مهرداد خدیر در عصر ایران نوشت: در حالی که تکلیف امتحانات پایان سال مدارس روشن نیست و خانواده ها از وضعیت شل کن، سفت کنِ مدارس کلافه شده اند و اخبار متناقضی درباره امتحان حضوری و غیر حضوری منتشر و زمان بندی جدید امتحانات نهایی به وضعیت کشور موکول شده و این که باز جنگی درمی گیرد یا نه، وزیر آموزش و پرورش سراغ موضوع نامرتبط با وضع خاص کنونی و کاهش تنوع مدارس رفته و بحث " عدالت تربیتی " را پیش کشیده است.

البته همین که آرزو به دل نماندیم و بعد از قریب دو سال سخنی از آقای وزیر شنیدیم جای شُکر دارد اما اگر سیاست را فن اولویت ها بدانیم و جایگاه وزارت را مقامی سیاسی می توان از آقای کاظمی پرسید آیا اولویت آموزش و پرورش باید بحث تنوع مدارس باشد؟ آن هم در حالی که هیچ سالی چنین سردرگمی و بلاتکلیفی یی حاکم نبوده است. نه سال 58 که نیمی از سال تحصیلی به خاطر وقوع انقلاب تعطیل بود و سر و ته کتاب های درسی را هم آوردند و نه سال های جنگ 8 ساله و نه حتی زیر موشک باران و بمباران در جنگ شهرها و نه بعدها در سال های کرونا و نهایتا این بود که امتحان حضوری برگزار نمی شد ولی حالا در عین اعلام برگزاری امتحانات غیر حضوری، آنجا که حتما باید حضوری باشد به شرایط امن یعنی پایان قطعی جنگ موکول شده است.

شرایط هم در اختیار وزیر نیست و از این حیث انتقادی متوجه او نیست اما این که در این حیص و بیص فیل آقای کاظمی ناگهان یاد هندوستان افتاده و رفته سراغ تنوع مدارس جای نقد و شگفتی دارد و ان هم این که نام افزایش مدارس هیأت امنایی را گذاشته برچیدن آنها و تنوع مدارس!

در این که تنوع مدارس در ایران نمادی از تبعیض در نظام آموزشی است تردیدی نیست اما منظور ایشان از کاهش تنوع این نیست که تعداد غیر انتفاعی ها کم شود که با شهریه های 300 میلیونی نمایشگر فاصله طبقاتی اند یا مدارس شاهد که محدود به خانواده شهدا نیست و فرزندان مقامات به عنوانی در آنها تحصیل می کنند یا مدارس مذهبی خاص که زیر بار دولتی شدن همه مدارس در دهه 60 هم نرفتند به شکل دیگری خدمات دهند بلکه منظور آقای وزیر این است که به جای آن که تعدادی از مدارس دولتی هیأت امنایی باشند و از امکانات محله و منطقه استفاده کنند همه مدارس دولتی هیأت امنایی می شوند و اسم این کار را گذاشته عدالت تربیتی و کاهش تنوع!

عین جملات شان از این قرار است:

"سیاست وزارت آموزش و پرورش بر کاهش تنوع مدارس است. قطعا این کار را می کنیم ها.یعنی در دستور کار شورای عالی آموزش و پرورش است و می رویم به سمت کاهش تنوع مدارس و اولین مدرسه ای را که باید به معنی اختصاصی برداریم مدارس هیأت امنایی است. هیأت امنایی به معنی عام که الآن وجود دارد و تعدادی از مدارس اسم خود را گذاشته اند هیأت امنایی و از مردم پول می گیرند و هیچ پشتیبانی نمی شود. "

لابد تعجب می کنید و می گویید این بنده خدا که گفته برمی داریم. ما هم این گونه می اندیشیدیم اما در ادامه می گوید:

"در راستای سیاست ریاست محترم جمهوری اسلامی ایران و مردمی سازی و استفاده از ظرفیت شبکه عظیم مردمی و با بهره از تجربه نهضت توسعه عدالت در هر قرارگاه عدالت تربیتی یک هیأت امنا شکل می گیرد. یعنی این هیأت امنا تمام ظرفیت مدرسه را به کار می گیرد تا آن مدرسه ساخته شود و مسؤول پروژه بتواند مدرسه را بسازد. پس ما دیگر چند مدرسه به عنوان مدرسه هیأت امنایی نداریم بلکه تمام مدارس کشور هیأت امنایی می شوند و این یعنی چه؟ یعنی ما از ظرفیت های موجود محله برای پشتیبانی مدارس استفاده خواهیم کرد و هیچ تعارض و تضادی هم با انجمن اولیا و مربیان ندارد کما این که همین حالا هم مدارس هیأت امنایی موجود در وظایف انجمن اولیا و مربیان دخالت نمی کند."

ملاحظه فرمودید؟ وزیر آموزش و پرورش کنونی مملکت که بر جای بزرگانی چون ملک الشعرای بهار و پرویز ناتل خانلری و غلامحسین شکوهی و محمد علی رجایی و محمد جواد باهنر نشسته در آغاز یک ویدیوی دو دقیقه ای ابتدا می گوید مدارس هیأت امنایی را برمی داریم و در پایان آن می گوید: همه مدارس، هیأت امنایی می شود!

ایده مدرسه هیأت امنایی از آنجا شکل گرفت که بتوان از امکانات محلی بازار و شهرداری و خیرین محل برای یک مدرسه استفاده کرد ولو بچه های خودشان در آن مدرسه درس نخوانند.

مثال ساده این که فرض کنید در مدرسه ای در منطقه یافت آباد و در میان بازار مبل فروشان بتوان از کمک کسبه متمکن بهره برد در حالی که ساکن یافت آباد نیستند و بچه هاشان در مناطق بالای شهر درس می خوانند.

خوب! اگر این ایده خوب است و می خواهید هیأت امنایی را گسترش دهید تا به جای فشار به خانواده ها از امکانات محله ها و مثلا شهرداری یا نهادهای همان منطقه استفاده کنید چرا اسم آن را گذاشته اید کاهش تنوع؟

این همان مدل هیأت مدیره باشگاه های پرسپولیس و استقلال است. دو تا سرمایه دار می گذارند تا پول بدهند. دو تا دولتی می گذارند تا امکانات دولتی را در اختیار بگذارند. دو تا بازیکن سابق می گذارند که حمایت پیش کسوتان و هواداران جلب شود و از این دست.

استدلال این است که در مناطق بالای شهر والدین به خاطر فرزند خودشان هزینه می کنند و کار با انجمن اولیا و مربیان پیش می رود. اما در مناطق کمتر برخوردار از پدر و مادر بچه ها چیزی در نمی آید و پول دارها هم ساکن نیستند. یا صاحب مغازه اند یا واجد مقامی و فرزند هیچ کدام در آن مدرسه نیست تا از طریق انجمن کمک کنند و عضو هیأت امنا می شوند.

بسیار خوب! اسم این پروژه دخالت دادن نهادهای دیگر در اداره مدارس است نه کاهش تنوع!

برای این که بدانیم چرا آقای کاظمی اصطلاح قرارگاه عدالت تربیتی را به کار می برد می توان سخنی از او خطاب به فرمانده فراجا را فرایاد آورد که گفته بود: من سرباز شما هستم!

او باید به یاد داشته باشد که در دیداری مرحوم امام خمینی خطاب به معلمینی که پلاکاردی در دست روبه روی ایشان نشستند که "اگر امام فرمان دهد قلم ها را مسلسل می کنیم" به صراحت گفتند ما باید مسلسل ها را به قلم تبدیل کنیم نه قلم ها را به مسلسل!

هر اصطلاحی مربوط به جای خود است. عدالت، نقیض تبعیض است و برای برقراری عدالت باید از تبعیض کاست و این که از در و دیوار آموزش و پرورش تبعیض ببارد و شما از عدالت تربیتی دم بزنی و تازه عدالت آموزشی هم نه، نشان می دهد هنوز در حال و هوای چند دهه قبل است که در شهرستان زادگاه خود معلم تربیتی شده بود.

ایشان در حالی با تنوع مخالف است که تحصیلات خود او الی ماشاء الله متنوع بوده است:

تحصیلات حوزوی، لیسانس الهیات از دانشگاه علوم اسلامی رضوی، لیسانس زبان انگلیسی از دانشگاه فردوسی مشهد، فوق لیسانس فقه و حقوق از دانشگاه آزاد مشهد و دانشجوی دکتری یا دکتری در مدیریت راهبردی از دانشگاه عالی دفاع ملی و احتمالا این آخری ایشان را علاقه مند کرده به اصطلاح "قرارگاه".

منظور از عدالت تربیتی این است که وظیفه اصلی مدارس، تربیت است ولی در این تربیت، عدالت رعایت نمی شود و اتفاقا مشکل همین جاست:

دغدغه خانواده ها کنکور است و این که بچه ها از این تونل عبور کنند و به دانشگاه برسند. (البته آن قدر صندلی خالی هست که برای اکثریت داوطلبان جایی در انواع دانشگاه های دولتی و آزاد و علمی کاربردی و غیرانتفاعی و پیام نور پیدا شود و منظور رشته های جذاب تر است.)

دغدغه معلمان اما گذران و معیشت و درنغلتیدن به طبقه پایین تر و دغدغه آموزش و پرورش نه ایجاد پرسش یا مهارت آموزی که تربیت ایدیولوژیک نسل آینده و اسم آن را گذاشته اند عدالت تربیتی اگرچه نوع پوشش دحتران دانش آموز و دانشجو که بهترین سال های کودکی و نوجوانی و جوانی در همین سیستم توجیه شده اند و میزان تقید آنان و نیز پسران به باورهای القایی نشان می دهد چقدر موفق بوده اند و اگر باب میل است به خاطر خانواده است نه آموزش و پرورش.

(ناخواسته مفصل شد اما غرض این است که منظور از کاهش تنوع این نیست که مانند دهه 60 اکثریت با دولتی ها باشد بلکه این است مدارس را ببرند زیر نظر آدم های بیرون آموزش و پرورش تا امکانات جذب کنند و اسم این کار را گذاشته اند کاهش تنوع و عدالت تربیتی!)

چون مدام به شورای عالی آموزش و پرورش اشاره می کنند و شاید تصور کنید نهادی دموکراتیک یا غیر دولتی یا علمی یا تخصصی است که تشکل های معلمان یا دانش آموزان یا کارشناسان تعلیم و تربیت یا متخصصان هوش مصنوعی در آن عضویت دارند خالی از لطف نیست که اشاره شود اکثریت با منصوبان چند وزیر است و با ترکیبی از این قرار:

رییس جمهور، وزیر آموزش و پرورش، منتخب شورای معاونین وزارت و نماینده مدیران کل آموزش و پرورش، مجتهد آشنا به مسائل تربیتی، صاحب نظر در رشته برنامه ریزی درسی(منتخب وزرای آموزش و پرورش و علوم، تحقیقات و فناوری)، معاونت آموزش، پژوهش و فناوری وزارت صمت، معاون امور فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، نماینده مدیران و فرهنگیان کشور (منتخب شورای معاونان وزارت آموزش و پرورش)، منتخب فرهنگیان کشور ، نماینده مدیران(منتخب شورای معاونان وزارت آموزش و پرورش)، رییس سازمان آموزش فنی و حرفه ای، معاون سازمان برنامه و بودجه ،ریییس پژوهشگاه مطالعات آموزش و پرورش، صاحب نظر در رشته مدیریت آموزشی(منتخب وزرای آموزش و پرورش و علوم)، صاحب نظر در رشته علوم انسانی(منتخب شورای رؤسای فرهنگستان ها)، معاون آموزشی وزیر علوم، صاحب نظر در رشته علوم پایه(منتخب شورای روسای فرهنگستان ها)، قائم مقام وزیر بهداشت، - صاحب نظر در رشته فنی و مهندسی(منتخب شورای روسای فرهنگستان ها)، روان شناس به انتخاب وزیران آ.پ و علوم ) و رییس سازمان تحقیقات و آموزش کشاورزی.

نفس تان گرفت؟ آخر چقدر مقام دولتی در شورایی به نام آموزش و پرورش؟ خالا خوب شد مدام گفته می شود معلمی شغل انبیاست و کسانی قرار است برای معلمان تصمیم بگیرند که اکثرشان معلم نیستند!

شاید هم ما معنی کاهش تنوع یا عدالت تربیتی را بد فهمیده ایم. اگر چنین است حالا که به خاطر تق و لقی عملی مدارس، وقت آزاد بیشتری دارند یک بار دیگر توضیح دهند برای مدارس هیأت امنایی چه خوابی دیده اند؟ می خواهند برچینندشان یا نه به عکس می خواهند زیادشان کنند، منتها با تغییر ترکیب هیأت امنا و دخالت دادن صاحبان قدرت و ثروت در بیرون مدرسه و مثلا نظامیان و بازرگانان؟

نکته مبهم دیگر در سخنان آقای علیرضا کاظمی این است که قبلا فرموده بودند کار وزارتخانه ساخت و ساز مدرسه نیست ولی اینجا چند بار از نهضت مدرسه سازی سخن به میان آورده اند ( احتمالا تحت فشار رییس جمهور) ولی مشخص نکرده اند ساخت مدرسه که یک کار فیزیکی است چه ربطی به عدالت تربیتی و کاهش تنوع دارد؟

جدای این قرار است مدارس هیأت امنایی حذف شود یا همه هیأت امنایی شوند؟ آخر این دو تا که قابل جمع نیستند!

بر قبر ابن عربی عارف کبیر از قول او نوشته اند: طوبی لِمَن حارَ. .. یعنی خوشا به حال سرگردانان در حیرت . تنها دل خوشی ما از این همه حیرت می تواند این باشد که آدمی به عظمت ابن عربی غبطه سرگردانی و حیرت ما را می خورد و به قول آن ترانه: منو و این همه خوش بختی محاله