سه مسیر اصلی اکنون چارچوب تصمیم گیری در راهروهای کاخ سفید را در یکی از نگران کننده ترین مقاطع اخیر شکل داده است؛ مقطعی که پس از دریافت پاسخ ایران به پیشنهاد آمریکا پدید آمد و پس از چند روز انتظار، با ناامیدی قابل توجه دونالد ترامپ، رییس جمهور آمریکا و مقام های ارشد دولت او همراه شد.

به گزارش فرارو، ترامپ در واکنشی تند، پاسخ ایران را زباله خواند و گفت حتی آماده نبوده است متن نامه تهران را تا پایان بخواند. با این حال، او هم زمان تلاش کرد درِ دیپلماسی را کاملاً نبندد و تأکید کرد که رسیدن به توافقی دیپلماتیک با ایران همچنان امکان پذیر است؛ هرچند، به گفته او، گزینه نظامی نیز همچنان روی میز باقی مانده است. تا این لحظه، دولت آمریکا هنوز پاسخ رسمی و علنی درباره گام های بعدی خود در قبال ایران منتشر نکرده است. با این حال، پرسش اصلی که اکنون بر فضای کاخ سفید سایه انداخته، بیش از هر چیز بر گزینه های واشنگتن برای تعامل با تهران در مرحله پس از پاسخ ایران متمرکز است؛ مرحله ای که می تواند مسیر دیپلماسی، فشار یا رویارویی را روشن تر کند.

در یکی از این سناریوها، نزدیکان دولت آمریکا می گویند اکنون زمان آن رسیده است که واشنگتن در نقش میانجی گرانه پاکستان بازنگری کند؛ کشوری که از آغاز جنگ کنونی، مدیریت مسیر مذاکرات محرمانه و علنی با ایرانی ها را بر عهده داشته است. این نگاه، تنها به حلقه ای محدود از مقام های ارشد دولت ترامپ خلاصه نمی شود، بلکه در راهروهای کنگره نیز بازتاب یافته است. لیندسی گراهام، سناتور برجسته جمهوری خواه و از چهره های نزدیک به ترامپ، در همین زمینه می گوید: زمان آن رسیده است که ارزیابی جامعی از میانجی گری پاکستان در این مذاکرات انجام شود.

چهره های دیگری نیز با این دیدگاه هم صدا شده اند و معتقدند متحدان منطقه ای آمریکا شاید ظرفیت بیشتری برای مدیریت مرحله بعدی مذاکرات داشته باشند؛ زیرا به باور آنان، مجموعه ای از عوامل سیاسی، امنیتی و منطقه ای، این کشورها را برای در دست گرفتن چنین پرونده ای مناسب تر می کند. میان واشنگتن و شرکای عربی خلیج فارس، پیشینه ای طولانی از همکاری و مشارکت سیاسی وجود دارد. علاوه بر این، این همکاری ها در منطقه و حتی در برخی پرونده های فراتر از آن، دستاوردهای قابل توجهی به همراه داشته است. از نگاه ناظران، اکنون زمان آن فرارسیده است که دولت آمریکا بار دیگر نقش این متحدان را در پرونده ایران فعال کند؛ زیرا آنان شناخت عمیق تری از سیاست های واشنگتن، حساسیت های منطقه ای و منافع مشترک با آمریکا دارند.

در سناریوی دیگر، نزدیکان کاخ سفید می گویند حلقه اطرافیان ترامپ همواره تقویت حضور نظامی آمریکا در منطقه را به عنوان یکی از گزینه های محوری حفظ کرده اند؛ گزینه ای که از یک سو می تواند ابزار اعمال فشار مستقیم نظامی بر ایران باشد و از سوی دیگر، تصویر آمادگی واشنگتن برای بازگشت به عملیات رزمی را در هر لحظه ای که دولت تصمیم بگیرد، زنده نگه دارد. این فشار نظامی قرار است با ادامه تشدید محاصره دریایی بنادر ایران همراه شود؛ محاصره ای که می تواند مسیرهای اصلی تجارت و تأمین تهران را بیش از پیش تحت فشار قرار دهد.

برآوردهای داخلی وزارت خزانه داری آمریکا نشان می دهد پیامدهای محاصره دریایی برای اقتصاد ایران می تواند ویرانگر باشد، اما آثار مستقیم آن تنها در صورت تداوم اجرای این محاصره و با گذشت زمان آشکار خواهد شد. انتظار می رود این سطح از فشار، هم زمان با تلاش های دیپلماتیک گسترده برای قطع همه کمک ها و مسیرهای تأمین خارجی ایران موضع تهران را تضعیف کند. به باور حامیان این رویکرد، ترکیب فشار نظامی، محاصره اقتصادی و انزوای دیپلماتیک می تواند احتمال دستیابی واشنگتن به اهداف خود را بیش از مرحله پیشین افزایش دهد.

نزدیکان کاخ سفید می گویند نامه ای که ترامپ اوایل ماه جاری به کنگره فرستاد، حامل نشانه هایی روشن از ماهیت مرحله پیش رو بود؛ به ویژه آنجا که تأکید کرد پایان عملیات نظامی به معنای بسته شدن مسیر بازگشت دوباره به میدان جنگ نیست. به گفته آنان، آمریکا همچنان در فضای جنگی به سر می برد و ترامپ، در مقام فرمانده کل نیروهای مسلح، اختیار ارزیابی و تصمیم گیری درباره آغاز عملیات نظامی تازه علیه ایران را برای خود محفوظ می داند؛ به خصوص اگر چنین عملیاتی بتواند به تحقق اهداف واشنگتن در این جنگ کمک کند. ترامپ نیز در همین چارچوب تصریح کرده است که هر زمان ضرورت ببیند، گزینه ازسرگیری عملیات رزمی را از دستور کار خارج نخواهد کرد.

از پایان هفته گذشته، قانون گذاران ارشد جمهوری خواه در کنگره تبلیغ ایده ای تازه با عنوان پروژه آزادی پلاس را متوقف نکرده اند؛ عنوانی که به روشنی نشان می دهد از نگاه آنان، بهترین پاسخ به موضع منفی ایران، پیش بردن پروژه آزادی تا دورترین مرزهای آن است؛ آن هم هم زمان با اجرای عملیات هایی نظامی شدیدتر، دقیق تر و کیفی تر علیه اهداف و تأسیسات حیاتی ایران.

حامیان این طرح بر این باورند که چنین حملاتی می تواند تصویر نظام ایران و باقی مانده اقتدار آن در برابر شهروندانش را فرسوده تر کند و در عین حال، ناتوانی کامل تهران در پاسخ گویی مؤثر را در برابر افکار عمومی جهان به نمایش بگذارد. این گزینه که از حمایت شماری از تندروهای کنگره به ویژه سناتور لیندسی گراهام و برخی چهره های داخل کاخ سفید برخوردار است، با مخالفت شدید دموکرات ها روبه رو شده است. دموکرات ها معتقدند این جنگ در میان افکار عمومی آمریکا محبوبیتی ندارد و علاوه بر آن، دولت تاکنون در مدیریت نظامی و سیاسی آن کارنامه ای موفق از خود نشان نداده است.

از نگاه دموکرات ها، دولت باید توان و تمرکز بیشتری را صرف مسیر دیپلماتیک کند؛ مسیری که با مشارکت دادن متحدان ایالات متحده در منطقه می تواند زمینه را برای دستیابی به توافقی سیاسی فراهم کند و به این جنگ پایان دهد. رهبران دموکرات بر این باورند که ایالات متحده دیگر نیازی ندارد زمان بیشتری را در خاورمیانه سپری کند. از نگاه آنان، منافع آمریکا ایجاب می کند مأموریت های رزمی در این منطقه هرچه سریع تر پایان یابد، نیروهای آمریکایی به کشور بازگردند و روابط نظامی و سیاسی واشنگتن با متحدان تاریخی و راهبردی خود در منطقه بار دیگر بازتنظیم شود. بر پایه این رویکرد، تداوم عملیات نظامی برای مدتی طولانی تر، نه در خاورمیانه و نه در داخل ایالات متحده، خدمتی به منافع چندگانه آمریکا نخواهد کرد. از همین رو، دموکرات ها بر ضرورت یافتن پایانی سریع برای جنگ کنونی آمریکا در خاورمیانه تأکید دارند؛ آن هم در شرایطی که اولویت های فوری داخلی، تمرکز کامل ترامپ و تیم دولتی او را طلب می کند.

مقام های آمریکایی می گویند پنتاگون در حال بررسی تغییر نام جنگ با ایران از عملیات خشم حماسی به عملیات چکش سنگین است؛ اقدامی که فراتر از یک جابه جایی لفظی ارزیابی می شود و می تواند پیامدهای حقوقی مهمی برای دولت آمریکا داشته باشد. هدف اصلی از این تغییر نام، فراهم کردن زمینه ای حقوقی برای محاسبه دوباره مهلت 60روزه ای عنوان شده است که پس از پایان آن، ادامه عملیات نظامی نیازمند مجوز کنگره خواهد بود.

شبکه ان بی سی نیوز به نقل از مقام های آمریکایی گزارش داده است که بحث های داخلی در دولت آمریکا درباره کنار گذاشتن نام عملیات خشم حماسی ، نشانه ای از جدیت واشنگتن در بررسی احتمال ازسرگیری جنگی است که از 28 فوریه آغاز شده بود. دولت ترامپ در ماه آوریل، پس از دستیابی به آتش بس با ایران و با هدف فراهم کردن مسیر تازه ای برای مذاکرات، پایان عملیات خشم حماسی را اعلام کرد و هم زمان به کنگره اطلاع داد که اقدامات خصمانه پایان یافته است. با این حال، پنتاگون در بیانیه های رسمی خود همچنان از همان نام استفاده می کرد و عملیات رزمی را نه کاملاً پایان یافته، بلکه متوقف شده و در وضعیت تعلیق توصیف می کرد.

به گفته یک مقام کاخ سفید، هرگونه عملیات نظامی جدید علیه ایران با نام و چارچوب عملیاتی تازه ای اجرا خواهد شد؛ موضوعی که دولت آمریکا آن را به معنای آغاز دوباره مهلت قانونی مربوط به اختیارات جنگی تفسیر می کند. این مقام همچنین تأکید کرده است که چکش سنگین تنها نامی نیست که اکنون روی میز قرار دارد. ان بی سی نیوز همچنین گزارش داده است که حضور نظامی آمریکا در منطقه در مقایسه با آغاز جنگ، گسترده تر شده است.

دنیس سیترینویج، تحلیلگر ارشد مسائل ایران در موسسه مطالعات امنیت ملی اسراییل در توییتی در ایکس می نویسد: ایران تصویری از پیروزی به ترامپ نخواهد داد، چون ایران است؛ و ترامپ نیز به چیزی کمتر از نمایش ظاهری پیروزی رضایت نخواهد داد، چون ترامپ است. اگر در روزهای نخست جنگ شاید امکان ساختن نوعی ابهام سیاسی وجود داشت، اکنون با طولانی تر شدن آتش بس و آشکارتر شدن این واقعیت که کارزار نظامی به اهداف اعلام شده خود نرسیده است، چنین کاری بسیار دشوارتر شده است. هرچه این وضعیت بیشتر ادامه یابد، ساختن سناریویی که در آن هر دو طرف بتوانند به گونه ای قابل قبول مدعی موفقیت شوند، سخت تر خواهد شد. در نتیجه، دولت آمریکا اکنون با دو گزینه عمیقاً نامطلوب روبه رو است: یا دست به یک اقدام نظامی تازه بزند و آن را به عنوان پیروزی اعلام کند یا همچنان در انتظار تحولاتی در داخل ایران بماند؛ تحولاتی که بعید است خودبه خود رخ دهند.

پیل گوردن، تحلیلگر ارشد مسائل بین الملل در موسسه بروکینگز در توییتی در ایکس می نویسد: ده هفته پس از آغاز این کارزار، شکست راهبردی دیگر قابل انکار نیست. خطر اصلی اکنون این است که ترامپ، پس از از دست دادن فرصت اعلام پیروزی در همان هفته های نخست، نتواند شکست و تحقیر سیاسی را بپذیرد و همچنان در جست وجوی یک راه حل سریع بعدی بماند؛ راه حلی که به احتمال زیاد نه تنها بحران را حل نخواهد کرد، بلکه اوضاع را وخیم تر خواهد ساخت.

دنیس سیترینویج، تحلیلگر ارشد موسسه مطالعات امنیت ملی معتقد است: باید با خودمان صادق باشیم: این کارزار تا اینجای کار، یک شکست بزرگ راهبردی بوده است. بی تردید، دستاوردهای عملیاتی مهمی به دست آمد و سطح هماهنگی میان فرماندهی مرکزی آمریکا و ارتش اسراییل بسیار چشمگیر بود. اما جنگ ها صرفاً بر اساس موفقیت های تاکتیکی سنجیده نمی شوند؛ معیار اصلی، نسبت آن ها با اهداف راهبردی اولیه ای است که برایشان تعریف شده بود.

در جبهه متعارف نیز ایران همچنان بخش عمده ای از توانمندی های نظامی خود را حفظ کرده است. حتی در مواردی که خسارت هایی وارد شد، این آسیب ها به گونه ای بنیادین توان یا اراده تهران برای ازسرگیری رویارویی نظامی را تغییر نداده است. در پرونده هسته ای، ایران همچنان ذخیره عظیمی از اورانیوم غنی شده را در اختیار دارد؛ از جمله همان حدود 440 کیلوگرم اورانیوم غنی شده در سطح نزدیک به درجه تسلیحاتی. مهم تر از آن، حکومت ایران هنوز دانش و توان فنی لازم برای غنی سازی تا سطح 90 درصد را در اختیار دارد، اگر تصمیم بگیرد چنین مسیری را دنبال کند.

فراتر از این ها، ایران همچنان اهرم فشار خود بر تنگه هرمز را حفظ کرده است؛ تنگه ای که پیش از آغاز جنگ، باز و باثبات باقی مانده بود. من نمی دانم این درگیری در نهایت چگونه پایان خواهد یافت. اما اگر جنگ در همین شرایط به پایان برسد، در حافظه راهبردی منطقه به عنوان شکستی عمیق ثبت خواهد شد؛ شکستی که واقعیتی بسیار بدتر از وضعیت پیش از آغاز این کارزار بر جای می گذارد. نادیده گرفتن این واقعیت، اوضاع را بهتر نخواهد کرد؛ فقط بحران را عمیق تر خواهد ساخت.

ایران دکترین امنیت ملی خود را بر پایه توانمندی های نامتقارن بنا کرده است. آسیب زدن به نیروی دریایی یا نیروی هوایی ایران، هرچند از نظر تاکتیکی قابل توجه باشد، به طور بنیادین توان این کشور برای پیشبرد چنین نوعی از رویارویی را از میان نمی برد. این واقعیت است؛ چه سیاست گذاران از پذیرش آن احساس راحتی کنند، چه نکنند. هر راهبرد جدی برای تضعیف حکومت ایران در آینده، باید از پذیرش صادقانه همین واقعیت آغاز شود. ممکن است ایالات متحده در حال برنامه ریزی برای گام های بزرگ تر و معنادارتری باشد. اما اگر کارزار کنونی را در وضعیت امروز آن ارزیابی کنیم، نتیجه عمیقاً منفی است.

بدون پذیرش این واقعیت، واشنگتن در معرض این خطر قرار می گیرد که مرحله بعدی سیاست خود را بر پایه فرضی نادرست بنا کند؛ و دقیقاً همین جاست که موفقیت های تاکتیکی به شکست راهبردی تبدیل می شوند. اگر واقعیت صحنه چنین باشد، تعجبی ندارد که ایران در میز مذاکره تسلیم نمی شود. اکنون زمان آن است که به میز طراحی راهبرد بازگشت، نه اینکه همچنان بر رویکردی پافشاری شود که پیش تر ناکارآمدی خود را نشان داده است. این بازنگری باید با یک فهم پایه آغاز شود: ایران ونزوئلا نیست.

در اینجا هیچ راه حل کتابی و آماده ای وجود ندارد. نه کردها، نه مسلح کردن اپوزیسیون و نه ترورهای هدفمند، هیچ کدام به تنهایی پاسخ راهبردی به مسئله ایران ارائه نمی دهند. زمان آن رسیده است که درباره یک راهبرد متفاوت به طور جدی اندیشیده شود؛ زیرا رویکرد کنونی نه تهدید را مهار کرده و نه محیط امنیتی را بهبود بخشیده است. برعکس، در حال تولید واقعیتی امنیتی است که تقریباً بنا به تعریف، از وضعیت پیش از آغاز این کارزار بدتر است. اگر هدف، تضعیف تدریجی حکومت ایران است، تکرار ابزارهایی که پیش تر شکست خورده اند، راهبرد نیست.

منبع: فرارو