بررسی روند تورم کالا و خدمات در سال های اخیر نشان می دهد که شکاف میان این دو گروه به تدریج در حال عمیق تر شدن است.

به گزارش دنیای اقتصاد، به گفته کارشناسان آنچه امروز در فضای عمومی جامعه بیشتر حس می شود، نه افزایش تدریجی هزینه خدمات، بلکه جهش مداوم قیمت کالاهاست.

داده های مربوط به تورم نقطه به نقطه بانک مرکزی نشان می دهد که تورم کالا از 43.6 درصد در فروردین 1404 به 95.7 درصد در فروردین 1405 رسیده، درحالی که تورم خدمات در همین بازه تقریبا در محدوده 35 تا 40 درصد در نوسان بوده است. این واگرایی شدید، یکی از مهم ترین ویژگی های وضعیت تورمی کنونی اقتصاد ایران است.

در نگاه اول شاید این پرسش مطرح شود که چرا فاصله تورم کالا و خدمات تا این اندازه زیاد شده است. کالاها، به ویژه کالاهای مصرفی و واسطه ای، بسیار سریع تر از خدمات تحت تاثیر نرخ ارز، انتظارات تورمی، تحولات سیاسی و شوک های روانی قرار می گیرند. وقتی نرخ ارز جهش می کند یا انتظارات نسبت به آینده اقتصاد منفی می شود، بازار کالا تقریبا بلافاصله واکنش نشان می دهد.

در مقابل، خدمات معمولا با تاخیر بیشتری واکنش نشان می دهند. بخشی از این موضوع به ساختار هزینه ای خدمات برمی گردد و بخشی نیز ناشی از کنترل ها و محدودیت های دستوری است. در اقتصاد ایران بسیاری از قیمت های خدمات، مستقیم یا غیرمستقیم تحت نظارت دولت یا نهادهای عمومی قرار دارند.

خانوارها هر روز با قیمت مواد غذایی، خوراک، پوشاک و کالاهای مصرفی مواجه می شوند و تغییرات آنها را لحظه به لحظه حس می کنند. وقتی قیمت یک کالا ظرف چند ماه دو برابر می شود، این افزایش به مراتب بیشتر از رشد تدریجی هزینه خدمات در ذهن جامعه ثبت می شود.

از منظری دیگر، شکاف میان تورم کالا و خدمات را می توان به عنوان نوعی بازتوزیع ضمنی درآمد در اقتصاد نیز تحلیل کرد. وقتی قیمت کالاها با سرعتی بسیار بالاتر از خدمات افزایش پیدا می کند، در عمل بخشی از فشار تورمی از دوش مصرف کنندگان خدمات به سمت تولیدکنندگان و عرضه کنندگان این بخش منتقل می شود. اگر هزینه کالاها نزدیک به دو برابر شود اما درآمد فعالان بخش خدمات با همان سرعت رشد نکند، قدرت خرید و سهم درآمدی این گروه ها به طور نسبی کاهش پیدا می کند.

تجربه اقتصاد ایران و بسیاری از اقتصادهای تورمی دیگر نشان می دهد که اگر شکاف میان تورم کالا و خدمات برای مدت طولانی حفظ شود، در نهایت خدمات نیز خود را با کالا هماهنگ می کنند. وقتی هزینه زندگی بالا می رود، دستمزدها تحت فشار قرار می گیرند، هزینه اجاره و انرژی افزایش پیدا می کند و انتظارات تورمی در جامعه تثبیت می شود، بخش خدمات نیز ناچار به تعدیل قیمت ها خواهد شد. به همین دلیل، شکاف فعلی را می توان نوعی فنر فشرده در اقتصاد دانست.

در این میان، نقش نرخ ارز بسیار تعیین کننده است. بازار کالا در ایران به شدت از نرخ ارز تاثیر می گیرد، به همین دلیل تورم کالا را می توان آیینه انتظارات ارزی اقتصاد دانست.

نهایتا مسیر آینده تورم تا حد زیادی به وضعیت انتظارات، تحولات سیاسی و روند نرخ ارز وابسته خواهد بود؛ عواملی که اگر به سمت ثبات حرکت کنند، می توانند سرعت تورم کالا را کاهش دهند، اما اگر بی ثباتی ادامه پیدا کند، دیر یا زود تورم خدمات نیز به این موج خواهد پیوست.