کافه نشینی مدرن به عنوان یکی از سبک های زندگی شهری پذیرفته شده و به روند رو به رشد تاسیس کافه ها به خصوص در شهرهای بزرگ منتهی شده است. این روند، همزمان با افزایش کافه ها و رواج کافه گردی، به توسعه فضاهای عمومی شهری نیز کمک کرده است.

به گزارش دنیای اقتصاد، با وجود این، کاهش قدرت خرید مصرف کنندگان، از رونق کافه ها به عنوان یکی از گزینه های اصلی تفریح نسل جوان نیز کاسته است. در همین زمینه، رییس اتحادیه کافی شاپ تهران از افت حدود 50درصدی درآمد کافه ها در کنار افزایش نزدیک به 100درصدی هزینه های این واحدهای صنفی خبر داده است؛ روندی که به تعطیلی تعدادی از کافه ها در نقاط مختلف شهری منجر شده و در صورت تداوم شرایط فعلی، احتمال گسترش موج تعطیلی ها وجود دارد.

در سال های اخیر، تغییر سبک زندگی موجب گسترش کافه گردی در میان گروه های مختلف، به ویژه نسل جوان شده است. در شرایطی که محدودیت گزینه های تفریحی و کاهش توان اقتصادی خانوارها تشدید شده، کافه ها برای بخشی از جامعه به یکی از معدود فضاهای قابل دسترس برای گذران اوقات فراغت تبدیل شده اند. از این منظر، فشارهای اقتصادی ناشی از تورم مزمن و بی ثباتی ارزی، در مقاطعی به تغییر الگوی مصرف و تمرکز بیشتر بر فعالیت های کم هزینه تر مانند حضور در کافه ها منجر شده است.

در ادبیات شهری معاصر، کافه ها به عنوان فضای سوم شناخته می شوند؛ فضاهایی میان خانه و محل کار که امکان تعاملات غیررسمی، دیدارهای اجتماعی و گردهمایی های داوطلبانه را فراهم می کنند. روند رشد این واحدها در سال های گذشته، نشان دهنده تغییرات فرهنگی و بازتعریف نقش فضاهای عمومی در شکل گیری هویت اجتماعی جدید بوده است.

بر این اساس، در دوره ای کافه داری در زمره کسب وکارهای سودده قرار داشت و توسعه مستمر این واحدها در مناطق مختلف شهری قابل مشاهده بود. با این حال، در ماه های اخیر از میزان سودآوری و رونق این بخش نیز کاسته شده و فشارهای اقتصادی، این حوزه را نیز تحت تاثیر قرار داده است. در این میان، تحولات ناشی از درگیری های نظامی و آثار اقتصادی آن، به تشدید چالش های پیش روی کافه ها دامن زده و شرایط فعالیت را برای این کسب وکارها دشوارتر کرده است.

محسن مبرا، رییس اتحادیه آبمیوه، بستنی و کافی شاپ تهران در ارزیابی شرایط اقتصادی حاکم بر فعالیت کافه ها گفت: شرایط نامساعد اقتصادی کشور عملکرد صنف کافه داران را به شدت تحت تاثیر منفی قرار داده است. از یک سو هزینه های تولید در این واحدهای صنفی بیش از 100درصد افزایش یافته است. از سوی دیگر نیز با کاهش قدرت خرید مردم شاهد افت تقاضا برای خرید از کافه ها هستیم. برآوردها حکایت از آن دارد که تحت تاثیر شرایط یادشده عملا فروش واحدهای کافی شاپی در ماه های اخیر تا 50درصد کاهش یافته است.

مبرا گفت: با توجه به روند فزاینده قیمت مواد اولیه و همچنین انواع هزینه های تولید در واحدهای کافی شاپ و همچنین افت تقاضا از سوی مردم، عملا این صنف در معرض زیان جدی و حتی تعطیلی قرار گرفته است. رییس اتحادیه آبمیوه، بستنی و کافی شاپ تهران میزان تعطیلی در واحدهای صنفی موردبحث را در ماه های اخیر 30 تا 40درصد عنوان کرد و افزود: متاسفانه با تداوم شرایط نامساعد اقتصادی، این تعطیلی ها ادامه دارد. این توقف فعالیت ها در حالی است که بخش بزرگی از فعالان این بخش را قشر جوان تشکیل می دهند.

مبرا در تشریح هرچه بیشتر شرایط نامساعد اقتصادی کافه ها گفت: میزان فروش واحدهای صنفی به قدری کاهش یافته که تنها واحدهایی که مالک هستند، توان ادامه فعالیت دارند. با این حال، تداوم فعالیت به معنای سودآوری نیست و سود این واحدها به طور مستمر در حال کاهش است. در نتیجه واحدهایی که مستاجر هستند یا از پشتوانه مالی بسیار قوی برخوردار نیستند، رو به تعطیلی می روند.

در سال های اخیر، کافه ها به یکی از اجزای مهم زیرساخت اجتماعی شهری تبدیل شده اند و همزمان با تغییر سبک زندگی، نقش قابل توجهی در شکل دهی و تقویت تعاملات اجتماعی ایفا کرده اند. در این میان، سهم حضور زنان و جوانان در این فضاها طی دهه های گذشته افزایش یافته است. با این حال، رشد مستمر قیمت اقلام منو در شرایطی که سطح دستمزدها در کوتاه مدت تغییر محسوسی نداشته، دسترسی به این فضاها را به طور قابل توجهی محدود کرده است.

این در حالی است که کافه ها تا پیش از این به عنوان یکی از گزینه های نسبتا کم هزینه برای گذران اوقات فراغت محسوب می شدند، اما در ماه های اخیر، همین گزینه نیز برای بخشی از جامعه از دسترس خارج شده است؛ وضعیتی که به ویژه برای طبقه متوسط به پایین، بیش از سایر گروه ها محسوس است. با توجه به جایگاه کافه ها در اقتصاد شهری و نقش آن ها در ایجاد اشتغال، تعطیلی این واحدها می تواند به از دست رفتن فرصت های شغلی منجر شود. از این رو، توجه به وضعیت عملکرد و سودآوری این کسب وکارها از منظر سیاستگذاری اقتصادی ضروری به نظر می رسد.

برای بررسی شرایط فعالیت کافه ها با یکی از کافه داران در مناطق غربی تهران گفت وگو شده است. این کافه دار که از دو سال پیش به همراه شریک خود کافه ای کوچک را در یکی از مناطق پرتردد غرب تهران راه اندازی کرده است، می گوید: روند کاهش تعداد مشتریان در این مدت قابل توجه بوده و بخشی از تلاش های انجام شده برای تثبیت جایگاه این واحد صنفی عملا بی نتیجه مانده است. به گفته وی، طی این دو سال رخدادهای مقطعی نیز به طور منفی بر عملکرد کسب وکار اثر گذاشته است.

وی افزود: با وجود تمرکز بر ارائه محصولات باکیفیت و بهره گیری از تبلیغات در فضای مجازی، این واحد صنفی موفق به جذب مشتریان ثابت شده، اما تعداد این مشتریان به صورت مستمر کاهش یافته است. او ادامه داد: در این سال ها شمار قابل توجهی از کافه داران ناچار به تعطیلی کسب وکار خود شده اند؛ درحالی که بخش عمده نیروی کار این واحدها را جوانان تشکیل می دهند. این روند می تواند به تشدید بیکاری در میان جوانان منجر شود؛ به ویژه آنکه بخش قابل توجهی از فعالان این حوزه دارای تحصیلات دانشگاهی هستند و با هدف ایجاد اشتغال وارد این کسب وکار شده اند. با این حال، در شرایط فعلی اقتصاد کشور، تداوم فعالیت برای بسیاری از این واحدها با چالش های جدی مواجه شده است.

این کافه دار در ادامه گفت: با وجود تمایل نسل جوان به حضور در کافه ها، محدودیت های مالی مانع از تداوم این الگوی مصرف شده است. به گفته وی، در چنین شرایطی کافه هایی که در منوی خود غذا ارائه نمی کنند، با فشار بیشتری مواجه هستند. او افزود: این واحد صنفی با تکیه بر عرضه انواع قهوه فعالیت می کند، اما با کاهش قدرت خرید، تقاضا برای مصرف قهوه در کافه ها نیز کاهش یافته و بخشی از این مصرف به فضای خانگی منتقل شده یا به طور کلی افت کرده است.

وی همچنین تاکید کرد: تحولات اخیر از جمله شرایط ناشی از جنگ، در هفته های گذشته به کاهش محسوس درآمد این واحد منجر شده است. هرچند بخشی از فعالیت های روزمره به وضعیت عادی بازگشته، اما الگوی خرید مشتریان همچنان محتاطانه تر از گذشته است. این کافه دار در پاسخ به پرسشی درباره راهکارهای تداوم فعالیت گفت: روند درآمدی کاهشی است و در شرایط فعلی، چشم انداز روشنی برای پایداری بلندمدت این کسب وکارها قابل ترسیم نیست.

در ادامه بررسی میدانی وضعیت کافه ها، به خیابان میرزای شیرازی و محدوده های اطراف آن رفتیم؛ منطقه ای که به گفته فعالان این صنف، یکی از کانون های تجمع جوانان و علاقه مندان به کافه گردی در تهران محسوب می شود. یکی از کافه داران این محدوده اظهار کرد: خیابان میرزای شیرازی و معابر اطراف آن از جمله سنایی، به عنوان یکی از محورهای اصلی کافه گردی شناخته می شوند و در زمره فضاهای شاخص شهری قرار دارند که نوعی زیست اجتماعی متفاوت را بازنمایی می کنند.

به گفته وی، حضور پرشمار مشتریان در سال های گذشته، زمینه ساز گسترش قابل توجه تعداد کافه ها در این محدوده بوده است؛ واحدهایی که در مقطعی از رونق بالایی برخوردار بودند و همین رونق، به افزایش سرمایه گذاری در این حوزه انجامید.

وی افزود: کافه ها در این منطقه کارکردهای متنوعی دارند و به محل تجمع گروه های مختلف از جمله جوانان و اقشار فرهنگی تبدیل شده اند. برخی از این واحدها با تمرکز بر کیفیت قهوه، برخی با عرضه محصولات خاص مانند کیک و دسر و برخی نیز با اتکا به فضا و محیط خود، شناخته می شوند. این کافه دار ادامه داد: در شرایط فعلی و با تشدید فشارهای اقتصادی، قیمت منو به یکی از مهم ترین عوامل جذب مشتری تبدیل شده است. هرچند بخشی از مشتریان ثابت همچنان حفظ شده اند، اما سطح تقاضا نسبت به گذشته کاهش یافته و از رونق پیشین کسب وکار کاسته شده است.

وی همچنین تاکید کرد: در این میان، کافه های تازه تاسیس بیش از سایر واحدها در معرض تعطیلی قرار دارند؛ چراکه واحدهای قدیمی تر تا حدی با اتکا به سابقه فعالیت و مشتریان وفادار به فعالیت خود ادامه می دهند. با این حال، تداوم این وضعیت می تواند حتی بقای واحدهای باسابقه را نیز با مخاطره مواجه کند. به گفته او، عواملی نظیر کاهش قدرت خرید و نااطمینانی های ناشی از تحولات اخیر، از جمله مهم ترین تهدیدها برای آینده این صنف به شمار می روند؛ چراکه تداوم فعالیت کافه ها به سطح درآمد و الگوی مصرف خانوارها وابستگی مستقیم دارد.

در هفته های گذشته و به دنبال شرایط جنگی تحمیل شده به کشور و همچنین ایجاد محدودیت در روندهای تجاری، عملکرد کافه های باقی مانده نیز تحت تاثیر قرار گرفته است. به عنوان مثال برخی از مواد غذایی که در لیست منو کافه ها وجود دارند، در عمل عرضه نمی شوند. کافه داران معتقدند کمبود برخی اقلام غذایی وارداتی در هفته های اخیر تامین مواد اولیه را دشوار کرده است.

به گفته آن ها، کاهش تقاضا نیز موجب تعدیل بخشی از نیروهای آشپزخانه شده و کافه ها با ظرفیت انسانی محدودتری فعالیت می کنند. در نتیجه، تنوع منو به ویژه در کافه رستوران ها کاهش یافته و به نظر می رسد این وضعیت در شرایط فعلی ادامه دار باشد.