به نقل از اطلاعات، در حالی که نمایش آثار تاریخی ایران در چین طی سال های اخیر به عنوان یکی از مهم ترین پروژه های دیپلماسی فرهنگی معرفی شده، تحولات اخیر منطقه ای و جنگ آمریکا و اسراییل علیه ایران، نگرانی های تازه ای درباره سرنوشت این گنجینه های ارزشمند ایجاد کرده است به طوری که ضمن تمدید نمایشگاه مذکور این اشیا با حضور مقامات وزارت میراث فرهنگی ایران در مخازن امن در چین قرار گرفت.

بر اساس مصوبات دولت، ابتدا 211 شیء تاریخی ایران از دوره های مختلف، از عصر آهن تا صفوی، در قالب نمایشگاه شکوه ایران باستان به چین منتقل شد. این آثار که شامل نمونه هایی شاخص همچون جام زرین مارلیک، تکوک هخامنشی، آثار ساسانی و کتیبه های تخت جمشید بودند، به صورت امانی و با پوشش بیمه ای قابل توجه در موزه های چین به نمایش درآمدند. این نمایشگاه ابتدا در پکن برگزار شد و سپس با استقبال گسترده مخاطبان، به شهرهای دیگر از جمله شانگهای و ارومچی گسترش یافت.

در ادامه این روند، 151 شیء تاریخی دیگر نیز در قالب نمایشگاهی با عنوان سرزمین مهر به چین ارسال شد. این مجموعه نیز از موزه های مهم کشور انتخاب شده و قرار بود در مدت مشخصی به ایران بازگردد، اما با تمدیدهای مکرر، زمان حضور آن ها در چین طولانی تر شد. آخرین اعلام رسمی، بازگشت این آثار را برای اردیبهشت 1405 پیش بینی کرده بود، اما با آغاز جنگ آمریکا و اسراییل علیه ایران بازگشت این اشیاء تاریخی درهاله ای از ابهام قرار گرفت.

گزارش های منتشر شده حاکی از آن است که با افزایش تنش های نظامی و نگرانی از آسیب به زیرساخت های فرهنگی در داخل ایران، طرف چینی درخواست کرده این آثار برای مدت بیشتری در خاک این کشور نگهداری شوند. حتی برخی منابع از موافقت ایران با تمدید نگهداری این آثار تا سال 2027 خبر داده اند؛ تصمیمی که اگرچه ممکن است با هدف حفظ امنیت این گنجینه ها اتخاذ شده باشد، اما پرسش های جدی درباره مالکیت، نظارت و زمان بازگشت آن ها ایجاد کرده است.

معاون میراث فرهنگی استان تهران، در این زمینه به خبرنگار اطلاعات گفت: با آغاز جنگ و بسته شدن حریم هوایی ما مجبور شدیم زمینی از ایران خارج شده و با سختی خود را به چین برسانیم تا وضعیت این آشیا را تعیین تکلیف کنیم ما در آخرین ایستگاهی که آثار و اشیاء تاریخی به نمایش در آمده بود آنها را با نظارت و دقت کامل چک کرده و با کارشناسی دقیق که توسط همکارانم انجام شد تک تک اشیا را بسته بندی و در جعبه های چوبی استاندارد قرار دادیم.

مرتضی ادیب زاده افزود: سپس با نظارت خودمان این بسته ها را در مخازن امن قرار دادیم تا زمان بازگشت این آثار به ایران در آنجا نگهداری شود. تا زمانی که کشور در موقعیت جنگی قرار دارد و پرواز امنی انجام نشود با همکاری چینی ها که بسیار در این زمینه با ما همراهی خوبی داشتند این آثار در آن مخازن می ماند.

وی تاکید کرد: هیچ جای نگرانی نیست ما این آثار را بر اساس پروتکلهای بین المللی و اسنادی که با طرفی چینی امضاء شده در چین نگه داری می کنیم تا زمان بازگشت آنها به ایران مشخص شود.

بر اساس آنچه این مسئول فرهنگی اذعان داشت، باید پذیرفت که در سناریوی جنگ و بسته شدن حریم هوایی ایران، بازگرداندن آثار تاریخی عملاً به یک عملیات پیچیده و پرریسک تبدیل شده و بازگشت آنها امکان ناپذیر است. انتقال چنین اشیایی نیازمند شرایط ویژه حمل ونقل، بیمه های معتبر بین المللی و امنیت کامل مسیر است؛ عواملی که در شرایط جنگی به سختی فراهم می شوند. در نتیجه، حتی اگر توافقات رسمی برای بازگشت آثار وجود داشته باشد، اجرای آن ممکن است ماه ها به تعویق بیفتد.

از سوی دیگر، برخی تحلیلگران معتقدند ماندن این آثار در چین در شرایط جنگی، می تواند به نوعی پناه فرهنگی تلقی شود؛ به این معنا که آثار در مکانی امن تر نگهداری می شوند تا از خطرات احتمالی در امان بمانند. این دیدگاه البته مخالفانی نیز دارد که آن را نوعی از دست رفتن کنترل ملی بر میراث فرهنگی می دانند.

به هر حال، تجربه های گذشته نشان داده که آثار تاریخی ایران پس از نمایش در کشورهای دیگر، در نهایت به کشور بازگشته اند؛ حتی در شرایط دشوار مانند دوران کرونا. با این حال، شرایط جنگی می تواند معادلات را پیچیده تر کند و نیازمند تدابیر ویژه دیپلماتیک و فنی باشد.

در مجموع، سرنوشت آثار تاریخی ایران در چین اکنون در نقطه ای حساس قرار دارد؛ جایی میان ضرورت حفظ امنیت آن ها و حق بازگشت به سرزمین اصلی. آنچه در این میان اهمیت دارد، مدیریت شفاف، پیگیری مستمر و استفاده از ظرفیت های بین المللی برای تضمین بازگشت این میراث ارزشمند است؛ میراثی که نه تنها متعلق به ایران، بلکه بخشی از تاریخ مشترک بشریت محسوب می شود.