در تاریخ فرمانروایانی که دست به کارهای نابخردانه زده اند، افراط و فساد در امپراتوری روم جایگاه ویژه ای دارد.

اکونومیست در گزارشی نوشته است که صلح جهان به دست آدم های نادان در حال فروپاشی است. در هر گوشه ای اقتصادها ویران می شوند و جان انسان ها در جنگ های انتخابی و خطاهای سیاسی از بین می رود. نکته قابل توجه این است که اغلب این تصمیم ها از سوی حاکمان و نظام هایی گرفته شده که نه تنها از عقل سلیم و اخلاق بی بهره اند، بلکه منافع بلندمدت مردم خود را هم نادیده می گیرند.

به جنگ ولادیمیر پوتین برای از بین بردن اوکراین به عنوان یک کشور مستقل فکر کنید. جنگی ساختگی که ژنرال های روس وعده داده بودند چند روزه تمام می شود، اما اکنون وارد پنجمین سال خونین خود شده است. به فجایع غزه نگاه کنید. محاسبه رهبران حماس این بود که خشونت هماهنگ، اسراییل زخمی را به واکنشی افراطی وادار می کند.

در پاسخ، دولت بنیامین نتانیاهو هدفی جنگی را دنبال کرده که به نظر محکوم به شکست است: آرام کردن کامل غزه و مردمش از طریق محاصره و استفاده بی رحمانه از نیروی نظامی. تا امروز نه غزه به صلح رسیده و نه جایگاه جهانی اسراییل حفظ شده است.

نویسنده این یادداشت مدعی شده: فارغ از اینکه جنگ در خلیج فارس چگونه پایان یابد، رهبران ایران دریافته اند که جمع آوری تقریبا همه اجزای لازم برای ساخت بمب هسته ای بدون ساخت خود بمب برای بازدارندگی، آن راهبرد بی نقصی نبود که تصور می کردند.

و سپس نوبت به دونالد ترامپ رییس جمهور ایالات متحده می رسد. تهدیدهای او برای تصاحب گرینلند و دور کردن متحدان آزادهنده اما مفید از قاره آمریکا تا آسیا و اروپا، از همین حالا او را در فهرست آسیب رسانی به خود قرار داده است. اکنون او جنگی را در خلیج فارس آغاز کرده است. اگر بدبینان درست بگویند و آمریکا و اسراییل نتوانند با بمباران و محاصره، ایرانی رام تر به وجود آورند و در عوض رقابت تسلیحاتی هر کشور برای خود در خاورمیانه را شعله ور کنند، خطاهای خودساخته ترامپ فصل ویژه ای خواهد طلبید.

شرارت در جهان خبر تازه ای نیست. اما ظرفیت کنونی جهان برای حماقت تکان دهنده است. پس از هشتاد سال بدون یک جنگ مستقیم و تمام عیار میان قدرت های بزرگ، تعداد نگران کننده ای از رهبران انگار مشتاق درگیری هستند، حتی اگر به ضرر منافع ملی آنها باشد. برای نگاهی بلندمدت، این نویسنده به سراغ تاریخ نگاری رفت که در زمینه حکومت بد تخصص داشت، باربارا تاکمن. کتاب او با عنوان رژه حماقت از تروا تا ویتنام که در سال 1984 منتشر شد، به تصمیم های خودویرانگر از دوران باستان تا عصر نیکسون می پردازد.

برخی فاجعه ها را می توان به یک فرد نسبت داد. برای نمونه امپراتور آزتک در قرن شانزدهم، مونتزوما، با وجود داشتن ارتشی نیرومند و شهری با سیصد هزار نفر جمعیت، در برابر چند صد سرباز اسپانیایی منفعلانه تسلیم شد، حتی زمانی که مشاوران و اعضای خانواده اش فهمیده بودند مهاجمان انسان هایی طمعکار و نه خدایان انتقام جو هستند.

در مقابل، حاکمان بریتانیا در قرن هجدهم به طور جمعی در از دست دادن مستعمره های آمریکایی مقصر بودند. به روایت تاکمن، جرج سوم و وزیرانش با گذر زمان آمریکایی ها را به شورشی تبدیل کردند. علل این اتفاقات شامل جمواردی چون: تکبر، غرور و ناآگاهی نسبت به واقعیت های دنیای جدید بود. در همان زمان هم این رفتار حماقت تلقی می شد. سیاستمداران مخالف در بریتانیا هشدار می دادند که آمریکا برای کشور مادر بسیار ارزشمندتر از مالیاتی است که بتوان از آن گرفت و جنگ با آن ویرانگر خواهد بود. با این حال اشراف حاکم با تحقیر به مستعمره نشینان نگاه می کردند و آنها را مانند کودکانی می دانستند که باید مطیع باشند. ارل سندویچ که در اختراع یک غذای ساده موفق تر از سیاستمداری بود، به مجلس اعیان اطمینان می داد که آمریکایی ها نخواهند جنگید و آنها را مردانی خام و ترسو می خواند.

به باور تاکمن، تاریخ نگاران از فرمانروایان احمق منفرد چیز زیادی نمی آموزند. اشتباه های آنها بیش از حد رایج و وابسته به شخصیت و باورهای فردی است. توجه او به تصمیم های خودویرانگری است که از سوی یک طبقه حاکم یا گروه گرفته می شود و فراتر از عمر یک دوره سیاسی ادامه می یابد. یک فرد نادان می تواند آسیب زیادی وارد کند، اما برای فاجعه های بزرگ جهانی، تداوم در خطا اهمیت دارد. ناکارآمدی دولت های بریتانیا در قرن هجدهم نمونه ای از حماقت یک نظام بود. جنگ ویتنام نیز سه رییس جمهور پیاپی آمریکا را درگیر کرد.

به نظر می رسد تاکمن نکته مهمی را بیان می کند. اگر به امروز برگردیم، بسیار مهم است که دیدگاه های ولادیمیر پوتین و بنیامین نتانیاهو تا چه حد فراتر از خود آنهاست و آیا پس از رفتنشان از قدرت هم ادامه خواهد یافت یا نه. سپس به دونالد ترامپ می رسیم. اگر ویژگی های او صرفا شخصی باشد، تاثیرش باید پس از ریاست جمهوری اش کاهش یابد. اما مشکل اینجاست که خطاهای او از سوی گروه بزرگ تری از جمهوری خواهان منتخب و رای دهندگان تقویت می شود. آیا اشتباه های او ساختاری است؟ در اینجا تاکمن نظر چندان دلگرم کننده ای ندارد، زیرا به نوع دیگری از سوءحکمرانی اشاره می کند: ناتوانی که اغلب زمانی دیده می شود که یک امپراتوری در حال سقوط به سوی افول است.

بنیان گذاران آمریکا نگران افول جمهوری روم به یک امپراتوری فاسد و خشن بودند. آنها از امپراتورانی مانند کالیگولا می ترسیدند که معابد را به نام خود تغییر داد، تندیس های طلایی از خود ساخت و از تحقیر نخبگان پیشین روم لذت می برد، از جمله سناتورهای ترسویی که قدرت مطلق را به او واگذار کردند. بسیاری از مردم عادی روم کالیگولا را دوست داشتند، چون نمایشگر خوبی بود، بناهای مرمرین می ساخت، رژه های نظامی برگزار می کرد و از تماشای نبرد گلادیاتورها لذت می برد. او برای نشان دادن بی اعتنایی به طبقه حاکم حتی تهدید کرد اسب خود را به مقام کنسولی منصوب کند.

ترامپ که به مجسمه های طلایی، بناهای مرمرین و مبارزه در قفس علاقه دارد، هنوز اسبی را به کابینه خود منصوب نکرده است. اما افراد نالایق و چاپلوسی را به مقام های بالا گماشته که برای نشان دادن وفاداری خود با هم رقابت می کنند و بر سر امتیازهای کوچک اداری با هم درگیر می شوند. آمریکایی ها فقط می توانند امیدوار باشند که این حماقت ها محدود به دوران ترامپ باشد و با یک یا دو انتخابات اصلاح شود. اما اگر این انحطاط به یک روند پایدار تبدیل شود، اصلاح آن بسیار دشوارتر خواهد بود.