در پس یادداشت عباس عبدی در روزنامه اعتماد چه واقعیتی نهفته است که برخی افراد و جریانات با تقطیع و وارونه سازی آن تلاش می کنند اصل مذاکرات را زیر سوال ببرند؟ اهمیت یافتن پاسخی برای این پرسش در آن است که از راهبردی رونمایی و پرده برداری می کند که ممکن است در مقاطع حساس و کلیدی مذاکرات از سوی رادیکال ها ظهور و بروز پیدا کند.

به گزارش اعتماد، شاید بهترین فرد برای پاسخگویی به این ابهامات شکل گرفته، خود عباس عبدی باشد. چهره ای که طی سال ها و دهه های اخیر همواره مواضع روشن خود را درخصوص مسائل مختلف کشور بیان کرده و نسبت خود را با منافع ملی تبیین کرده است. در شرایطی که این مواضع و جهت گیری ها در آرشیو رسانه ها، آثار مکتوب و ویدیوها موجود است، اما باز هم برخی افراد و جریانات یک عبارت یا جمله و مفهوم خاص را تقطیع کرده وبه بهانه آن آسمان را به ریسمان می بافند.

روز شنبه با باز کردن پرونده ای ویژه در این زمینه و مشارکت چهره هایی چون سعید لیلاز، ماشاءالله شمس الواعظین و احمد زیدآبادی تلاش کردیم تفسیر دیگران نسبت به متن یادداشت عبدی را بررسی کند. با گذشت چند روز از انتشار یادداشت یاد شده اما به نظرم وقت آن رسیده که درباره ابعاد و زوایای گوناگون آن با نویسنده یادداشت گفت وگو کنیم.

عباس عبدی اما دلیلی برای توضیح دادن نمی دید و معتقد بود متن و توضیحات تکمیلی به اندازه کافی گویا بوده، اما وقتی با اصرار ما برای قبض و بسط تئوریک موارد مرتبط با سوژه مورد نظر مواجه شد، درخواست ما را پاسخ گفت.

ماحصل گفت وگو با عباس عبدی، روزنامه نگار و تحلیلگر مصاحبه پیش روست که در اختیار مخاطبان قرار می گیرد. عبدی در این گفت وگو با یادآوری مواضع خود در خصوص موضوع حمله نظامی امریکا و اسراییل و ضرورت حفاظت از تمامیت ارضی و هویتی ایران، خطاب به آن دسته از افراد و گروه هایی که تلاش می کنند از آب گل آلود برای خود ماهی صید کرده و به زخم گرفتاری های جناحی خود بزنند، یادآور می شود: پیچیدگی های محتوایی مذاکرات بسیار بیش از این است که جزییات آن در سطح عمومی قابل تحلیل باشد. او در عین حال اعلام می کند: باید نسبت به مذاکره کنندگان اعتماد داشت و خواهان نتیجه بود.

آقای عبدی! به نظرم برای اولین بار است که چنین واکنشی نسبت به یادداشت شما ایجاد شده است. انتظارش را داشتید با این بازخوردهای وسیع روبه رو بشوید؟

بنده در همان روز اول یک توضیح مختصر دادم که به نظرم برای فضای مجازی کافی بود. پس این گفت وگو با شما بیش از اینکه برای اقناع مخالفان باشد، مخاطبان دیگری هم دارد. چون آنها تصمیم به مخالفت دارند و کاری به هیچ توضیحی ندارند. در آن یادداشت در پی اشاره به این مشکل بودم که برخی افراد و جریانات می خواهند روی مسوولان مذاکره کننده درباره جنگ تاثیر منفی بگذارند. این توضیحات برای مسوولان مزبور و بخش بزرگی از همان جمعیت خیابان است که دوست ندارند در ذیل این گروه قرار بگیرند یا نسبت به محتوای نوشته من ابهام دارند. البته نکاتی هم دارم که بعدا خواهم گفت. اینکه چرا اشتباه کردند و با تحریف مطلب من و جریان سازی دروغین برای رسانه های فرامرزی مخالف ایران خوراک تبلیغی تهیه کردند و...

دقیقا همین اتفاق رخ داده و رسانه های آن طرف آب هم آتش بیار معرکه این افراد شدند. این نوع فضاسازی های بیرونی را چطور ارزیابی می کنید؟ اگر لازم می دانید کلیاتی از نگاه خود را درباره جنگ و مسائل آن بگویید.

برخلاف خیلی ها که شفاهی هستند، بنده رویکردهای اصلی خود را مکتوب کرده و در کانالم می گذارم و همه قابل دسترسی است. خط قرمز من همیشه جنگ بوده. به همین دلیل هر دو جنگ را مکرر غیرقانونی و متجاوزانه دانسته ام. در مورد این جنگ به رغم اینکه گفته بودم پس از این چیزی نمی نویسم، بیانیه دادم و اعلام موضع کردم. درباره مدیریت جنگ هم معتقدم در برابر متجاوز نباید کوتاه آمد، ولی باب گفت وگو با هدف پایان تضمین شده و متوازن جنگ، البته به طور نسبی، ضروری است. حتی اگر دشمن دنبال توافق نباشد ایران نباید میز مذاکره را رد کند. باید جهان و به ویژه مردم ایران نسبت به حقانیت راه مذاکره کنندگان ایران اعتماد پیدا کنند و این برای انسجام ملی ضروری است. مسوولیت راهبرد و سیاست مذاکراتی هم به عهده بالاترین نهاد قدرت است و پیچیدگی های محتوایی مذاکره بسیار بیش از این است که جزییات آن در سطح عمومی قابل تحلیل باشد. باید نسبت به مذاکره کنندگان اعتماد داشت و خواهان نتیجه بود. معتقدم زودتر باید ماجرا را به پایان رساند. باید میان هزینه و فایده توازن برقرار کرد. به نظرم اکثریت قاطعی از مردم از این رویکرد دفاع می کنند. می توان این نتیجه را بر اساس یافته های نظرسنجی ها توضیح داد.

درباره بازتاب های موضوع در رسانه های فرامرزی و شبکه های ماهواره ای فارسی زبان اگرچه آنها را به طور جدی و دقیق پیگیری نمی کنم چون معتقدم مسائل ما و راه حل آنها در داخل کشور است ولی درباره برنامه های رسانه های فرامرزی در این مورد هم طبعا چیز عجیب و غیرمنتظره ای نیست.

به نظر من آنان هم اسیر حباب های خبری خودساخته شده اند. شکست عملیات مرصاد در سال 67 محصول یک حباب رسانه ای خودساخته مجاهدین در کمپ های بسته بود. حباب 10 ساله ای که طی یک روز ترکید. حباب پیش از جنگ اخیر در رسانه های فرامرزی نیز در دو هفته اول جنگ ترکید و همه باورمندان به آن را دچار یأس و سرخوردگی کرد. البته عده ای هم در داخل ایران رسانه های حباب ساز دارند که دور نیست که حباب این جماعت هم بترکد. ولی آنچه باید تأکید کرد وجود وحدت نظر اکثریت قاطع کنشگران سیاسی درباره اصول پیش گفته در جنگ است.

این وحدت نظر کلی بزرگ ترین سرمایه حکومت برای مذاکره و پیشبرد اهداف ملی است. و اما به پرسش اولیه شما می پردازم؛ اگر معنای آن چند خط آخر آن یادداشت، همان بود که مخالفان می گفتند، باید انتظارش را می داشتم. اگر چنین بود یکم؛ در روزنامه اعتماد منتشر نمی شد.

دوم؛ در این صورت من هم منتظر این واکنش می شدم و حتما هم می گفتم منظورم همین بوده و از آن هم دفاع یا عذرخواهی می کردم. ولی هیچ کدام از کسانی که یادداشت را پیش از انتشار خوانده اند چنین برداشتی نداشته اند و مصداق اقلیت رانتی را جمعیت حاضر در خیابان ندانستند بلکه دقیقا متوجه منظور اصلی من می شدند، یعنی آن اقلیتی که خود را سخنگوی این جمعیت می دانند و می خواهند اهداف سیاسی خود را به نام آنها پیش ببرند. یادداشت درصدد طرح ایرادات رفتاری گروه کوچک سیاسی است و کسانی که پیش از انتشار خواندند متوجه منظور متن شدند. از این جهت این واکنش را مرتبط و متناسب نمی دانم.

چه زمانی متوجه شدید که چنین برداشتی از یادداشت شما شده؟

من آن روز (چهارشنبه 16 اردیبهشت) آمدم پیش شما (بیک) در روزنامه اعتماد برای انجام یک گفت وگوی تصویری. هنگام خروج از منزل یک دانشجوی جوان از ارومیه زنگ زد و گفت نسبت به یادداشت امروزم نقد و ابهام دارد. من چون می خواستم سوار خودرو شوم گفتم هر نقدی بود، بنویسید بدهید من به روزنامه می دهم تا چاپ کنند، اگر لازم بود من هم پاسخی می نویسم ولی نپرسیدم که نقدش دقیقا چیست؟ پیش از مصاحبه ام با شما، ابتدا آقای حضرتی را دیدم. ایشان به یک باره خبری را به نقل از آقای رستمی - رییس نهاد نمایندگی دانشگاه ها - داد که تعجب کردم؛ خودشان هم تعجب کردند که چرا چنین برداشتی شده است. گفتم مساله ای نیست پس از مصاحبه، پاسخ آن را می نویسم. پاسخ کوتاهی نوشتم و در کانال منتشر کردم، ولی ظاهرا هدف چیز دیگری بود، که ادامه دادند. علت هم روشن بود. مصادیقی که در یادداشت آمده بود برخی را عصبانی کرده ولی به جای پرداختن به آنها این بخش را تحریف و مستمسک قرار دادند.

آیا آقای رستمی هم همین گونه عمل کرد؟

به نظرم ایشان برداشت خودشان راداشته، چون در متن منتشره خلاف این را حس نکردم ولی می توانستند از آقای حضرتی بپرسند که آیا این برداشت درست است یا خیر؟ چون حداقل انتظار می رفت که با توجه به مشی روزنامه به این برداشت شک کنند. در این صورت یک توضیح در اعتماد می نوشتم و تمام می شد، ولی پس از متن ایشان گروهی که مصداق آن یادداشت بودند، سعی کردند که از این وضع میوه خود را بچینند.

به نظرتان ظرفیت چنین برداشتی از نوشته شما بود؟

اگر با سوءظن شدید نگاه کنیم، می توان تفسیرهای گوناگونی را بار کرد. ولی واقعیت این بود که چنین برداشتی با کدام بخش از نوشته های قبلی و متن همین یادداشت من یا مهم تر از همه مشی روزنامه همخوانی داشت؟ قطعا هیچ کدام. به همین علت است خیلی ها که سوءظنی نداشتند به طور طبیعی چنین برداشتی هم نکردند و آقای حضرتی هم تعجب می کرد که چرا چنین برداشتی شده است.

اشکال ادبی و نگارشی متن مورد اشاره آن چه بود؟

در واقع در ایران زندگی می کنیم برای پرهیز از هر نوع ابهامی شاید بهتر بود تأکید موکدی بر اقلیت بودن گروه مورد نظر و متمایز کردن آنان از مجموعه مردم کف خیابان می شد و باید بدترین برداشت ها را هم در نظر گرفت. به طور معمول این نکات را رعایت می کنم. این مورد باید با یک جمله اضافه تر وضوح بیشتری پیدا می کرد.

پس چرا در ادامه توضیحات شما باز هم برخی این برداشت را پذیرفتند؟

برداشت اشتباه اولیه فضایی را ایجاد کرد که آن گزاره از مطالب قبل خودش جدا شد. خیلی ها هم دیگر اصل مطلب را اصلا نمی خوانند و همان برداشت را تکرار می کنند.

این رویداد و برخوردهای پیرامونی برخی افراد و گروه ها در خصوص آن چه چیزی را نشان می دهد؟

به نظرم چند نتیجه آن مهم است. اول، ملتهب بودن فضا است. فضای ملتهب یعنی آنکه قبل از اینکه به درستی تأمل و بررسی کنیم، آماده ایم به سرعت واکنش هیجانی نشان بدهیم. این التهاب امروز خود را در این مورد نشان داده، بعدها در موارد دیگری در جامعه بروز خواهد کرد. لذا باید سعی کرد که در این دام نیفتیم. دوم، نشانه ای از سختی کار روزنامه نگاری در ایران است. به همین راحتی می توان مساله درست کرد. گرهی که با دست باز می شود را به دندان نباید گشود که گشوده هم نمی شود. به علاوه این همه مطالب عجیب و غریب و صریح در رسانه های خودشان می نویسند از گل کمتر به آنان نمی گویند که اتفاقا این یادداشت ناظر به نقد همین مساله بود.

جدا از این مسائل به نظرم خوب است از اعداد و ارقام هم استفاده شود. آقای عبدی آمارها درباره حضورهای خیابانی چه می گویند؟ در این زمینه بررسی انجام داده اید؟

واقعیت این است که آمار و ارقام در ایران تا حدودی بازیچه سیاسیون شده است. یکی از دوستان می گفت برخی هم دنبال اثبات اقلیت بودن همه حاضران در خیابان هستند. از نظر من هیچ راهی جر نظرسنجی های معتبر برای فهم آمار متعارف از این حضور نیست. ظاهرا یکی از مراکز نظرسنجی در این مورد سنجش کرده و اندکی بیش از 50 درصد مردم در کل کشور حداقل یک یا دو بار در این تجمعات شرکت کرده اند. البته تفاوت این رقم در مناطق گوناگون کشور به ویژه با تهران زیاد است که ظاهرا هنوز جزییات بیشتری از آنها منتشر نشده است. نتایج نظرسنجی مذکور به اعتبار مرکز انجام دهنده آن از نظر من قابل قبول است، ولی تحلیل این ارقام و چگونگی جزییات آن را باید با دسترسی به دیگر نتایج این نظرسنجی و داده های آن انجام داد.