لیلا فرهادی در یادداشتی در رویداد24 نوشت: در تاریخ جمهوری اسلامی، کم نبوده اند آقازاده هایی که حرف زده اند، مصاحبه کرده اند، تحلیل نوشته اند یا حتی برای آینده کشور نسخه پیچیده اند. اما مسئله درباره یادداشت اخیر یوسف پزشکیان فقط یک اظهارنظر معمولی نیست؛ مسئله، لحظه ای است که فرزند رییس جمهور ناگهان مقابل جامعه می ایستد و با لحنی شبیه دفترچه راهنمای زیستن در دوران فروپاشی، به مردم توضیح می دهد چگونه با حذف سفر، مهمانی، خرید، تعویض موبایل و حتی قرض گرفتن از دوست و فامیل، خود را برای آینده آماده کنند. انگار نه انگار که گوینده این جملات، فرزند عالی ترین مقام اجرایی کشور است؛ کشوری که هنوز هر روز از امید، تاب آوری و ظرفیت عبور از بحران سخن می گوید.

دلنوشته اخیر یوسف پزشکیان در کانال تلگرامی اش، بیش از آنکه شبیه یک تحلیل اقتصادی باشد، شبیه روایت مردی است که از داخل پناهگاه، برای مردمی که بیرون زیر آوار مانده اند، جزوه چگونه کمتر درد بکشیم نوشته است. در این جهان بینی، افق توسعه، رفاه یا حتی ثبات اقتصادی تقریباً حذف شده و جای خود را به نوعی ریاضت نامه بقا داده است: کمتر بخورید، کمتر سفر بروید، کمتر خوش بگذرانید، مهمانی نگیرید، گوشی عوض نکنید، و اگر خیلی سخت شد، از فامیل پول قرض کنید.

اما اینجا یک تناقض عظیم وجود دارد؛ تناقضی که از خود متن هم مهم تر است.

چند روز قبل، شورای عالی امنیت ملی در بخشنامه ای رسمی از رسانه ها خواست از القای یأس ، بزرگ نمایی آسیب های اقتصادی و ضریب دادن به نگرانی های معیشتی خودداری کنند. در آن متن تأکید شده بود که رسانه ها نباید فضای روانی جامعه را ملتهب کنند و باید مراقب سوءاستفاده رسانه های معاند باشند. رییس همین شورا چه کسی است؟ مسعود پزشکیان؛ و حالا پسر همان رییس شورا، بدون کوچک ترین مسئولیت رسمی، تصویری از آینده ارائه می دهد که اگر یک رسانه مستقل آن را می نوشت، احتمالاً به اتهام سیاه نمایی و ناامیدسازی جامعه توقیف می شد!

مسئله دیگر، خودِ جایگاه یوسف پزشکیان است. او نه وزیر اقتصاد است، نه جامعه شناس، نه پژوهشگر شناخته شده سیاست عمومی و نه حتی چهره ای دانشگاهی که سال ها درباره اقتصاد جنگی کار کرده باشد؛ بنابراین طبیعی است که افکار عمومی بپرسد: اگر نام خانوادگی او پزشکیان نبود، آیا اساساً کسی این متن را جدی می گرفت؟ آیا این نوشته از کانال های تلگرامی فراتر می رفت؟ آیا رسانه ها برایش تیتر می زدند؟

در جهان سیاست، شهرت موروثی همیشه با مسئولیت همراه است. وقتی کسی به واسطه نسبت خانوادگی وارد میدان عمومی می شود، دیگر نمی تواند پشت عنوان شهروند عادی پنهان شود. این همان نقطه ای است که بسیاری از آقازاده ها در آن دچار تناقض می شوند: از سرمایه نمادین قدرت استفاده می کنند، اما حاضر نیستند مسئولیت سیاسی همان قدرت را بپذیرند.

به همین دلیل است که پرسش قدیمی درباره آقازاده ها دوباره زنده می شود: نقش پدران شما در وضع موجود چیست؟

این سؤال درباره یوسف پزشکیان حتی بی رحمانه تر است، چون پدر او نه یک مقام بازنشسته یا چهره حاشیه ای، بلکه رییس جمهور مستقر و مسئول مستقیم مدیریت اقتصادی کشور است. اگر جمع بندی فرزند رییس جمهور از آینده اقتصاد ایران این است که مردم باید به حذف تدریجی شادی های کوچک زندگی عادت کنند، این دقیقاً چه معنایی دارد؟ آیا این اعتراف ناخواسته به بن بست نیست؟ آیا عجیب نیست که فرزند عالی ترین مقام اجرایی کشور، به جای توضیح برنامه های دولت برای خروج از بحران، عملاً مردم را برای زندگی در شرایط مزمن سختی آماده می کند؟

بدتر آنکه این نخستین بار هم نیست. یوسف پزشکیان پیش تر هم با روایت هایی آخرالزمانی خبرساز شده بود؛ از جمله وقتی از جلسه وزرا پیش از حمله اخیر گفت و مدعی شد حتی احتمال حمله اتمی نیز در جلسه مطرح شده بود. مجموعه این اظهارات، تصویری از او ساخته که بیش از هر چیز یادآور نوعی اضطراب دائمی و سیاست ورزی مبتنی بر ترس است؛ گویی بخشی از طبقه حاکم، به جای اداره بحران، صرفاً مشغول عادت دادن جامعه به بحران است؛ و شاید دقیقاً همین، ترسناک ترین بخش ماجرا باشد.

قدرت سیاسی در همه دنیا، دست کم در ظاهر، تلاش می کند آینده را قابل کنترل نشان دهد. دولت ها حتی در تاریک ترین جنگ ها هم برای مردم افق می سازند. اما وقتی فرزند رییس جمهور به مردم می گوید کمتر خوش بگذرانید، کمتر خرج کنید، کمتر زندگی کنید و اگر لازم شد از همسایه پول قرض بگیرید، در واقع یک پیام پنهان هم منتقل می شود:

ما هم دیگر افقی نمی بینیم؛ فقط می خواهیم دوام بیاوریم.