امیرنیک رویان

روزنامه نگار

بدن انسان برای بقا به یک سیستم ایمنی قدرتمند نیاز دارد تا در برابر تهدیدات بیرونی بایستد، اما پذیرفته نیست که اختیار مدیریت بدن صرفا به سیستم ایمنی سپرده شود و دیگر مکانیسم های بدن از کار بیفتند. حیات، برایند توازن میان ارکان هاست و مسئله از جایی آغاز می شود که منطق مهار تهدید جایگزین منطق تداوم زندگی شود. آنچه امروز در مدیریت زیرساخت های حیاتی، به ویژه فضای دیجیتال، شاهدیم، فقط یک ضرورت امنیتی نیست؛ نشانه ای از اختلال کارکردی در ساختار دولت است. دولت مسعود پزشکیان در شرایط جنگی و پساجنگی، به جای ایفای نقش تنظیم گر میان امنیت، اقتصاد و حقوق شهروندی، عملا در جایگاه ناظر منفعل تصمیم هایی نشسته که پیامدهای مستقیم آن بر زندگی روزمره مردم و کسب وکارها آشکار است. گویی دولت، در شوک شرایط جنگی، جایگاه خود را در میز تصمیم گیری نادیده گرفته است.در سنت فکری ماکس وبر، دولت مدرن بر پایه قواعد، رویه ها و پاسخگویی شکل می گیرد. در این چارچوب، تصمیم خوب صرفا تصمیمی سریع نیست، بلکه اقدامی است که بتوان آن را توضیح داد، از آن دفاع کرد و آثارش را برای جامعه سنجید. این همان منطق بروکراتیک است؛ شاید آهسته تر، اما قطعا قابل حساب کشی. در نقطه مقابل ـ چنان که کارل فون کلاوزویتس صورت بندی کرده ـ منطق دیگری کار می کند: منطق خنثی سازی سریع تهدید. در اینجا سرعت، قاطعیت و تمرکز اهمیت دارد و خطا به گونه ای دیگر تعریف می شود. اما بحران زمانی پدید می آید که این دو منطق جابه جا شوند. وقتی ابزارها و شیوه های یک حوزه، بی واسطه به حوزه ای دیگر تعمیم داده می شود، به تعبیر اندیشمندان حوزه سازمان، ناسازگاری نهادی شکل می گیرد؛ وضعیتی که در آن منطق یک حوزه را در حوزه ای دیگر به کار می بریم و هر نهاد از جایگاه طبیعی خود خارج می شود و توازن حکمرانی فرومی پاشد.در معماری حکمرانی، هر نهادی نقشی برعهده دارد. به عنوان مثال نهاد نظامی و امنیتی موظف است طبق ماهیت خود با منطق امنیتی برخورد کند؛ این کارکرد در جای خود نه تنها صحیح، بلکه حیاتی است. اما در سوی دیگر، دولت به عنوان متولی معیشت و اقتصاد و قوه مقننه و قضاییه به عنوان بانی و پاسدار قانون، باید نقش های خود را با همان صلابت ایفا کنند. فرایند مطلوب اداره کشور نه نظر صرف این بخش است و نه آن بخش؛ بلکه حیات ملی محصول تلاقی و موازنه این نگاه های متفاوت است.نگاهی به تجربه های جهانی نشان می دهد که حتی در قلب بزرگ ترین جنگ های مدرن، کمتر دولتی شریان ارتباطی و معیشتی خود را برای چنین مدت مدیدی مسدود نگه داشته است. حتی اگر بپذیریم که در شرایط خاص، محدودسازی اینترنت می تواند به عنوان یک اقدام موقت مطرح شود، پرسش بنیادین این است که چرا پس از فروکش کردن وضعیت اضطراری، استثنا به قاعده تبدیل می شود؟جورجو آگامبن، فیلسوف معاصر، هشدار می دهد که بزرگ ترین خطر برای یک نظام سیاسی زمانی است که وضعیت استثنایی به رویه دائمی حکمرانی تبدیل شود. در این وضعیت، برای حفظ امنیت، بخشی از سازوکارهای عادی معلق می شوند، اما مسئله زمانی رخ می دهد که این تعلیق، پایانی نداشته باشد. آقای رییس جمهور! وظیفه بروکراتیک و قانونی شما این است که مرز میان لحظه بحران و روال عادی را ترسیم کنید. وقتی بحران تمام شده اما محدودیت باقی است، ما دیگر با یک تصمیم شرایط ویژه روبه رو نیستیم، بلکه با یک خلأ حکمرانی مواجهیم. سکوت و همراهی دولت در این شرایط، نشانه بردباری و هم افزایی نیست؛ بلکه به معنای لنگ کردن یکی از دو بال اصلی اداره مملکت است.