پژوهشگران کالج ترینیتی دوبلین در شهر رم نسخه ای خطی مربوط به اوایل قرن نهم را پیدا کرده اند که یکی از قدیمی ترین نسخه های باقی مانده از نخستین شعر شناخته شده به زبان انگلیسی را در خود دارد.

کارآگاهی به شیوه های قدیمی همراه با فناوری مدرن به کشف نسخه ای خطی انجامیده که شعری را در بر دارد که یک کارگر مزرعه 1300 سال پیش نوشته بود.

پژوهشگران کالج ترینیتی دوبلین در شهر رم نسخه ای خطی مربوط به اوایل قرن نهم را پیدا کرده اند که یکی از قدیمی ترین نسخه های باقی مانده از نخستین شعر شناخته شده به زبان انگلیسی را در خود دارد.

این نسخه خطی که در کتابخانه مرکزی ملی رم کشف شد، شامل سرود کادمون است و تاریخ آن به حدود سال های 800 تا 830 میلادی بازمی گردد. این موضوع آن را به سومین نسخه قدیمی شناخته شده از این شعر تبدیل می کند.

این کشف اهمیت ویژه ای دارد، زیرا این نسخه لاتین شعر را به زبان انگلیسی باستان در متن اصلی خود جای داده است. در دو نسخه قدیمی تر که در کمبریج و سن پترزبورگ نگهداری می شوند، شعر به لاتین آمده و نسخه انگلیسی باستان فقط در حاشیه یا در پایان متن افزوده شده است.

به گفته پژوهشگران دانشکده زبان انگلیسی کالج ترینیتی، قرار گرفتن شعر انگلیسی باستان در متن اصلی نسخه رم نشان می دهد که خوانندگان آثار بید به شعر انگلیسی باستان ارزش واقعی قائل بوده اند.

سرود کادمون بیش از 1300 سال پیش سروده شده است. این شعر نه سطری خداوند را برای آفرینش جهان می ستاید و گفته می شود که توسط یک گاوچران از ویتبی در نورث یورکشایر پس از یک دیدار الهی سروده شده است.

این شعر به زبان انگلیسی باستان نوشته شده بود؛ گونه ای از زبان انگلیسی که در اوایل قرون وسطی به کار می رفت. این شعر به این دلیل باقی مانده است که در برخی نسخه های تاریخ کلیسایی مردم انگلستان گنجانده شده بود؛ اثری لاتین از سده هشتم درباره تاریخ انگلستان که توسط بیدِ گرامی ، راهبی از شمال انگلستان، نوشته شده بود.

این نسخه خطی توسط دکتر الیزابتا ماگنانتی و دکتر مارک فالکنر از دانشکده زبان انگلیسی کالج ترینیتی شناسایی شد؛ هر دو از متخصصان نسخه های خطی قرون وسطایی هستند. یافته های آن ها توسط انتشارات دانشگاه کمبریج در نشریه دسترسی آزاد Early Medieval England and its Neighbours منتشر شده است.

دکتر الیزابتا ماگنانتی توضیح داد: من در رم با ارجاعات متناقضی درباره کتاب تاریخ بید روبه رو شدم؛ برخی به وجود آن اشاره می کردند و برخی دیگر نشان می دادند که این نسخه از بین رفته است. وقتی کتابخانه وجود آن را تأیید کرد و نسخه خطی برای ما دیجیتالی شد، بسیار هیجان زده شدیم که دیدیم این نسخه شامل متن انگلیسی باستانِ سرود کادمون است و این متن در دلِ متن لاتین جای گرفته است.

جادوی دیجیتال سازی به دو پژوهشگر در ایرلند امکان داده است تا اهمیت نسخه ای خطی را که اکنون در رم نگهداری می شود تشخیص دهند؛ نسخه ای که شعری را در خود دارد که حدود هزار و پانصد سال پیش به شکلی شگفت انگیز توسط یک گاوچران خجالتی در شمال انگلستان سروده شده بود. این کشف گواهی است بر قدرت کتابخانه ها در تسهیل پژوهش های جدید از طریق دیجیتالی کردن مجموعه های شان و در دسترس قرار دادن رایگان آن ها به صورت آنلاین.

دکتر مارک فالکنر گفت: در مجموع حدود سه میلیون واژه از زبان انگلیسی باستان باقی مانده است، اما بخش بزرگی از این متون به سده های دهم و یازدهم تعلق دارند. سرود کادمون تقریباً نمونه ای یگانه از بازمانده های قرن هفتم است و ما را به نخستین مراحل زبان نوشتاری انگلیسی پیوند می دهد. به عنوان قدیمی ترین شعر شناخته شده به زبان انگلیسی باستان، امروزه از آن به عنوان آغاز ادبیات انگلیسی یاد می شود.

کشف یک نسخه تازه از اوایل قرون وسطی از این شعر، پیامدهای مهمی برای درک ما از زبان انگلیسی باستان و ارزشی که برای آن قائل بودند دارد. بید در کتاب تاریخ خود تصمیم گرفت شعر اصلی انگلیسی باستان را وارد نکند و آن را به لاتین ترجمه کرد. اما این نسخه خطی نشان می دهد که شعر اصلی انگلیسی باستان در کمتر از صد سال پس از پایان نگارش تاریخ بید، دوباره در متن لاتین گنجانده شده است. این نشانه ای از آن است که خوانندگان اولیه تا چه اندازه برای شعر انگلیسی ارزش قائل بودند.

نسخه خطیِ دوباره کشف شده کتاب تاریخ بید یکی از دست کم 160 نسخه باقی مانده از این اثر است. این نسخه بین سال های 800 تا 830 میلادی در صومعه نونانتولا در شمال-مرکز ایتالیا تهیه شده و اکنون در کتابخانه مرکزی ملی رم نگهداری می شود. شناسایی آن شواهد تازه ای درباره پیوندهای فرهنگی میان انگلستان و ایتالیا در اوایل قرون وسطی ارائه می دهد.

به گفته پژوهشگران، این نسخه خطی مسیر پرآشوبی را پشت سر گذاشته است. این نسخه از کلیسای سان برناردو آله ترمه در رم به سرقت رفت؛ جایی که همراه با دیگر نسخه های خطی در دهه 1810 و در جریان جنگ های ناپلئونی برای محافظت منتقل شده بود. بعدها این نسخه میان چند مالک خصوصی دست به دست شد تا سرانجام توسط کتابخانه مرکزی ملی رم خریداری شد.

به دلیل این تاریخچه پیچیده مالکیت، پژوهشگران آثار بید از سال 1975 این نسخه را گمشده می پنداشتند. تا زمانی که کتابخانه مرکزی ملی رم آن را دیجیتالی نکرده بود، هیچ کس نمی دانست که این نسخه شامل رونوشتی از سرود کادمون است.

والنتینا لونگو، سرپرست نسخه های خطی قرون وسطایی و مدرن در کتابخانه مرکزی ملی رم، گفت: امروز کتابخانه مرکزی ملی رم بزرگ ترین مجموعه دست نوشته های اوایل قرون وسطی از صومعه بندیکتی نونانتولا را در اختیار دارد. این مجموعه شامل 45 نسخه خطی متعلق به قرن ششم تا دوازدهم است که میان مجموعه اصلی سسوریانا و مجموعه ویتوریو امانوئله تقسیم شده اند؛ جایی که نسخه های بازیابی شده پس از پراکندگی ناشی از سرقت در قرن نوزدهم نگهداری می شوند. تمام مجموعه نونانتولا به طور کامل دیجیتالی شده و از طریق وب سایت کتابخانه در دسترس است.

به طور سنتی، سرود کادمون به کادمون، یک کارگر کشاورزی در صومعه ویتبی در نورث یورکشایر، نسبت داده می شود. براساس روایت ها، او در جشنی حضور داشت که مهمانان شروع به خواندن شعر کردند، اما چون شعری برای اجرا نمی دانست، آن جا را ترک کرد.

پس از آن که به خواب رفت، شخصیتی در رؤیا بر او ظاهر شد و از او خواست درباره آفرینش بخواند. سپس کادمون به شکلی معجزه آسا سرود را پدید آورد؛ شعری نه سطری با ابیاتی هنرمندانه که خداوند را به عنوان آفریننده جهان ستایش می کند. این شعر هم به انگلیسی مدرن و هم به انگلیسی باستان قابل خواندن است.

علاقه به صومعه نونانتولا بار دیگر به سبب این نسخه کهن از سرود کادمون و تاریخچه نسخه خطی ای که این شعر در آن حفظ شده، برانگیخته شده است ، این را کشیش دکتر ریکاردو فانگارِتسی، رییس بایگانی صومعه نونانتولا در ایتالیا - جایی که این نسخه خطی در آن تولید شده بود - گفت.

او افزود: این گوهر تازه شناسایی شده از میراث فرهنگی بریتانیا اکنون به گنجینه کوچک فرهنگی آنگلو نونانتولایی می پیوندد؛ گنجینه ای که از نسخه های خطیِ ثبت شده در فهرست های کهن و نیز پژوهش های جدید بازسازی شده است. ازجمله نمونه های شناخته شده می توان به منبع شعر انگلیسی باستان روح و بدن که در نسخه خطی نونانتولا با شماره Sess. 52 حفظ شده، و همچنین مأموریت های دیپلماتیک راهب اعظم ما، نیکولو پوچیارلی، نزد پادشاه ریچارد دوم اشاره کرد.

منبع: خبرآنلاین