در شرایطی که ایالات متحده بی سابقه ترین تمرکز قدرت هوایی خود را در خاورمیانه از زمان جنگ عراق شکل داده، احتمال درگیری نظامی با ایران بار دیگر به صدر اظهارات مقامات واشنگتن بازگشته است. گزارش تازه شورای آتلانتیک با طرح 6پرسش کلیدی، نشان می دهد دولت ترامپ پیش از هر اقدام نظامی با ابهام هایی جدی درباره اهداف جنگ، نحوه مواجهه نظامی ایران، واکنش مردم، واکنش متحدان منطقه ای و مسیر دیپلماسی روبه رو است. در نبود پاسخ های روشن، طرح پرسش های درست اهمیت دوچندان پیدا می کند که سیاستگذاران آمریکایی باید از خود بپرسند.

به گزارش دنیای اقتصاد، درحالی که ایالات متحده بیشترین تمرکز قدرت هوایی خود در خاورمیانه طی دو دهه اخیر را شکل داده است، احتمال رویارویی نظامی با ایران افزایش یافته است. یادداشت شورای آتلانتیک می کوشد نشان دهد پیش از هرگونه اقدام نظامی، دولت آمریکا باید به شش پرسش پاسخ دهد، چون با مجموعه ای از ابهام های راهبردی، سیاسی و منطقه ای روبه روست که پاسخ به آن ها می تواند مسیر جنگ یا دیپلماسی را تعیین کند.

در گزارش شورای آتلانتیک آمده است: ایالات متحده بیشترین تمرکز قدرت هوایی خود در خاورمیانه از زمان جنگ عراق در سال 2003 را گرد آورده است. هرگونه عملیات نظامی آمریکا علیه ایران احتمالا کارزاری بزرگ و چندهفته ای خواهد بود؛ عملیاتی که بیش از آنکه شبیه اقدام محدود اوایل ژانویه برای کنار زدن نیکولاس مادورو از قدرت باشد، به یک جنگ تمام عیار شباهت خواهد داشت. در این مقطع، روشن نیست که آیا آمریکا حمله خواهد کرد، چه نقاطی در ایران هدف خواهد گرفت و پیامدهای آن چه خواهد بود؟ در نبود پاسخ های روشن، طرح پرسش های درست اهمیت دوچندان می یابد. در ادامه، شش پرسشی که سیاستگذاران آمریکایی باید از خود بپرسند آمده است:

کاخ سفید هنوز مشخص نکرده است که دولت دقیقا به دنبال تحقق چه هدفی از یک کارزار نظامی است. سه گزینه محتمل وجود دارد: رییس جمهور آمریکا بر این باور است که حمله، دست او را در مذاکرات هسته ای و خلع سلاح تقویت می کند. دولت در پی تضعیف جدی ساختار قدرت ایران است؛ احتمالی که می تواند حتی مقامات عالی جمهوری اسلامی را در بر گیرد. حملات عمدتا نمادین خواهد بود؛ در راستای عمل به وعده رییس جمهور آمریکا برای حمایت از ناآرامی ها. اگر اینها اهداف دولت باشد، موانع جدی بر سر راه تحقق آن ها وجود دارد. حتی اگر ایران تضعیف شده باشد، بسیار بعید است که در مسائل کلیدی از جمله برنامه موشکی عقب نشینی کند؛ چرا که به نظر می رسد حکومت به این جمع بندی رسیده است که برچیدن توانمندی ها پرهزینه تر از تحمل یک حمله نظامی است. اگر هدف، تغییر رژیم باشد، چالش آشکارِ پشتیبانی از ساختار جانشینی مطرح می شود. در ایران معادل روشنی برای چهره ای مانند دلسی رودریگز در ونزوئلا وجود ندارد و هیچ تضمینی هم نیست که جایگزین گزینه بهتری باشد.

خطر خطای محاسباتی ایران در تعیین پاسخ به دور تازه ای از حملات بالاست. ایران بارها تهدید کرده است که جنگی منطقه ای علیه ایالات متحده و اسراییل به راه خواهد انداخت. با این همه، تجربه گذشته نشان می دهد ایران غالبا پاسخ های نظامی خود را به تشخیص خود و متناسب با حمله اولیه تنظیم کرده است. بنابراین اگر تهران حملات آمریکا را عمدتا نمادین تلقی کند، ممکن است پاسخ را نیز بر همان مبنا تنظیم کند.

متغیر ناشناخته دیگری نیز وجود دارد: متحدان منطقه ای ایران. هرچند این گروه ها در واکنش های گذشته ایران به حملات آمریکا و اسراییل نقش پررنگی نداشته اند، اما تهران باید به سرعت تصمیم بگیرد که آیا به دنبال خروج اضطراری فوری است یا از نگاه خود می کوشد بازدارندگی را احیا کند. در غیر این صورت، از منظر ایران، آمریکا و اسراییل هر زمان که بخواهند به اهداف ایرانی حمله خواهند کرد.

بخشی از منطق ترامپ برای اندیشیدن به حمله ای دیگر به ایران، احتمالا این است که به این نتیجه رسیده هیچ پیامد نظامی یا سیاسی معناداری برای نقش آمریکا در جنگ دوازده روزه اسراییل با ایران در ژوئن 2025 یا عملیات اخیر علیه مادورو وجود نداشته است. شاید بسته به دامنه کارزار این روند ادامه یابد. اما دولت ترامپ ممکن است در تعریف دامنه یک کارزار تازه علیه ایران، نسبت به عملیات های محدود پیشین در ایران و ونزوئلا، با دشواری بیشتری مواجه شود. اگر ایران تصمیم به مقابله بگیرد، ترامپ ممکن است ناگزیر شود اهداف خود و مسیر درگیری را گسترش دهد؛ و در آن صورت، تکرار الگوی اقدام قاطع همراه با خروج قاطع برای او دشوارتر خواهد بود.

احتمالا نه. گزارش ها حاکی است که ایران دو هفته فرصت دارد تا پیشرفت ملموسی در قبال خطوط قرمز آمریکا نشان دهد، اما درگیری تازه ممکن است منتظر این مهلت نماند. مهم تر آنکه ایران ظاهرا قادر به ارائه امتیازهای لازم برای یک توافق معنادار نیست. تا اینجا، تهران تنها بر گفت وگو درباره برنامه هسته ای پافشاری کرده و به حق غنی سازی حتی درحالی که اکنون اورانیوم غنی سازی نمی کند متعهد به نظر می رسد.

در مقیاسی کلان تر، ایران به دنبال احیای برجام 2 است، درحالی که آنچه دولت ترامپ می خواهد، به احتمال زیاد به پیمان تسلیم نزدیک تر است. همپوشانی چندانی میان این دو وجود ندارد و نباید چشم به معجزه ای کوتاه مدت داشت. یکی از اروپایی هایی که ارتباط منظم با دولت ایران دارد، گفته است که برخی در ایران معتقدند اگر کشور بتواند از حمله ای دیگر عبور کند و در مقابل به آمریکا آسیب بزند، موقعیت چانه زنی آینده اش تقویت می شود.

پس از ناآرامی های دی ماه پنجره کمک به معترضان احتمالا بسته شده است. با این حال، پیش بینی واکنش اکثریت ایرانیان به یک کارزار نظامی تازه آمریکا دشوار است. بنا بر گزارش ها، در جنگ دوازده روزه، 900 ایرانی از جمله شمار زیادی غیرنظامی جان باختند. بسیاری از آن ها که اکنون خواستار مداخله نظامی هستند، احتمالا به ضربات هدفمند می اندیشند، نه کارزاری چندهفته ای با خطر افزایش تلفات غیرنظامیان. حملاتی که شاید برخی را دوباره به خیابان بازگرداند، اما دولت ترامپ نباید روی این احتمال حساب باز کند؛ چرا که در جریان جنگ دوازده روزه، ایرانیان به فراخوان های بیرونی برای اعتراض یا قیام پاسخ ندادند.

در بیشتر ماه گذشته، شرکای عرب و ترک آمریکا از دولت ترامپ خواسته اند تنش زدایی کند و از درگیری با ایران بپرهیزد. بسیاری از این کشورها میزبان نیروهای آمریکایی هستند و در گذشته هدف اقدامات تهاجمی ایران قرار گرفته اند. با محتمل تر شدن درگیری، رصد گام های بعدی آن ها شاخصی مهم خواهد بود. پس از تحولات سال 2019 تغییرات معناداری در سیاست های امارات و عربستان نسبت به ایران به وجود آمد.

امروز روابط ایران و کشورهای خلیج فارس قطعا قوی تر است و امارات و عربستان علنا اعلام کرده اند که آمریکا نمی تواند از حریم هوایی آن ها برای حمله استفاده کند. بااین حال، شرکای عرب آمریکا آشکارا بر ترامپ اثرگذارند و ایرانیان نیز این را می دانند. نکته پایانی آنکه افکار عمومی آمریکا نیز احتمالا بر چگونگی پیشرفت این منازعه اثر خواهد گذاشت. 70 درصد آمریکایی ها با مداخله نظامی در ایران مخالف اند. ترامپ عموما به نظرسنجی ها حساس است و همواره علیه جنگ های احمقانه و بی پایان تبلیغ کرده است. آنچه روشن است این است که ترامپ هیچ نیمه راهی را درباره ایران نخواهد پذیرفت.