به نقل از همشهری یکی از دلایل پرتکرار مراجعه به مراکز اورژانس، ابتلا به بیرون روی و استفراغ است که در بعضی ایام سال شایع می شود. در حالی که در بسیاری از موارد، نیازی به مراجعهٔ پزشکی نیست و مسئله با مصرف داروهای ساده و بدون نسخه و مراقبت در خانه قابل درمان است. دکتر علی سهیلیان پزشک، در این باره توضیح می دهد.

بیرون روی از نظر زمانی به سه دسته تقسیم بندی می شود:

به گفتهٔ سهیلیان، عوامل عفونی بیشتر باعث بیرون روی حاد می شوند، اما علل بیرون روی مزمن عمدتاً غیرعفونی هستند.

این پزشک، پایه و اساس مراقبت را در بیرون روی حاد، در بزرگسالان و کودکان، دریافت کافی مایعات می داند و می گوید هیچ درمانی بهتر از دریافت مایعات، به صورت وریدی یا خوراکی، نمی تواند به بیمار کمک کند.

عاملی که تعیین می کند مایعات به صورت وریدی یا خوراکی دریافت شوند، میزان کم آبی بدن است که تشخیص آن با پزشک است.

اما به طور کلی، تا زمانی که بیمار توانایی خوردن دارد، هوشیار است، دچار خواب آلودگی یا گیجی نیست، تحمل خوراکی دارد (یعنی بعد از خوردن دچار استفراغ نمی شود)، پوست خاصیت ارتجاعی دارد (مثلاً اگر پوست را نیشگون بگیرید سریع به حالت اول برمی گردد)، مخاط ها مانند ملتحمهٔ چشم یا دهان، خشک نیستند و پس از ایستادن دچار سرگیجه نمی شود، معمولاً می توان با مایع درمانی خوراکی مشکل را برطرف کرد. در غیر این صورت، حتماً باید برای ارزیابی بیشتر به درمانگاه های سرپایی یا خانه های بهداشت مراجعه شود.

فراموش نکنید که مایعات خوراکی نباید باعث تشدید بیرون روی شوند؛ مانند آبمیوه های صنعتی. بهترین گزینه، انواع سوپ است که بهتر است کمی نمک داشته باشد، اما شور نباشد. با دریافت کافی مایعات، اغلب موارد بیرون روی حاد خودمحدودشونده هستند و بهبود می یابند.

پاسخ سهیلیان به این پرسش بله است. محصولاتی در بازار دارویی وجود دارند که به آنها محلول خوراکی جبران مایعات یا ORS گفته می شود. این محلول ها ترکیبات متفاوتی دارند و دستور مصرف آنها روی بسته بندی درج شده است.

اما به گفتهٔ این پزشک، یک قاعده کلی برای کودکان و بزرگسالان این است که در 4 ساعت اول، 50 تا 100 میلی لیتر به ازای هر کیلوگرم وزن بدن مصرف شود و سپس به همان میزان مایعی که از طریق بیرون روی یا استفراغ از دست می رود، ORS جایگزین شود. با این روش، مواد از دست رفته جبران می شود.

سهیلیان به جز در مواردی مانند سالمندان، بیماران مبتلا به بیماری های التهابی روده، زنان باردار، افراد دارای نقص ایمنی و بیماران پیوندی، در سایر موارد آنتی بیوتیک را توصیه نمی کند؛ حتی ممکن است باعث طولانی تر شدن بیماری شود؛ به ویژه در بیرون روی خونی در اطفال، به هیچ وجه نباید خودسرانه آنتی بیوتیک مصرف کرد و حتماً باید به پزشک مراجعه شود.

او ادامه می دهد همچنین در برخی موارد خاص، مانند بارداری یا برخی بیماری های زمینه ای، ممکن است پیش از سفر آنتی بیوتیک برای پیشگیری از بیرون روی مسافران تجویز شود که این موضوع نیز باید حتماً تحت نظر پزشک باشد.

این پزشک، پاسخ به این سؤال را وابسته به چند شرط می داند؛ اگر بیرون روی همراه با تب یا خون نباشد و فرد بیماری التهابی روده یا بیماری قلبی مزمن نداشته باشد، می توان از دارو استفاده کرد.

اما چه دارویی و به چه صورت؟ لوپرامید 2 میلی گرمی؛ ابتدا 2 قرص هم زمان و سپس بعد از هر بار بیرون روی، 1 قرص. حداکثر مصرف روزانه 8 قرص است و بیش از دو روز نباید مصرف شود.

توجه داشته باشید که لوپرامید برای اطفال توصیه نمی شود و در بارداری و شیردهی نیز منع مصرف دارد.

سهیلیان توضیح می دهد تأثیر مکمل ها هنوز به طور قطعی مشخص نشده؛ اما مکمل های حاوی باکتری های مفید (پروبیوتیک ها) در داروخانه ها موجودند و می توانند به کاهش بیرون روی کمک کنند. این موضوع به ویژه در بیرون روی اطفال مورد توجه است.

به گفتهٔ این پزشک، در موارد زیر، بیرون روی حاد نیاز به بررسی بیشتر دارد:

تب بالا، بیرون روی و درد شکم در افراد بالای 50 سال، بیرون روی در افراد بالای 70 سال، بروز اپیدمی در یک منطقه، مصرف اخیر آنتی بیوتیک، بیرون روی خونی و کم آبی شدید بدن.

استفراغ معمولاً همراه با بیرون روی رخ می دهد و اصول کلی درمان مشابه است، به جز در بخش دارویی.

سهیلیان توضیح می دهد داروی رایج ضد استفراغ، اندانسترون است که می توان آن را به این صورت مصرف کرد: ابتدا یک قرص 4 میلی گرمی و در صورت نیاز، هر 4 تا 8 ساعت تکرار شود.

برای اطفال (بیش از 3 ماه)، دوز مصرفی یک بار در روز است و شربت آن در بازار موجود است. مقدار مصرف شربت را می توان با تقسیم وزن کودک بر 4 (به میلی لیتر) محاسبه کرد. اگر کودک تا 15 دقیقه پس از مصرف استفراغ کند، یک بار دیگر می توان دارو را تکرار کرد.

فراموش نکنید که اندانسترون در بارداری، به ویژه در سه ماهه اول، توصیه نمی شود و در صورت تهوع و استفراغ در بارداری، حتماً باید به پزشک مراجعه کرد؛ به ویژه پس از هفتهٔ 20.

یک درمان خانگی تأییدشده برای استفراغ در بزرگسالان، زنجبیل است که به گفتهٔ این پزشک اثربخشی بالایی دارد و در بارداری نیز بی خطر است. داروهای دیگری هم برای استفراغ وجود دارد که بهتر است با تجویز پزشک مصرف شوند.

سهیلیان در پایان تأکید می کند بیماران دچار بیماری های زمینه ای، به ویژه بیماری های قلبی عروقی، حتماً برای بررسی به درمانگاه های سرپایی مراجعه کنند.

(نام شربت های بیرون روی اطفال به دلیل تجاری بودن ذکر نشده است.)