محسن سلیمانی فاخر، در یادداشتی در عصر ایران نوشت: به عنوان یک روزنامه نگار و مشاهده گر اجتماعی، این 9 روایت را نه از دور، که با گوشت و پوست خود لمس کرده ام. این ها برای من صرفاً سوژه ی گزارش نیستند؛ این ها تکه های شکسته شده ی آیینه ای هستند که هر روز در آن خودمان و هم وطنانمان را می بینیم. من این 9 پرده را عینا دیده و شنیده ام و حالا آن ها را به عنوان مستنداتی از یک بحران نگران کننده انسانی، پیش روی وجدان جامعه می گذارم تا هشداری باشد برای تصمیم سازان و تدبیری کلان یا موقت اندیشیده شود.

این روایت ها را با همان استناد و جزییاتی که بر من گذشته بازنویسی کرده ام و از تحلیل جامعه شناختی آن ها نیز غفلت نخواهم کرد.

وسایل خودرو پراید متعلق به همکارم را دزدیدند. اما آن چه داغِ این سرقت را صدچندان کرد، ربودن کفش های اسکیت دختر 10 ساله اش بود. شاهد بودم که دخترک با هق هقی که بند نمی آمد، نه برای اسکیت، که برای ناتوانی مادرش می گریست و می گفت: توی این گرونی، تو دیگه نمی تونی برای من بخری... . دیدن لرزش شانه های زنی که در برابر منطقِ اقتصادیِ دختر کوچکش کم آورده بود، اولین پرده است.

دوست ژورنالیست من که دست توانایی هم در ترجمه دارد با من تماس گرفت. با صدایی که صلابتِ همیشگی را نداشت. التماس می کرد او را در رسانه ای برای کار معرفی کنم. می گفت: باور کن حتی به ماهی 15 تا 20 میلیون تومان هم راضی ام . برای کسی که سال ها استخوان خرد کرده ی کلمه است، این رقم یعنی مرگِ تدریجی؛ یعنی سقوطِ تدریجی طبقه ای که قرار بود مغز متفکر جامعه باشد.

با دوستی که مالک سینمایی است گپ می زدم. می گفت قبل از بحران های اخیر، کسی با 20 میلیون تومان برای کارگری در سینما نمی آمد، اما این روزها جوانانی مراجعه می کنند که با کمتر از 15 میلیون تومان هم راضی به کارند. تعجب او از این بود که با این تورم وحشتناک، چرا قیمتِ نیروی انسانی در حال سقوط است؟ البته او راضی بود اما وقتی بقا به خطر بیفتد، انسان به حداقل ها تن می دهد تا فقط باشد .

دوست گالری داری از رفیقِ هنرمند تجسمی خود می گفت که ادعا می کرد این روزها فقط نان می خریم و می خوریم . اول فکر کرده بود این یک استعاره از فقر است؛ همان مَثَلِ نان در آب زدن . اما وقتی به خانه اش رفته بود، با چشمان خودش دیده بود واقعاً تنها غذای سفره ی آن خانواده، نان خالی است. آیا هنر به عنوان آخرین سنگرِ تمدن، حالا در برابر گرسنگی خلع سلاح شده است؟

دوست دیگری تعریف می کرد اتومبیل همکار او در جاده واشر سرسیلندر می سوزاند. امداد خودرو برای 50 کیلومتر حمل ماشین 11 میلیون طلب می کند و تعمیرکار بیش از 60 میلیون. آن مرد با نگاهی به موجودی حساب و قیمتِ آهن پاره درِ ماشین را می بندد و آن را همان جا در جاده رها می کند. این رها کردن، نمادی از بریدن از تمام دلبستگی هایی است که نگهداری شان از خودشان گران تر تمام می شود.

در جمعی روانکاوی با حسرت می گفت شمار مراجعان او به یک سوم کاهش یافته است. می گفت در دنیای امروزِ ما، مردم تروماها و دردهای روانی شان را مهم نمی دانند، چون هزینه ی درمان، برابر با هزینه ی چند هفته معیشت است. ما با جامعه ای روبرو هستیم که دردهای روحی اش را در لایه های زیرین انبار می کند تا فقط بتواند نان بخرد.

یکی از اقوام که ماشین گران قیمتی دارد، تعریف می کرد نیمه شب با صدایی بیدار شده و از پنجره دیده دزدی با خیال راحت در حال باز کردن آیینه های ماشین است. می گفت فریاد زدم تا بترسد، اما سارق حتی سر خود را بلند نکرد. او با چنان آرامشی کارش را تمام کرد و رفت که گویی هیچ ترسی از قانون یا عواقب کارش ندارد. وقتی کسی چیزی برای از دست دادن نداشته باشد، از هیچ چیز نمی ترسد.

همسایه مجرد( تجرد قطعی) 50 ساله ام را با اورژانس بردند. فردا که دیدمش، گفت قلبش نیاز به آنژیو دارد اما هزینه اش را ندارد. می گفت داروهایش ماهی 8 میلیون تومان خرج دارد و دیگر توان خرید ندارد. با لحنی که بوی تسلیم می داد گفت: دیگر قرص نمی خورم؛ هر چه بادا باد . او عملاً به مرگ رضایت داده بود، چون زندگی برایش بیش از حد گران شده بود.

و اما خودم؛ در هر خریدی که انجام می دهم، صورتم از شرم و خشم داغ می شود. وقتی درآمدم را با قیمت ها تراز می کنم، ناامیدی تمام وجودم را می گیرد. برای گذشته حسرت می خورم و از آینده ای که مثل یک هیولا پیش رو ایستاده، می ترسم. این حسِ برافروختگی ، حسِ مشترکِ همه ی ماست.

وی افزود: از دیدگاه جامعه شناختی و با نگاهی انتقادی به این 9 روایت، ما با پدیده ای فراتر از یک بحران اقتصادی ساده روبرو هستیم؛ ما در میانه ی یک گسستِ انسانی و اخلاقی ایستاده ایم. ریشه و موتور محرک تمام این اتفاقات، گرانی و تورم است. وقتی از گسست صحبت می کنیم، در واقع به پیامدهای ثانویه و ویرانگر این تورم اشاره داریم. تورم فقط عدد و رقم در مرکز آمار نیست؛ تورم وقتی از یک حدی فراتر می رود، ماهیت انسان و رابطه آدم ها با هم را عوض می کند.

1. مرگِ معنا و تخصص: وقتی مترجم و هنرمند به نان خشک و دستمزدِ حداقلی تن می دهند، یعنی ساختارِ ارزش گذاری جامعه از هم پاشیده است. جامعه ای که نتواند میان تخصص و معیشت نسبتی برقرار کند، به زودی دچار فرار مغزها یا بدتر از آن، پوسیدگی مغزها در داخل می شود.

2. تهی شدن از ترس و قانون: روایت دزدی که در برابر فریاد مالک نمی گریزد، نشان دهنده ی عبور از خط قرمزِ امنیت اجتماعی است. وقتی فقر مطلق حاکم شود، مجازات دیگر بازدارنده نیست. دزدِ آینه و آن کسی که برای حمل ماشین 11 میلیون می گیرد، هر دو در حالِ غارتِ یکدیگرند؛ این یعنی بازگشت به وضعیت طبیعیِ هابز که در آن انسان، گرگِ انسان است.

3. فرسودگی روانی و انفجار قریب الوقوع: برافروختگی ؛ در روان شناسی اجتماعی، خشم انباشته نام دارد. وقتی مردم به دلیل هزینه ها از روانکاو و پزشک قلب دوری می کنند، در واقع در حالِ انبار کردنِ بشکه های باروت در روانِ خود هستند. این روحیه شکننده، با یک تلنگرِ کوچک به انفجار می رسد.

تا کجا توان ادامه هست؟ پاسخ این است که لایه هایی از جامعه هم اکنون نیز فروپاشیده است؛ اما این فروپاشی بی صدا و در لایه های زیرین رخ داده است.

دعوت مردم به صرفه جویی، وقتی نانی برای خوردن نباشد، نوعی بی خبری سیستماتیک از واقعیت است. آرزوهایی دفن شده اند و آن چه باقی مانده، تنها غریزه ی بقاست.

غرض سیاه نمایی نیست اما مباد که به یک فروپاشی همه جانبه برسیم. این روایت ها، هشدارهای جدی به پیکره ای است که تابِ این همه درد و فشار را ندارد.

روزگار مساعدی نیست ، اما سکوت در برابر این مستندات هم روا نیست.