیمه بیکاری استفاده کنند باید در خانه بمانند. مامور بیمه بدون هماهنگی می آید و اگر خانه نباشیم ممکن است بیمه بیکاری مان با مشکل روبرو شود. انگار می خواهند مچ ما را بگیرند.

ندا تاکید می کند: می خواستم برای پول پیش خانه 200 میلیون تومان وام بگیرم. اما با این شرایط نمی توانم. مستاصل شده ام. اگر بخواهم جا به جا شوم تقریبا همان 200 میلیون تومان هزینه جا به جایی و بنگاه و... می شود. اگر بمانم چطور این پول را جور کنم؟

اکرم 62 ساله ساکن مرکز تهران و مادر 2 دختر است. یکی از عجیب ترین موضوعات را او تعریف کرد: ما خانه ای را رهن کردیم و موعد خانه ما آخر دی بود. صاحب خانه که در آمریکا زندگی می کند، اعلام کرده بود 800 میلیون تومان روی پول پیش خانه اضافه کن. چانه که زدم گفت به اندازه یک ماه حقوق در آمریکا نمی توانید در سال پس انداز کنید؟ گفتم با حقوق 100 دلاری حتما نمی توانم حدود 4،3 هزار دلار پس انداز کنم. بعد از اعتراضات دی زنگ زد و گفت 300 میلیون تومان اضافه کنید. ما خوشحال شدیم. اما بهمن برایمان پیام فرستاد که یا 750 روی پول پیش خانه بگذارید یا من ماهی 50 میلیون تومان از ودیعه کم می کنم.

او می گوید که تمام روزهای جنگ در تهران مانده اند: حالا صاحب خانه پیام فرستاده که خانه من در یکی از محله هایی است که آنجا را کمتر زده اند. آن محله امن است. باید 70 میلیون تومان اجاره بدهید. طرف در آمریکا نشسته و اجاره را با هر اتفاقی گران و ارزان می کند.

سمیرا ساکن طبقه ششم یک آپارتمان واقع در غرب تهران است و به دیده بان ایران می گوید: با وجود آن که آپارتمان آسانسور و پارکینگ ندارد اما صاحب خانه حدود 50 درصد روی پول پیش خانه گذاشت. ما آنجا را 350 ودیعه و 18 تومان اجاره کرده بودیم. اما صاحبخانه گفت یا 750 ودیعه با 27 میلیون تومان یا خانه را تخلیه کنید. او می افزاید: مجبور شدم طلاهایم را بفروشم. برای فروش طلا هم با مشکل روبرو بودم. اکثرا می گفتند بازار حباب دارد. دقیقا زمانی که قیمت طلا بیش از 18 میلیون تومان بود، مثلا با انصاف ترین طلافروشی من گرمی 16 میلیون و 800 برداشت. همه طلافروش ها می گفتند 18 میلیون قیمت روی تابلو است.

دولت می تواند به منظور مدیریت بازار مسکن، مانند زمان شیوع کرونا در کشور، نرخ افزایش اجاره بها را اعلام کند تا با تبعیت بنگاه های مشاور املاک، از افزایش بی رویه و غیرمنطقی اجاره بها جلوگیری شود. این اقدام در شرایطی که بازار مسکن با نوسانات شدید قیمت مواجه است، می تواند به ایجاد ثبات نسبی کمک کند و فشار اقتصادی بر مستأجران را کاهش دهد. تجربه دوره کرونا نشان داد که تعیین سقف افزایش اجاره، هرچند به طور کامل اجرا نشد، اما می تواند سرعت این افزایش را کنترل کرده و از شوک های ناگهانی بازار مسکن را کاهش دهد.