فیلم های جنگی به دلایل عجیب و بی ربط زیادی، خیلی زود فراموش می شوند. بعضی ها بیش از حد بی سروصدا منتشر می شوند. بعضی دیگر زیر سایه فیلم هایی قرار می گیرند که پر سر و صداتر، خونین تر یا ظاهراً مهم تر هستند.

به گزارش روزیاتو، برخی هم سراغ نسخه ساده و متداول قهرمان سازی نمی روند و به همین خاطر از پربحش شدن در محافل سینمایی کنار گذاشته می شوند. و این واقعاً جای افسوس دارد، چون بهترین فیلم های جنگی فراموش شده معمولاً خیلی عمیق تر و نزدیک تر با احساسات مخاطب ارتباط برقرار می کنند. این دقیقاً کاری است که این پنج فیلم انجام می دهند.

A Midnight Clear از آن نوع فیلم های جنگی است که حس دلهره را از دل سکوت بیرون می کشد. داستان در زمستان آخر جنگ جهانی دوم می گذرد و موقعیت اولیه فیلم به طرز ساده ای تنش زا است. یک تیم کوچک اطلاعاتی آمریکایی برای شناسایی بخش به ظاهر آرامی از جنگل های آردن اعزام می شود، اما متوجه حضور گروهی از سربازان آلمانی می شوند که خسته، هراسان و آماده تسلیم اند. این شرایط باید امکان بروز نوعی رفتار مبتنی بر بخشش ایجاد کند. اما فیلم تماماً درباره این است که وقتی جنگ به آدم ها یاد داده همیشه انسان های دیگر را اول به عنوان تهدید ببینند و بعد به عنوان انسان، چقدر این مفهومِ بخشش شکننده می شود.

چیزی که این فیلم را ماندگار و آزاردهنده می کند، همان نزدیکی عجیب و موقتی میان دو طرف خط نبرد است. مردانی که از سرما، ترس و دستورات پوچ سیستم هایی که اصلاً اهمیت نمی دهد زنده بمانند یا نه، در آستانه فروپاشی هستند. آمریکایی ها این را کم کم می فهمند. آلمانی ها هم همین طور. برای مدتی کوتاه فیلم طوری پیش می رود که انگار شاید قرار است آن لحظه نادرِ درک انسانی بر خشونت غلبه کند. اما پیچش داستانی فیلم ناگهان از راه می رسد و ضربه اش شدید است، چون نشان می دهد چطور وحشت، سوءتفاهم، غرور و ماشین جنگ می توانند حتی امکان شفقت را نیز نابود کنند. این فیلم یک اثر عظیم درباره نبردهای بزرگ نیست؛ چیزی غمگین تر و ناآرام تر است: فیلمی درباره اینکه چگونه جنگ، اعتماد به غرایز انسانی را مرگبار می کند.

Tigerland اثرگذاری اش را از این نکته می گیرد که بخش زیادی از فیلم پیش از اعزام به ویتنام می گذرد، اما با این حال کاملاً آغشته به آسیب های آن جنگ است. همین انتخاب، نقطه قوت فیلم است. ماجرا در یک اردوگاه آموزشی خشن در لوییزیانا در سال 1971 جریان دارد؛ جایی که سربازان جوان آمریکایی تحت فشار، تحقیر و فرآیندهایی قرار می گیرند که هدفشان ساختن سربازی مطیع است؛ حتی اگر آن ها خودشان به این جنگ اعتقادی نداشته باشند. فیلم به جای اینکه میدان نبرد را نقطه شروع ویرانی نشان دهد، تخریب را از مرحله آموزش سربازان به تصویر می کشد؛ جایی که جنگ پیش از رسیدن به خط مقدم، روح آدم ها را می فرساید. همین انتخاب به فیلم نوعی درد متفاوتی می دهد.

سربازی به نام رولند بوز با بازی کالین فارل مرکز ثقل فیلم است. او سرکش، تیزهوش، طعنه زن، بی پروا و کاملاً غیرقابل کنترل است و فیلم هم او را در قالب یک قهرمان نجات بخش یا آشوب طلب خودخواه جا نمی زند. او علیه سیستمی مقاومت می کند که اطاعت را مهم تر از انسانیت می داند، اما همین مقاومت گاهی اطرافیانش را هم آزار می دهد. این تضاد، نیروی محرک فیلم است. اردوگاه آموزشی شبیه یک دیگ در حال انفجار است؛ ترکیبی از ترس، مردانگی، تحقیر، خشونت و اضطرابی که زیر نظم ظاهری پنهان شده است. هر تمرین نظامی شبیه یک تمرین برای خاموش کردن انسانیت است. تا وقتی که سربازان به منطقه جنگی شبیه سازی شده تایگرلند می رسند، مرز بین آموزش و تخریب روانی تقریباً از بین رفته است. این فیلم از دقیق ترین آثاری است که نشان می دهد نهادهای نظامی چگونه برای ساختن آمادگی ، ابتدا باید هویت فردی را ویران کنند.

چیزی که به فیلم جان می دهد، همان اصطکاک انسانی تیز و غیرقابل پیش بینی است که در تمام طول روایت داستان جریان دارد. The Steel Helmet، فیلمی در مورد جنگ کره ساخته ساموئل فولر، تقریباً هیچ کدام از فاصله گذاری میهن پرستانه صیقل یافته ای را که فیلم های جنگی ضعیف پشت آن پنهان می شوند، ندارد. فیلم با روایت گروهبان زک، با بازی جین اِوانز، آغاز می شود؛ سربازی آمریکایی که پس از قتل عام واحدش، در میان اجساد بیدار می شود. او بیشتر از روی خوش شانسی زنده مانده تا شجات، و از همان جا فیلم با انرژی خام، خشن و شدیدی پیش می رود که همه چیز را بی ثبات نشان می دهد. این بی ثباتی دقیقاً نکته اصلی فیلم است.

زک قهرمانی بزرگ نیست. او آدمی خشن، عصبانی، نژادپرست، طناز، و کاملاً تابع غریزه بقاست و پر از تناقض هایی که فیلم هیچ تلاشی برای هموار کردنشان نمی کند. گروه اطرافیان او، از جمله یک کودک اهل کره جنوبی که به او می چسبد و چند سرباز مختلف که سعی می کنند موقعیت یک معبد بودایی را حفظ کنند، مدام این تناقض ها را به سطح می آورند. فولر اجازه می دهد بحث های مربوط به نژاد، ایدئولوژی و رفتار نظامی درست وسط تنش های جنگی سربرآورند؛ چیزی که به فیلم صداقتی خطرناک می دهد که حتی امروز هم تأثیرگذار است. فیلم شبیه جنگی است که لایه ظاهری آدم ها را می خراشد و کنار می زند. کوتاه، خشن و عاری از احساسات گرایی، The Steel Helmet بیشتر شبیه پیامی از خط مقدم نبرد است، از روزگاری که ژانر جنگی هنوز یاد نگرفته بود خودش را صیقل دهد.

Breaker Morant در دوران جنگ بوئر روایت شده و حول محاکمه سه سرباز استرالیایی می گردد که به اعدام زندانیان و قتل یک شاهد متهم شده اند. این یکی از آن فیلم های جنگی است که نوعی خشم خاص و ماندگار در مخاطب ایجاد می کند. روی کاغذ، ماجرا شبیه یک درام حقوقی در بستر جنگ است. اما در واقعیت، فیلم به مطالعه ای ویران کننده تبدیل می شود درباره اینکه چگونه سیستم های امپراتوری مردان را برای کارهای کثیف به کار می گیرند و بعد ناگهان وقتی لازم باشد از نظر سیاسی خود را پاک نشان بدهند، اخلاق را به یاد می آورند و آن مردان را قربانی می کنند. این همان نقطه حساسی است که فیلم مدام روی آن پافشاری می کند. آیا آن سربازها بی گناه هستند؟ نه چندان. آیا تنها مقصر جنایت بودند؟ مطلقاً نه.

قدرت این فیلم در این است که چطور این گیره اخلاقی را آرام آرام محکم تر می کند. هری بِرِیکِر مورانت، با بازی ادوارد وودوارد، کاریزماتیک، بداخلاق، باهوش است و تدریجاً آشکار می شود که هم قربانی شرایط بوده و هم مردی که کاملاً توان انجام اعمال خشن را دارد. منطق مشهور قانون 303 ، اشاره به اینکه سیاست های غیررسمی چگونه از دل خودِ جرائم رسمی بیرون آورده می شوند، و درک آهسته اینکه نتیجه محاکمه برای آبروی امپراتوری مهم تر است تا عدالت، همه این ها به فیلم قدرت سمی اش را می دهند. تماشاگر ابتدا دنبال حکم دادگاه است، اما در پایان به وحشت بزرگ تری خیره می ماند: اینکه جنگ چطور به سادگی جنایت را عادی سازی می کند و سپس مسئولیت را روی دوش مردانی می اندازد که از همه بی ارزش تر شده اند. Breaker Morant فیلمی کنترل شده، دقیق و بی رحم در افشای ریاکاری نهادی است.

آنچه این فیلم را فراموش نشدنی می کند، درک کامل آن از مقاومت به عنوان شیوه ای از زندگی است که بر پایه پنهان کاری، مصالحه و انتظار همیشگیِ از دست دادن بنا شده است. Army of Shadows در معنای واقعی کلمه اثری شگفت انگیز است که مخاطب را با جلوه گری تحت تأثیر قرار نمی دهد. مثل زمستانی اخلاقی روی سینه ما می نشیند و هر لحظه سنگین تر می شود.

فیلم ژان-پی یر ملویل گروهی از مقاومت فرانسه را در دوران اشغال نازی ها دنبال می کند، و تقریباً همه چیز در فیلم، روایت های رمانتیک شده داستان های مقاومت را کنار می زند. شجاعت وجود دارد، بله، شجاعتی واقعی؛ اما این یکی از هر نوع جلوه گری تهی است. کار مقاومت به تنهایی، فرساینده، پر از بی اعتمادی و از نظر روحی خسته کننده است. آدم ها ناپدید می شوند. دایره اعتماد کوچک و کوچک تر می شود. خودِ زنده ماندن کم کم شبیه تصادف جلوه می کند. فیلیپ ژربیه، با بازی لینو ونتورا، با حضوری سنگین، فرسوده و کنترل شده از میان داستان عبور می کند؛ حضوری که نشان می دهد روح پیش از بدن، بهای تصمیم ها را پرداخته است. صحنه ها می مانند، نه چون ملویل دنبال احساسات گرایی است، بلکه چون سرسختانه از این موضوع پرهیز می کند. یک اعدام بی صدا با دست. یک دیدار که زیر سنگینی این آگاهی که امنیت وجود ندارد له می شود. پایانی که در آن سرنوشت با آرامشی سرد و اجتناب ناپذیر بسته می شود. عظمت فیلم از این می آید که قهرمانی را تا جوهره اش فرو می کاهد: وظیفه ای در فشارهای غیرممکن. Army of Shadows از بهترین فیلم های جنگی تاریخ است، چون می فهمد شجاعت در زندگی واقعی اغلب عاری از احساس، خسته، هراسان و وحشتناک تنهاست.