در جریان آتش بس شکننده کنونی در لبنان، سه مانع بالقوه می تواند روند حرکت به سوی صلح را متوقف کند. نشنال اینترست در گزارشی مدعی شده است: واشینگتن موفق شده یک روزنه دیپلماتیک نادر در لبنان باز کند. تمدید آتش بس میان اسراییل و لبنان در 16 آوریل و آغاز مذاکرات مستقیم، نشانه تغییری احتمالی از تنش های مهارنشده به سمت مسیری حساب شده تر و ساختارمندتر برای رسیدن به ثبات و شاید در نهایت ایجاد پایه ای برای صلح است.

به گزارش شرق، این فرصت بر گام هایی استوار شده که پیش تر از سوی رهبری لبنان برداشته شد؛ جایی که برای نخستین بار در چند دهه گذشته، مقامات لبنانی خواستار مذاکرات مستقیم شدند و اقداماتی سیاسی و مهم انجام دادند؛ اکنون همه چیز به این بستگی دارد که آیا این فرصت می تواند به فرایندی واقعی برای صلح منجر شود یا بار دیگر همان عواملی که چرخه های تکراری درگیری را ایجاد کرده اند، بر اوضاع مسلط خواهند شد؟ دلیل برای احتیاط کم نیست.

آتش بس تاکنون به توقف درگیری ها منجر نشده است. حملات اسراییل در جنوب لبنان همچنان ادامه دارد، حزب الله دوباره سازماندهی شده و فعال است و با ادامه حملات اسراییل به مناطق غیرنظامی، وضعیت انسانی در داخل لبنان نیز با سرعت رو به وخامت می رود. شکنندگی این مقطع، مسیر آینده را تعیین خواهد کرد و به همین دلیل باید انتظارات را مدیریت کرد.

نخستین اشتباه، زیاده خواهی واشینگتن خواهد بود. دستیابی به یک توافق جامع صلح هنوز در دسترس نیست و اگر موفقیت مذاکرات با چنین معیار بزرگی سنجیده شود، خطر آن وجود دارد که گفت وگوها پیش از آنکه جدی شوند، فروبپاشند. وظیفه فوری، بسیار ساده تر و ابتدایی تر است: حفظ آتش بس، جلوگیری از تشدید تنش ها و ایجاد حداقلی از هماهنگی که امکان حرکت رو به جلو را فراهم کند.

اشتباه دوم این خواهد بود که مسئله فقط به سلاح های حزب الله تقلیل داده شود، بدون آنکه نقش تخریبی اسراییل مورد توجه قرار گیرد. بحث درباره سلاح های حزب الله اغلب این واقعیت اساسی را نادیده می گیرد که خلع سلاح صرفا یک هدف فنی نیست، بلکه به توانایی دولت بستگی دارد. بدون تلاش هم زمان برای تقویت دولت لبنان و ارتش این کشور، هرگونه تلاش برای تحمیل خلع سلاح به لبنان و حزب الله بعید است پایدار بماند و طبیعی است که با مقاومت روبه رو شود. اینجاست که ترتیب و زمان بندی اهمیت پیدا می کند.

امنیت، ثبات اقتصادی و تعامل سیاسی را نمی توان مسیرهایی جداگانه دانست؛ این مسائل باید هم زمان پیش بروند. سومین چالش مفهومی نیز نبود یک هدف نهایی مشخص است. شاید توافق کامل صلح، با توجه به حساسیت های داخلی درباره عادی سازی روابط، در کوتاه مدت امکان پذیر نباشد، اما این به آن معنا نیست که روند موجود باید بی هدف و بی انتها ادامه پیدا کند. برای یک مرحله میانی جا وجود دارد؛ چیزی که نشان دهد طرف ها از درگیری فعال فاصله گرفته اند، بدون آنکه مجبور به پذیرش توافق نهایی شوند، اما در عین حال راه را برای یک پیمان صلح نهایی باز بگذارد. اعلامیه ای درباره اصول مشترک یا چارچوبی برای پایان درگیری می تواند چنین نقشی ایفا کند.

این چارچوب شاید اختلافات اصلی را حل نکند، اما مسیر را مشخص می کند، برای رهبران لبنان پوشش سیاسی ایجاد می کند و به اسراییل و آمریکا مبنایی برای تعامل مستمر می دهد. این رویکرد تازه ای نیست؛ در گذشته نیز توافق های موقت، پایان درگیری ها را رقم زده و مسیر حرکت به جلو را ایجاد کرده اند، حتی مدت ها پیش از آنکه توافق های رسمی صلح شکل بگیرند.

برای مثال، روندهای مصر و اردن بر پایه چارچوب های موقتی پیش رفتند که راه را برای توافق های نهایی صلح هموار کردند. بدون چنین چارچوبی، آتش بس ها ممکن است به وضعیت های بلاتکلیفی تبدیل شوند که فقط بی ثباتی را مدیریت می کنند، بدون آنکه آن را حل کنند. هیچ کدام از این روندها بدون حضور مستمر آمریکا موفق نخواهد شد.

واشینگتن همچنان تنها بازیگری است که می تواند قطعات مختلف این معادله را کنار هم نگه دارد: مهار تنش ها، حمایت از لبنان و حفظ مسیر دیپلماتیک. این نقش به فشار مداوم، هماهنگی با شرکا و آمادگی برای مشروط کردن حمایت ها به پیشرفت واقعی نیاز دارد. دونالد ترامپ از جایگاه ریاست جمهوری خود برای نشان دادن حمایت در سطح بالا و اراده برای پیشبرد مذاکرات استفاده کرده است.

مرحله بعدی اما به تعامل مداوم برای تدوین یک راهبرد مرحله بندی شده با اهداف روشن نیاز خواهد داشت تا طرف ها را به سمت نتیجه ای پایدار هدایت کند. برای لبنان، مسئولیت متفاوت ولی به همان اندازه حیاتی است. دولت لبنان لازم نیست همه مشکلات ساختاری را یکباره حل کند، اما باید نشان دهد اراده انجام این کار را دارد. گام های آشکار برای تقویت اقتدار دولت، گسترش نقش نیروهای مسلح لبنان و اجرای حتی محدود اقدامات اعتمادساز می تواند حمایت بین المللی را حفظ و اعتبار دولت را تقویت کند.

اسراییل نیز نقشی به همان اندازه مهم دارد. ادامه عملیات نظامی، همان دیپلماسی ای را که قرار است نگرانی های امنیتی را برطرف کند، تضعیف می کند. واشینگتن به عنوان مهم ترین حامی اسراییل می داند خویشتنداری برای حفظ امکان مذاکرات و ایجاد شرایط لازم برای نتیجه ای پایدار ضروری خواهد بود. اسراییل باید تحت فشارهای دیپلماتیک، به اقدامات اعتمادساز نیز فکر کند؛ ازجمله اینکه به روشنی اعلام کند هیچ هدف اشغالی در لبنان ندارد و اقداماتی مانند تبادل زندانیان و عقب نشینی مرحله ای را پیش ببرد.

در نهایت، مسئله اقتصادی را نمی توان موضوعی فرعی دانست. لبنان در حال نزدیک شدن به بحرانی عمیق تر است؛ بحرانی همراه با افزایش ناامنی غذایی و آوارگی گسترده مردم. هرگونه تأمین مالی فوری از سوی صندوق بین المللی پول شاید بتواند در کوتاه مدت کمی آرامش ایجاد کند، اما پاسخ گوی نیازهای بازسازی نخواهد بود. بدون آغاز سریع روند احیا و بازسازی، مسیر سیاسی نیز دوام نخواهد آورد. واشینگتن به ایجاد این فرصت کمک کرده است و آینده آن به این بستگی دارد که آیا این تلاش ادامه پیدا می کند یا نه. این روزنه بسیار باریک است و اگر لبنان و اسراییل با انضباط و پیگیری جدی عمل نکنند، خیلی زود بسته خواهد شد. در غیر این صورت، گزینه جایگزین همان سناریوی آشناست: تشدید دوباره درگیری ها، دولتی ضعیف تر و بحرانی که مهار آن دشوارتر می شود.