وزارت کار از ثبت نام حدود 250 هزار نفر برای بیمه بیکاری آن هم تنها طی دو ماه گذشته خبر داده. داده های پلتفرم های خدماتی نیز جابه جایی نیروی کار را ثبت کرده اند: رشد 30 درصدی ثبت نام نسبت به سال قبل، افزایش 17 درصدی فقط در شش روز ابتدایی اردیبهشت و همچنین جهش چشمگیر تقاضا در مشاغلی که ساده ترین مسیر ورود را دارند. به طوری که تقاضا برای مشاغل خدمات نظافت و پذیرایی 239 درصد بالا رفته است.

به گزارش فرارو؛ این تغییر فقط در تعداد افراد بیکار یا متقاضی کار هم خلاصه نمی شود؛ ترکیب نیروی کار این روزها در حال دگرگونی است. سهم مردان افزایش یافته، سن متقاضیان بالا رفته و حتی کسانی که باید به عنوان بازنشسته شناخته شوند نیز دوباره به بازار کار برگشته اند.

ابوالفضل کزازی، اقتصاددان، این وضعیت را نه یک انتخاب، بلکه واکنشی ناگزیر به شرایط می داند: این افول شغلی نیست؛ اجبار زندگی است. افراد برای تامین معاش، به هر کاری که در دسترس باشد روی می آورند.

از دل همین آمارها و روایت ها، یک پرسش اساسی شکل می گیرد: با یک تغییر موقت در بازار کار روبه رو هستیم یا نشانه های عمیق تری از یک جابه جایی ساختاری در اقتصاد ایران دیده می شود؟ پاسخ این پرسش را در ادامه، در گفت وگوی فرارو با این اقتصاددان دنبال خواهیم کرد.

ابوالفضل کزازی، استاد دانشگاه علامه طباطبایی و تحلیلگر امور اقتصادی در پاسخ به این سوال که آیا می توان این آمارها را نشانه ای از نزول شغلی بخشی از نیروی کار تلقی کرد یا خیر؟ به فرارو گفت: من این وضعیت را افول شغلی نمی دانم، بلکه آن را اجبار زندگی و تامین معاش می دانم. فردی که تحصیلات دانشگاهی دارد، اگر شغل مرتبط پیدا نکند، برای تامین هزینه های زندگی و خانواده ممکن است به کاری غیرمرتبط روی بیاورد. این انتخاب از سر اجبار است، نه ترجیح.

کزازی بیان کرد: واحدهای صنعتی و تجاری با کمبود شدید نقدینگی روبه رو هستند. وقتی قیمت مواد اولیه چندین برابر می شود، طبیعتا قیمت تمام شده هر واحد محصول هم به شدت افزایش پیدا می کند. در نتیجه، واحدها برای تامین منابع مالی خود با مشکل جدی مواجه می شوند. برای مثال، اگر روغن را 50 هزار تومان می خریدند، حالا باید برایش چند برابر بیشتر هزینه کنند.

وی ادامه داد: واحدهای کوچک معمولا در تامین مواد اولیه دچار بحران نقدینگی می شوند و بدیهی است بخشی از بیکاری نیز از همین مسیر شکل می گیرد. حالا اینکه دولت چگونه اوضاع را مدیریت یا حمایت کند یا چه سیاست هایی برای تأمین منابع اتخاذ شود، بحث دیگری است؛ اما در هر صورت با واقعیتی مواجه هستیم که واحدهای کوچک -عمدتا بخش خصوصی و بنگاه های کوچک- دچار بحران و در نهایت بیکاری می شوند.

او افزود: همچنین زمانی که واحدهای صنعتی بزرگ مانند ماهشهر و مبارکه، یا دیگر واحدهای پشتیبان پتروشیمی، دچار آسیب می شوند، تامین مواد اولیه در کشور با کمبود جدی روبه رو می شود و این مسئله نیز به بیکاری دامن می زند. این واحدها هم ظرفیت نگه داشت نیروی مازاد را ندارند و در نتیجه افراد به سمت بیمه بیکاری سوق پیدا می کنند. همین آمار حدود 250 هزار نفری که برای بیمه بیکاری ثبت نام کرده اند، در ماه های تیر و مرداد بیشتر هم خواهد شد. هنوز آثار اقتصادی جنگ به طور کامل درک نشده است.

کزازی بیان کرد: طبیعتا زمانی که افراد شغل خود را از دست می دهند و کارگاه یا فرصت شغلی جایگزین هم وجود ندارد، به هر کاری که امکان پذیر باشد روی می آورند. مشاغل ساده هم که نیاز به تخصص خاصی ندارند، در دسترس تر هستند.

این تحلیلگر اقتصادی افزود: در واقع فرد برای تامین معیشت خانواده ناچار است به کاری روی آورد که حداقل بتواند زندگی آبرومندانه ای را حفظ کند. اکنون با افرادی مواجه هستیم که مثلا فیلم بردار یا برنامه نویس بوده اند و در حال حاضر به باریستا یا نظافتچی تبدیل شده اند. این تغییر شغلی خواسته فرد نیست، بلکه ناشی از شرایط ساختاری و اجبار معیشتی است. برای مثال، اگر فردی خبرنگار باشد و وضعیت رسانه ها و روزنامه نگاری دچار رکود شود و شغل دیگری هم پیدا نکند، با وجود داشتن مسئولیت خانواده و هزینه هایی مثل اجاره مسکن ناچار می شود به هر شغلی که در دسترس است روی بیاورد تا بتواند حداقل معیشت خود را تامین کند. بیمه بیکاری هم در بسیاری از موارد کفاف هزینه های زندگی را نمی دهد. بنابراین این آسیب ها در حوزه اجتماعی و اقتصادی در ماه های آینده، به ویژه تیر و مرداد، با شدت بیشتری خود را نشان خواهد داد.

استاد دانشگاه علامه طباطبایی اظهار کرد: من پیش از شروع جنگ به این آسیب ها اشاره کرده بودم، زمانی که حتی نمی دانستیم جنگی در پیش است. بنابراین، باید انتظار بحران های اجتماعی و آسیب های اقتصادی جدی را در آینده نزدیک داشته باشیم.

کزازی با اشاره به سهم افراد بالای 50 سال در درخواست های شغلی که از 6 درصد سال گذشته به بیش از 10 تا 12 درصد رسیده، بیان کرد: این یعنی حتی افراد بازنشسته نیز برای تامین معاش به بازار کار بازگشته اند، در حالی که باید در دوره استراحت و بازنشستگی باشند.

او با تاکید بر مشکلات معیشتی اظهار کرد: افراد برای کسب درآمد، پراید 800 میلیون تومان می خردند تا روزانه 8 تا 10 ساعت با آن کار کند. این وضعیت نیازمند یک برنامه ریزی و سیاست گذاری اقتصادی دقیق است تا بتوان از شرایط عبور کرد. چنین شرایطی نیازمند یک جراحی اقتصادی است؛ جراحی که علاوه بر دانش، جسارت هم داشته باشد.

کزازی افزود: سال هاست درباره ضرورت اصلاح ساختار بودجه و نظام مالی کشور صحبت می شود اما متاسفانه تصمیم جدی در این زمینه گرفته نشده است. به نظر می رسد اراده کافی در سطوح مدیریتی وجود ندارد و ترجیح برخی افراد بر حفظ وضعیت موجود است.

این تحلیلگر اقتصادی اذعان کرد: در چنین شرایطی، گاهی از فضای جنگ به عنوان بهانه ای برای ناکارآمدی استفاده می شود، در حالی که باید بخش زیادی از مشکلات به صورت شفاف بیان شود. برخی تصمیمات نیز خسارت های قابل توجهی به کسب وکارها و درآمد مردم وارد کرده اند؛ از جمله قطعی اینترنت که حدود 97 هزار میلیارد تومان خسارت به اقتصاد وارد کرده است.

منبع: فرارو