ترکیه از آغاز جنگ داخلی سوریه در سال 2011، شمال این کشور را به عنوان منطقه ای حیاتی برای امنیت ملی خود تلقی کرده است. آنکارا گروه های کرد سوریه، به ویژه نیروهای دموکراتیک سوریه (SDF) و شاخه اصلی آن، یگان های مدافع خلق (YPG)، را امتداد حزب کارگران کردستان (PKK) می داند. پس از عملیات های شاخه زیتون (2018)، چشمه صلح (2019) و سپر بهار (2020)، ترکیه مناطق وسیعی را تحت کنترل مستقیم یا غیرمستقیم خود در شمال سوریه قرار داد.

در بهار 2026، با کاهش تنش های ایران-آمریکا پس از آتش بس، ترکیه فعالیت های نظامی خود را در شمال سوریه به طور قابل توجهی افزایش داده است. در روزهای گذشته، گزارش های متعددی از حملات هوایی ترکیه به مواضع کردها در اطراف تل تمر، عین العرب (کوبانی) و اطراف حسکه منتشر شده است. ارتش ترکیه با حمایت نیروهای موسوم به ارتش ملی سوریه (SNA)، عملیات زمینی محدودی را نیز آغاز کرده و چندین روستا را هدف قرار داده است. این تشدید در حالی رخ می دهد که نیروهای کرد (SDF) در حال تقویت مواضع خود با حمایت محدود آمریکا هستند.

این در حالی است که وضعیت موجود بسیار حساس است. ترکیه عملیات را عملیات ضدتروریستی توصیف می کند، در حالی که نیروهای کرد و دولت سوریه آن را اشغال گری و نقض حاکمیت سوریه می دانند. این تنش نه تنها شمال سوریه را بی ثبات کرده، بلکه خطر درگیری گسترده تر با نیروهای آمریکایی مستقر در پایگاه های کردی و حتی نیروهای روسی را افزایش داده است.اما افزایش فعالیت های نظامی ترکیه در شمال سوریه و تنش با کردها، چه پیامدهایی برای ثبات منطقه ای و روابط ایران خواهد داشت؟

تنش های نظامی ترکیه در شمال سوریه در بهار 2026 وارد مرحله ای خطرناک و جدید شده است. پس از آتش بس موقت ایران با آمریکا و اسراییل، ترکیه عملیات هوایی و محدود زمینی خود را علیه مواضع نیروهای دموکراتیک سوریه (SDF) و یگان های مدافع خلق (YPG) شدت بخشیده است. گزارش رویترز از حملات هوایی ترکیه به اطراف تل تمر، عین العرب (کوبانی) و مناطق شرقی حسکه خبر می دهند. این عملیات ها منجر به کشته شدن ده ها غیرنظامی شده و هزاران نفر را آواره کرده است. ترکیه این اقدامات را عملیات ضدتروریستی علیه تهدیدات PKK/YPG توصیف می کند، در حالی که نیروهای کرد و دولت سوریه آن را اشغال گری و نقض حاکمیت می دانند.

اگرچه ریشه این تنش به سال 2014 و ظهور داعش بازمی گردد، زمانی که یگان های مدافع خلق با حمایت آمریکا به عنوان نیروی اصلی مبارزه با داعش در شمال سوریه ظاهر شد. ترکیه از همان ابتدا این همکاری را تهدیدی وجودی برای امنیت ملی خود تلقی کرد، زیرا یگان های مدافع خلق را شاخه ای از حزب کارگران کردستان (PKK) که آنکارا آن را سازمان تروریستی می داند. عملیات های شاخه زیتون (2018)، چشمه صلح (2019) و سپر بهار (2020) نیز بخشی از تلاش ترکیه برای ایجاد منطقه امن و جلوگیری از تشکیل یک واحد کردی پیوسته در مرز جنوبی خود بود. در سال 2026، با کاهش فشار بر جبهه های دیگر، ترکیه تصمیم گرفته این سیاست را با شدت بیشتری پیگیری کند.

در همین حال، ارتش ترکیه اعلام کرده که هدف های تروریستی را منهدم کرده است. این تنش در حالی افزایش یافته که نیروهای آمریکایی هنوز در پایگاه های کردی حضور دارند و روسیه نیز در برخی مناطق شمالی سوریه نفوذ دارد. این پیچیدگی چندجانبه، خطر محاسبات اشتباه و گسترش درگیری را به شدت بالا برده است.

اما پیامدهای بلندمدت این تنش ها فراتر از شمال سوریه است. نخست، بی ثباتی مزمن در شمال سوریه می تواند به احیای داعش یا گروه های افراطی دیگر منجر شود. گزارش مؤسسه مطالعات جنگ (ISW) هشدار داده که کاهش تمرکز نیروهای دموکراتیک سوریه بر مبارزه با داعش به دلیل درگیری با ترکیه، خلأ امنیتی ایجاد کرده که داعش می تواند از آن بهره برداری کند. این مسئله مستقیماً امنیت اروپا و آمریکا را تهدید می کند، زیرا داعش همچنان قابلیت جذب نیرو و انجام عملیات خارجی دارد.

دوم، تنش ترکیه با کردها، روابط آنکارا با ایالات متحده را پیچیده تر کرده است. آمریکا همچنان نیروهای دموکراتیک سوریه را شریک کلیدی خود در مبارزه با داعش می داند و حدود 900 نیروی آمریکایی در شمال سوریه مستقر هستند. ادامه عملیات ترکیه می تواند به درگیری مستقیم با نیروهای آمریکایی منجر شود، همان طور که در سال 2019 رخ داد، این امر می تواند انسجام ناتو را تضعیف کند و ترکیه را بیشتر به سمت روسیه و چین سوق دهد.

سوم، از منظر انسانی، این تنش ها بحران آوارگی را تشدید کرده است. گزارش سازمان ملل (OCHA) در مه 2026 تخمین زده که عملیات اخیر ترکیه بیش از 45 هزار نفر را آواره کرده و فشار بر اردوگاه های موجود را افزایش داده است. این آوارگی، همراه با کمبود کمک های انسانی، خطر شیوع بیماری های عفونی را بالا برده است.

جنگ اخیر ایران با آمریکا و اسراییل نیز تأثیر مستقیمی بر محاسبات کردهای سوریه داشته است. کردها (SDF) به عنوان متحد نزدیک آمریکا، جنگ را فرصتی برای تقویت موقعیت خود دیدند. گزارش شورای روابط خارجی (CFR) نشان می دهد که نیروهای دموکراتیک سوریه در طول جنگ ایران، همکاری اطلاعاتی و لجستیکی محدودی با نیروهای آمریکایی داشته و امیدوار بوده که حمایت واشنگتن از آن ها افزایش یابد. با این حال، کاهش تمرکز آمریکا بر سوریه پس از آتش بس با ایران، کردها را در موقعیت آسیب پذیری قرار داده است.

ترکیه از این وضعیت برای افزایش فشار بر کردها استفاده کرده است. آنکارا معتقد است که با مشغول بودن آمریکا در خاورمیانه، فرصت مناسبی برای ضربه به یگان های مدافع خلق فراهم شده است. گزارش مؤسسه مطالعات جنگ (ISW) تأکید دارد که عملیات ترکیه در شمال سوریه، بخشی از استراتژی بهره برداری از خلأ قدرت است. کردها نیز به نوبه خود، با توجه به کاهش حمایت مستقیم آمریکا، به دنبال تقویت روابط با روسیه و حتی دولت سوریه هستند تا تعادل ایجاد کنند.

به همین دلیل، آمادگی نیروهای دموکراتیک سوریه برای ورود به جنگ به عنوان هم پیمان آمریکا در شرایط کنونی، پیچیده است. کردها هنوز حدود 50 هزار نیروی مسلح داشته و تجربه مبارزه با داعش را در کارنامه خود دارند. اما پس از سال ها جنگ فرسایشی، خستگی جنگ در میان نیروهای کرد مشهود است. گزارش اندیشکده کارنگی نشان می دهد که کردها ترجیح می دهند از درگیری مستقیم با ترکیه اجتناب کند و بر حفظ مناطق تحت کنترل خود تمرکز نماید. با این حال، اگر ترکیه عملیات گسترده تری آغاز کند، کردها ممکن است برای دفاع از مناطق خود به حمایت آمریکا متوسل شوند و حتی درخواست کمک مستقیم کنند.

در شرایط فعلی جنگ ایران و آمریکا، کردها محتاط عمل می کنند. آن ها نمی خواهند به عنوان جبهه دوم برای آمریکا ظاهر شوند، زیرا این امر می تواند حمایت مردمی محلی را از دست بدهند. در عین حال، کاهش حضور آمریکا پس از آتش بس با ایران، آن ها را آسیب پذیرتر کرده است. تحلیل بلومبرگ نیز حاکی از آن است که نیروهای دموکراتیک سوریه در حال مذاکره محرمانه با روسیه و دولت سوریه برای تضمین امنیت در برابر ترکیه است.

در مجموع، تنش ترکیه با کردها در شمال سوریه، فراتر از یک درگیری محلی، بخشی از بازی بزرگ تر ژئوپلیتیکی است. ترکیه به دنبال جلوگیری از تشکیل یک واحد کردی مستقل است، در حالی که کردها برای بقا مبارزه می کنند. جنگ ایران و آمریکا این تنش را تشدید کرده، زیرا خلأ قدرت ایجادشده را برای ترکیه فرصت و برای کردها تهدید تبدیل کرده است.

پیامدهای بلندمدت این تنش می تواند شامل بی ثباتی مزمن در شمال سوریه، احیای داعش، تضعیف روابط ترکیه با غرب و تغییر توازن قدرت در خاورمیانه باشد. برای ایران، این تنش می تواند فرصتی برای گسترش نفوذ از طریق حمایت غیرمستقیم از کردها یا بهره برداری از بی ثباتی مرزی باشد، اما همزمان خطر سرریز درگیری به مرزهای ایران را نیز افزایش می دهد.

از منظر اقتصادی نیز فعالیت های نظامی ترکیه در شمال سوریه بر تجارت مرزی، جریان انرژی و ثبات اقتصادی منطقه تأثیر مستقیم دارد. شمال سوریه به عنوان منطقه ای کشاورزی و نفتی، نقش مهمی در تأمین گندم و نفت سوریه داشته است. عملیات ترکیه باعث اختلال در تولید و تجارت این منطقه شده و قیمت غلات و انرژی را در سوریه و کشورهای همسایه افزایش داده است. گزارش بلومبرگ نیز نشان می دهد که تنش ها باعث توقف برخی پروژه های بازسازی و سرمایه گذاری شده و اقتصاد محلی کردها را تحت فشار قرار داده است.در همین راستا رجب طیب اردوغان عملیات را ضروری برای امنیت ترکیه خوانده است. از این رو افزایش فعالیت های نظامی ترکیه در شمال سوریه، تنش با کردها را تشدید کرده و ثبات منطقه را تهدید می کند.