در شرایطی که تار و پود اقتصاد جهانی با رشته های نامریی اینترنت به هم گره خورده، منطقی است که پیامد هرگونه قطعی و تزلزل در اینترنت، فراتر از مرزهای جغرافیایی کشورها باشد.

گزارش مالی سه ماهه اول سال 2026 شرکت متا، مالک پلتفرم های اینستاگرام، واتس اپ و فیس بوک، به وضوح نشان می دهد که تصمیم های سیاسی و امنیتی در یک نقطه از جهان، چطور می تواند میلیاردها دلار از ارزش بازار یک غول فناوری را تبخیر کند. در این گزارش قصد داریم تا به پایان دوران رشد بی وقفه شبکه های اجتماعی در سایه پدیده ای به نام اینترنت چندپاره یا قطعی اینترنت بپردازیم.

شرکت متا در آخرین روزهای آوریل، آمار عملکردش در سه ماهه اول سال میلادی 2026 را ارائه کرد.

گرچه این آمار در نگاه اول، خیره کننده بود و درآمد کل 56.31 میلیارد دلاری این شرکت که نشان دهنده رشد 33 درصدی نسبت به سال گذشته است، به شدت جلب توجه می کرد؛ اما در بطن آن، نشانه هایی از یک بحران عمیق دیده می شد که سرمایه گذاران را به شدت نگران کرد.

یکی از کلیدی ترین شاخص هایی که وال استریت برای ارزیابی سلامت شرکت های فناوری مدنظر می گیرد، استفاده تعداد کاربران فعال روزانه (DAP) است. برای اولین بار در تاریخ متا (به عنوان یک مجموعه از اپلیکیشن ها)، در این بازه سه ماهه، این شاخص کاهش چشمگیری داشت و تعداد کاربران فعال روزانه به 3.56 میلیارد نفر رسید که گرچه نسبت به سال قبل 4% رشد داشت، اما در مقایسه با سه ماهه چهارم سال 2025، با افتی 5 درصدی همراه بود.

مدیران متا از دو عامل اصلی برای این کاهش نام بردند: اختلالات گسترده اینترنت در ایران و محدودیت های دسترسی به واتس اپ در روسیه.

این نشان دهنده آن است که ثبات آمارهای جهانی یک شرکت چندملیتی تا چه اندازه به پایداری زیرساخت های اینترنتی در بازارهای منطقه ای وابسته است. سود خالص 26.8 میلیارد دلاری متا در این دوره، درواقع شامل یک مزیت مالیاتی یک باره 8 میلیارد دلاری بود که ناشی از اجرای اصلاحات مالیاتی دولت ترامپ در مورد هزینه های تحقیق و توسعه است. بدون این مزیت، سود واقعی شرکت به مراتب کمتر از این ها نشان می داد. این تفاوت همراه با کاهش تعداد کاربران، باعث شد که سهام متا در معاملات (بعد از بسته شدن بازار) بین 7 تا 10% سقوط کرده و حدود 170 میلیارد دلار از ارزش بازار این شرکت در یک شب نابود شود.

تحلیل گزارش های متا نشان می دهد که اختلال اینترنت در ایران تنها یک نوسان ساده نبوده و کاهش 5 درصدی کاربران فعال روزانه، معادل از دست دادن حدود 190 میلیون کاربر فعال در سطح جهان در عرض سه ماه است. اگرچه تمام این عدد مربوط به ایران نیست، اما ترکیب آن با محدودیت های روسیه، تأثیر مخربی بر آمارهای تجمعی پلتفرم های متا داشته است. این در حالی است که از اواخر فوریه سال 2026، دسترسی کاربران ایرانی به اینترنت بین المللی قطع شده و این روند بعد از گذشت بیش از دو ماه همچنان ادامه دارد.

سوزان لی، مدیر مالی متا، یادآوری کرده که اگر اختلالات ایران و روسیه نبود، تعداد کاربران فعال روزانه به روند رو به رشدی می داشت و همین نشان دهنده اهمیت استراتژیک کاربران خاورمیانه برای غول های سیلیکون ولی است.

اختلال در اینترنت یک کشور، تنها منجر به کاهش تعداد کاربران نمی شود و چرخه درآمدزایی شرکت ها را هم مختل می کند. طبق گزارش متا، با شروع درگیری ها در خاورمیانه، هزینه های تبلیغاتی در منطقه به شدت کاهش یافت تا حدی که اثرات جانبی اش در بازارهای اروپا و آمریکا نیز مشاهده شد.

حالا این بحث مطرح می شود که پیش ازاین هم سابقه داشته که قطعی اینترنت در یک کشور، آمارهای جهانی یک شرکت بزرگ را جابه جا کند؟ پاسخ مثبت است، اما باید بدانیم که مقیاس تأثیرگذاری در سال 2026 بی سابقه بوده است.

هند سال هاست که رکورددار بیشترین تعداد قطعی اینترنت در جهان است. در سال 2020، هند با 93 مورد قطعی اینترنت، خسارتی معادل 2.8 میلیارد دلار به اقتصاد خود وارد کرد.

در ایالت جامو و کشمیر، اینترنت به مدت 213 روز قطع بود که به عنوان طولانی ترین قطعی در یک دموکراسی ثبت شده است. اگرچه این قطعی ها منطقه ای بودند، اما به دلیل جمعیت بالای کاربران هندی، شرکت هایی مثل فیس بوک و واتس اپ بارها در گزارش های سالانه شان به ریسک های نظارتی و اختلالات دسترسی در هند به عنوان عاملی برای نوسان در رشد کاربر اشاره کرده اند.

پس از کودتای نظامی میانمار در فوریه 2021، ارتش دسترسی به اینترنت و شبکه های اجتماعی را مسدود کرد. این اقدام منجر به خسارت 2.8 میلیارد دلاری به اقتصاد میانمار شده و شرکت مخابراتی تلنور مجبور شد تا با ضرر 783 میلیون دلاری از این بازار خارج شود.

فیس بوک هم که پلتفرم اصلی ارتباطی در میانمار بود، روزانه بیش از 1.2 میلیون دلار درآمد تبلیغاتی را در این کشور از دست داد.

با آغاز جنگ روسیه و اوکراین در سال 2022، روسیه گسترده ترین سیستم فیلترینگ و قطعی اینترنت را علیه پلتفرم های غربی اعمال کرد. در سال 2022، هزینه اقتصادی این اقدامات برای روسیه 21.59 میلیارد دلار برآورد شد. تا سال 2025، روسیه همچنان با 11.9 میلیارد دلار خسارت، رتبه اول جهانی را در هزینه خاموشی های اینترنتی حفظ کرد.

انسداد دائمی اینستاگرام و فیس بوک در روسیه باعث شد میلیون ها کاربر از آمارهای رسمی متا خارج شوند، اما از آنجا که این اتفاق به تدریج رخ داد، شوکی ناگهانی مثل آنچه در گزارش 2026 دیدیم، ایجاد نشد.

برای یافتن جواب این سؤال، باید به مدل درآمدی شرکت های بزرگ نگاه کنیم. مدل تجاری متا براساس اثر شبکه ای است؛ یعنی ارزش پلتفرم با افزایش تعداد کاربران به صورت نمایی رشد می کند.

ابزار COST که توسط NetBlocks و Internet Society توسعه یافته، نشان می دهد که یک روز قطعی اینترنت در کشوری با سطح اتصال بالا، به طور متوسط خسارتی در حدود 23.6 میلیون دلار به ازای هر 10 میلیون نفر جمعیت را به همراه دارد؛ پس در کشوری مثل ایران با جمعیت بیش از 85 میلیون نفر و ضریب نفوذ بالای اینترنت، قطع کامل دسترسی می تواند روزانه خسارتی صدها میلیون دلاری را به چرخه اقتصاد دیجیتال وارد کند.

نکته جالب گزارش اخیر متا این است که باوجود کاهش تعداد کاربرها، هزینه های شرکت به شدت افزایش یافته؛ تا جایی که پیش بینی هزینه های سرمایه ای متا به 125 تا 145 میلیارد دلار افزایش یافته. دلیل این اتفاق، سرمایه گذاری سنگین در زیرساخت های هوش مصنوعی برای جبران افت دقت تبلیغات (ناشی از تغییرات حریم خصوصی اپل و کاهش داده های کاربران در مناطق تحت سانسور) است.

به بیانی دیگر حالا و در شرایط فعلی، متا مجبور است تا برای هر دلار درآمد، هزینه بیشتری بپردازد؛ چون دسترسی اش به ترافیک ارگانیک کاربران در مناطقی مثل ایران قطع شده است.

قطعی های مکرر در ایران، روسیه و هند، جهان را به سمت "Splinternet" (اینترنت چندپاره) سوق می دهد. در این مدل، اینترنت دیگر یک شبکه جهانی واحد نیست، بلکه به مجموعه ای از شبکه های ملی (مثل شبکه ملی اطلاعات در ایران) تبدیل شده که توسط دولت ها کنترل می شوند. این موضوع برای متا یک کابوس است، چرا که تمام زیرساخت هایش براساس جریان آزاد داده ها طراحی شده.

گرچه این گزارش بر جنبه های مالی تمرکز دارد، اما نباید فراموش کرد که با ریزش کاربران فعال روزانه در شبکه های اجتماعی، دسترسی یک انسان به اطلاعات، آموزش، سلامت و معیشت قطع شده. گزارش های دیده بان حقوق بشر از هند نشان می دهد که قطعی اینترنت بیشترین آسیب را به جوامع فقیر و حاشیه نشین که برای دریافت جیره های غذایی و خدمات بانکی به سیستم های بیومتریک آنلاین وابسته اند، وارد می کند و در ایران هم هزاران کسب وکار کوچک که در بستر اینستاگرام فعالیت می کردند، با خطر ورشکستگی روبرو شده اند.

بر اساس گزارش های بین المللی، در سال 2025 بیش از 798 میلیون نفر در سراسر جهان تحت تأثیر قطعی های عمدی اینترنت قرارگرفته اند که این رقم علاوه بر بحران در دسترسی به اطلاعات، شرکت های فناوری را هم در خط مقدم یک دردسر بزرگ قرار داده است.

گزارش مالی سه ماهه اول 2026 شرکت متا، زنگ خطری جدی بود که نشان داد حتی غول پیکرترین شرکت های جهان هم در برابر سیاست های قطع دسترسی مصون نیستند. افت ارزش سهام متا، واکنشی به این واقعیت تلخ بود که مدل رشد سنتی شبکه های اجتماعی به سقف خود رسیده و حالا عوامل ژئوپلیتیک، ترمز این حرکت را کشیده اند.

درنتیجه انتظار می رود که در آینده ای دور یا نزدیک، شرکت های بزرگ فناوری به سراغ موارد زیر بروند:

درمجموع می توان این طور جمع بندی کرد که در ماجرای افت ارزش سهام متا به دلیل قطعی اینترنت در ایران، "کلیک" یک کاربر در تهران، پیوند ناگسستنی با دلار یک سرمایه گذار در نیویورک دارد. این همان معنای واقعی دهکده جهانی است؛ دهکده ای که حالا دیوارهای بلندی در آن کشیده شده است.