وضعیت دسترسی به شبکه اینترنت بین الملل در کشورمان به مرحله ای از بحران رسیده است که فراتر از اختلالات مقطعی، اکنون به یک بن بست ارتباطی تبدیل شده است. در حالی که داده های مراکز افکارسنجی و هشدار مکرر کارشناسان و دلسوزان جامعه، از اوج گیری نارضایتی عمومی حکایت دارد، اصرار بر سیاست انسداد و ورود به عصر اینترنت طبقاتی ، سوالات جدی را در مورد آینده حکمرانی دیجیتال و حقوق شهروندی ایجاد کرده است.

به گزارش ایلنا، قادر باستانی تبریزی، استاد ارتباطات، پژوهشگر رسانه، روزنامه نگار و عضو هیات مدیره انجمن صنفی روزنامه نگاران در گفت وگو با خبرنگار ایلنا گفت: اغلب داده ها درباره تبعات قطع اینترنت و اینترنت بی کیفیت هشدارآمیز است. تجربه زیسته مردم هم نشان می دهد وضعیت اینترنت در ماه های اخیر چقدر موجب نارضایتی و عصبانیت جامعه شده است. وقتی شما با داده های روشن مواجه هستید که نشان می دهد جامعه از یک سیاست ناراضی است، نادیده گرفتن آن یا به معنای بی اعتنایی به افکار عمومی است یا به معنای ناتوانی در تصمیم گیری. در هر دو حالت، مسئله جدی است.

وی افزود: اینترنت قربانی ساختارهای غیرپاسخگو و تصمیم سازی غیرشفاف شده است. دولت به سهم خودش و در حدی که توان دارد، برای بهبود وضع اینترنت تلاش می کند. اما صرف اینکه دولتمردان بگویند ما هم ناراضی هستیم یا مخالفیم ، اصلاً کافی نیست. اگر واقعاً از دولت سلب اختیار شده و توان تصمیم گیری در این حوزه را ندارد، باید شجاعانه اعلام کند تا مطالبه مردم جهت درست خودش را پیدا کند.

این پژوهشگر ارتباطات و رسانه اظهار داشت: در نگاه مردم، با شروع آتش بس، دلیلی برای ادامه قطع اینترنت وجود ندارد. 70 روز اینترنت را قطع می کنند و حتی ضرورتی نمی بینند به مردم توضیح بدهند چرا! کسب وکارهای زیادی نابود شده، زندگی های بسیاری به خاک سیاه نشسته، اما باز هم سکوت می کنند. بعد هم اینترنت را برای گروه های خاص با قیمت چند برابری تحت عنوان اینترنت پرو عرضه می کنند.

وی تاکید کرد: نباید اجازه داد نگاه های سلیقه ای یا کینه توزی های سیاسی، مانع از دسترسی جامعه به ابزارهای نوین دانش شود. قطع اینترنت و عرضه طبقاتی آن با قیمت های گزاف، با اصول عدالت رسانه ای در تضاد است. ما باید به سمتی برویم که فناوری در خدمت تمام آحاد مردم باشد، نه فقط گروه های خاص، چرا که رشد متوازن جامعه در گرو دسترسی آزاد و برابر به اطلاعات است.

باستانی تبریزی گفت: وضعیت کنونی یک دوره گذار است و من باور دارم که با تدبیر و دوراندیشی، سیستم به یک ثبات پایداری خواهد رسید. واکنش های جامعه به محدودیت های اینترنتی، نشانه پویایی و اهمیت این ابزار در زندگی روزمره است. اینترنت مثل آب و برق است و نمی شود جامعه ای را که با فقر و گرانی دست وپنجه نرم می کند، از این ابزار محروم کرد و انتظار عدم واکنش جمعی نداشت. ما باید با این پویایی هوشمندانه برخورد کنیم. قطعی اینترنت شاید در کوتاه مدت از منظر برخی، راهکاری امنیتی باشد، اما نگاه علمی ثابت کرده که در میان مدت و بلندمدت، باخت است. ما با تقویت اینترنت، در واقع از هوش مصنوعی، اقتصاد دیجیتال و حاکمیت ملی در فضای سایبر محافظت می کنیم.

عضو هیات مدیره انجمن صنفی روزنامه نگاران تصریح کرد: ابهام در حقوق دیجیتال، ریشه بحران اینترنت در کشور است. ما با یک بحران در تعریف حقوق اولیه مردم مواجهیم. همه چیز در فضای مبهم تعریف و کلی گویی می شود، اما در عمل، این ابهام به یک استراتژی تبدیل شده است. این ابهام هوشمندانه به برخی اجازه می دهد در هر عرصه ای، هر وقت خواستند، دست به انسداد ببرد و همزمان از مسئولیت فرار کند. به همین خاطر در این وانفسای تحقیرآمیز، کسی مسئولیت قطع اینترنت را نمی پذیرد و هیچ نهادی پاسخگو نیست.

عضو هیات مدیره انجمن صنفی روزنامه نگاران درباره جنگ روایت ها گفت: راه پیروزی در عرصه بین المللی، بستن فضا نیست، بلکه مرجعیت سازی است. ما باید مسیر جدیدی برای ارتباط با مردم پیدا کنیم. اگر از وضعیت رسانه ای ناراضی هستیم، باید تکثر و تنوع را بپذیریم. حتی در همین فضای سخت، پذیرش تنوع در سبک زندگی مردم، می تواند به بازسازی روایت های ملی کمک کند. رسانه ملی و نهادهای فرهنگی ما باید از لاک دفاعی خارج شوند و با بهره گیری از اینترنت آزاد، روایت های صادقانه و جذاب خود را به گوش جهانیان برسانند.

باستانی گفت: پیشرفت تکنولوژی منتظر تصمیمات ما نمی ماند. استارلینک و مشابه آن، نشان می دهند که راهکار علمی، رقابت در کیفیت و ارزانی است، نه محدودسازی. ما باید شرایطی فراهم کنیم که پلتفرم های داخلی و بین المللی در یک فضای رقابتی سالم فعالیت کنند. اینترنت پرو یا راهکارهای موقت، تنها هزینه ها را بالا می برد، در حالی که راه حل اصلی در حکمرانی هوشمندانه و ترمیم پیوند با جامعه است.

باستانی تبریزی خاطرنشان کرد: مشکل جدی این است که به نظر می رسد تصمیم گیری درباره اینترنت در اختیار یک جریان محدود است که اساساً برای افکار عمومی و خواست مردم وزن چندانی قائل نیست و در چنین نگاهی، اینترنت یک زیرساخت توسعه ای نیست، بلکه یک تهدید دائمی دیده می شود.

وی اضافه کرد: مشکلات فعلی ناشی از نوعی نگاه اقلیتی است که بین افکار عمومی و تصمیم سازی فاصله ایجاد کرده است. اما من معتقدم ساختار سیاسی کشور این پتانسیل را دارد که با تعریف دقیق حقوق شهروندی دیجیتال ، این ابهامات را برطرف کند. وقتی حقوق اولیه در فضای مجازی شفاف شود، دیگر نیازی به برخوردهای سلبی نخواهد بود. ما باید از استراتژی ابهام به سمت استراتژی شفافیت حرکت کنیم تا نهادها در قبال تصمیماتشان پاسخگو باشند و مردم نیز خود را بخشی از این منظومه ببینند.

وی با اشاره به آثار این سیاست گفت: تجربه نشان داده مزایای قطع اینترنت حتی در کوتاه مدت هم محدود است. نه امنیت سایبری به شکل پایدار تضمین می شود، نه مانع ناآرامی هاست. اما در مقابل، آسیب های اقتصادی، اجتماعی و فناورانه آن بسیار گسترده است.

وی ادامه داد: در میان مدت و بلندمدت، ما با عقب ماندگی فناورانه، افزایش هزینه های توسعه و واگذاری مرجعیت اطلاعاتی به بیرون از کشور مواجه می شویم و این ها خسارت های جدی و انباشته هستند. بنابراین قطع اینترنت نه امنیت می آورد نه ثبات و فقط هزینه ها را انباشته می کند.

باستانی تبریزی گفت: ما نبرد روایت ها را در فضای رسانه ای می بازیم و تصور می کنیم با بستن اینترنت می توانیم این شکست را جبران کنیم. اما واقعیت این است که دشمن راه های جدید پیدا می کند و ما همچنان بر راه حل های محدودکننده پافشاری می کنیم.

وی افزود: رسانه ملی و نهادهای رسمی ما هنوز نتوانسته اند تنوع اجتماعی را به رسمیت بشناسند. در حالی که جامعه متکثر است و ابزارهای رسانه ای رسمی همچنان تک صدایی عمل می کنند.

وی در ادامه گفت: بخشی از سیاستگذاران همه مسائل را به رسانه تقلیل می دهند. انگار اگر اینترنت بسته شود، مشکلات هم حل می شود. در حالی که تورم، بیکاری و فشار اقتصادی واقعی اند و مردم آن ها را در زندگی روزمره لمس می کنند. رسانه ها نقش تشدیدکننده دارند، نه ایجادکننده بحران از صفر. اگر مسئله فقط رسانه بود، باید در دوره هایی که شبکه های اجتماعی اوج نفوذ را داشتند، مشارکت سیاسی سقوط می کرد، در حالی که چنین چیزی رخ نداد و انتخابات 70 درصدی برگزار شد.

باستانی تبریزی در پاسخ به این پرسش که آیا اینترنت عامل ناآرامی هاست؟ گفت: این سؤال کلیدی است. ناآرامی های اجتماعی عمدتاً ریشه های اقتصادی و اجتماعی دارند و اینترنت ممکن است بازتاب دهنده یا تقویت کننده باشد، اما علت اصلی نیست.

وی اضافه کرد: این تصور که با قطع اینترنت می توان خطاهای ادراکی و شناختی جامعه را اصلاح کرد، ساده سازی مسئله است. خطاهای ادراکی اگر هم وجود داشته باشند، ریشه در تجربه زیسته مردم دارند، نه صرفاً در فضای مجازی.

وی تأکید کرد: اینترنت را نمی توان مثل یک ابزار موقت برای مدیریت بحران دید. این زیرساخت زندگی، اقتصاد و فرهنگ جامعه است. هر تصمیمی درباره آن باید با درک عمیق از پیامدهای بلندمدت اتخاذ شود.

باستانی تبریزی در پایان خاطرنشان کرد: افق های روشنی پیش روی ماست، مشروط بر اینکه به سمت بهبود کیفیت حکمرانی حرکت کنیم. حکمرانی درست، یعنی شنیدن صدای افکار عمومی و مشارکت دادن آن ها در تصمیمات. اگر ما شرایط واقعی معیشت، تورم و بیکاری را بهبود ببخشیم، اینترنت تهدید نخواهد بود، بلکه به بزرگترین ابزار ما برای تولید ثروت و توزیع عادلانه آن تبدیل می شود. ما پتانسیل تبدیل شدن به قطب فناوری منطقه را داریم، تنها کافی است به دانش متخصصان خود اعتماد کنیم و اجازه دهیم جریان آزاد اطلاعات، خون تازه ای در رگ های توسعه ملی تزریق کند. هرچه دیرتر این واقعیت پذیرفته شود، هزینه ها بیشتر خواهد شد.