تا سال 2026، نیروی دریایی ایالات متحده 11 ناو هواپیمابر هسته ای فعال در اختیار دارد؛ رقمی که از مجموع ناوهای هواپیمابر همه کشورهای دیگر جهان بیشتر است. در حالی که آمریکا همچنان پیشگام بلامنازع این حوزه محسوب می شود، سایر کشورها نیز در حال گسترش توانایی های خود در زمینه ناوهای هواپیمابر هستند. فرانسه تنها کشور دیگری است که یک ناو هواپیمابر هسته ای در اختیار دارد، اما نیروی دریایی ارتش آزادی بخش خلق چین اکنون سه ناو متعارف با پیشرانه دیزلی به آب انداخته است. نیروی دریایی هند نیز مانند چین دو ناو هواپیمابر در اختیار دارد.

یکی از ناوهای هند در ابتدا از روسیه خریداری شده و دیگری در داخل این کشور ساخته شده است. ناوهای سبک مجهز به رمپ پرش (ski jump) یا ناوهای هلیکوپتربر مجهز به جنگنده های با قابلیت برخاست کوتاه و فرود عمودی (VSTOL)، به لطف جنگنده پنهانکار F-35B ساخت لاکهید مارتین که به jump jet معروف است، قدرتمندتر از همیشه شده اند. نیروی دریایی سلطنتی بریتانیا دو ناو از کلاس Queen Elizabeth در اختیار داشته و ایتالیا نیز دو ناو مشابه دارد که اکنون این جنگنده های نسل پنجمی را حمل می کنند.

ایالات متحده بیش از 100 سال است که ناو هواپیمابر توسعه داده و به کار گرفته و همین موضوع سطحی از تخصص در عملیات پیچیده ناوهای هواپیمابر ایجاد کرده که قدرت های نوظهور هنوز برای رسیدن به آن تلاش می کنند و حتی متحدان نزدیک نیز به آن نزدیک نشده اند. بااین حال، در قرن بیست ویکم، ناوهای هواپیمابر غول پیکر علاوه بر ارزش راهبردی، به دلیل تهدید سلاح های جدید مانند پهپادها و موشک های هایپرسونیک پیشرفته، به طور فزاینده ای به عنوان نقاط ضعف راهبردی نیز تلقی می شوند.

ناوگان نیروی دریایی آمریکا از پیشرفته ترین فناوری ها، دهه ها تجربه عملیاتی و یک شبکه پشتیبانی عظیم شامل گروه های رزمی و لجستیک جهانی بهره می برد. هر ناو هواپیمابر آمریکایی بیش از 100 هزار تن قدرت جابه جایی دارد و می تواند بیش از 75 هواگرد شامل جنگنده ها، هواپیماهای جنگ الکترونیک و هلیکوپترها را حمل کند. مجموع تناژ ناوگان نیروی دریایی آمریکا بیش از 8٫2 میلیون تن است که به مراتب بیشتر از 3٫1 میلیون تن ناوگان چین محسوب می شود.

یک ناو از کلاس Ford می تواند روزانه تا 160 مأموریت رزمی انجام دهد و در مدت 24 ساعت، قدرت آتش بیشتری نسبت به توان هفتگی بسیاری از نیروهای هوایی ملی فراهم کند. هر 11 ناو هواپیمابر آمریکا دارای پیشرانه هسته ای هستند که برد عملیاتی تقریباً نامحدود و امکان حرکت با سرعت بالا، بیش از 30 گره دریایی (55.5 کیلومتر بر ساعت)، برای چندین دهه بدون نیاز به سوخت گیری را فراهم می کند. ناوهای کلاس Nimitz در حال رسیدن به پایان عمر عملیاتی خود هستند و قرار است ناو USS Nimitz در ماه مه 2026 بازنشسته شده و یک ناو از کلاس Gerald R. Ford جایگزین آن شود.

کشورهای با قدرت متوسط می توانند با استفاده از ناوهای کوچک تر و چندمنظوره، توان قابل توجهی برای اجرای عملیات هوایی ایجاد کنند، بدون اینکه هزینه 13 میلیارد دلاری یک ابرناو را متحمل شوند. نیروی دریایی آمریکا 9 ناو تهاجمی آبی خاکی از کلاس های Wasp و America نیز در اختیار دارد. ناوهای کلاس America اغلب Lightning Carrier نامیده می شوند، زیرا می توانند تا 20 جنگنده F-35B حمل کنند و قدرت رزمی آن ها با برخی ناوهای بزرگ سایر کشورها رقابت می کند.

ابرناوها که ملوانان آمریکایی به صورت غیررسمی آن ها را the boat می نامند، همواره ظرفیت بیشتری برای پشتیبانی از عملیات نظامی نسبت به ناوهای سبک یا هلیکوپتربر دارند. بااین حال، این ناوها نیز مزایای خاص خود را دارند. این ناوها که در نیروی دریایی آمریکا big decks یا عرشه های بزرگ نامیده می شوند، با استفاده از هواگردهای VSTOL و فناوری پیشرفته جنگنده F-35B، اکنون به سطحی از توان رزمی رسیده اند که هرگز پیش از این وجود نداشت.

ایالات متحده و متحدانش اصلی ترین دارندگان ناوهای هواپیمابر در جهان هستند. بیشتر ناوهای سبک آن ها یا برای پشتیبانی از جنگنده F-35B ارتقا یافته اند یا از ابتدا برای استقرار این جنگنده طراحی شده اند. این جنگنده ها نسبت به نسخه F-35C که روی ابرناوها مستقر می شود، برد کمتری دارند و ناوهای سبک نیز تعداد کمتری هواگرد حمل می کنند، اما هزینه ساخت و بهره برداری آن ها به مراتب کمتر است.

جدول بالا مقایسه ای میان قدرت های اصلی هوانوردی دریایی جهان از نظر تعداد ناوهای هواپیمابر ارائه می دهد و شکاف میان بزرگ ترین ناوگان ها و شباهت میان سایر کشورها را نشان می دهد. رتبه های سوم و چهارم شامل چندین کشور با یک یا دو ناو هواپیمابر هستند. این آمار بر اساس World Database of Modern Military Warships تهیه شده است.

ناوهای بهینه شده برای قابلیت برخاست کوتاه و فرود عمودی، به سامانه های پرتاب بخار یا الکترومغناطیسی و کابل های فرود پیچیده نیاز ندارند. این ناوها به تعداد پرسنل کمتری برای عملیات عرشه پرواز نیاز خواهند داشت، زیرا فاقد سامانه های پیچیده پرتاب و بازیابی هواگردها هستند. از آنجا که بسیاری از متحدان آمریکا از جنگنده F-35B استفاده می کنند، این هواگردها می توانند روی ناوهای یکدیگر فرود بیایند و سوخت گیری کنند. این موضوع یک ناوگان ائتلافی گسترده و توزیع شده ایجاد می کند که پیش تر در عملیات مشترک میان بریتانیا، ژاپن و ایالات متحده در اقیانوس آرام به نمایش گذاشته شده است.

جای تعجب نیست که بال هوایی ناو هواپیمابر مستقر روی ابرناوهای کلاس نیمیتز یا فورد نیروی دریایی آمریکا، چیزی فراتر از یک یگان تخصصی معمولی است. بال هوایی مستقر روی یک ناو ایالات متحده، از نیروی هوایی بسیاری از کشورهای جهان بزرگ تر است. هر یک از این ناوهای عظیم جنگی، نیروی هوایی و پایگاه هوایی کاملاً عملیاتی خود را در اختیار دارد که می تواند از طریق آب های آزاد به هر نقطه ای از جهان منتقل شود.

بال هوایی ناو هواپیمابر دارای عمق عملیاتی بی نقص و توانایی انجام تقریباً هر مأموریتی است که یک اسکادران مستقر در پایگاه زمینی نیروی هوایی ایالات متحده قادر به انجام آن باشد. درست است که بیشتر هواگردهایی که برای عملیات از روی ناو طراحی شده اند، به دلیل محدودیت های مهندسی، عملکردی پایین تر از نمونه های مستقر در خشکی دارند. بااین حال، مزیت استقرار پایگاه عملیاتی در نزدیکی ساحل هدف، این تفاوت عملکرد را جبران می کند.

شکاف عملکردی میان هواگردهای مستقر در خشکی و ناو نیز در حال کاهش است. این موضوع عمدتاً به دلیل خانواده جنگنده های پنهانکار نسل پنجمی F-35 و سه نسخه مختلف آن است که به پلتفرم استاندارد برای آمریکا و متحدانش تبدیل شده اند. جنگنده F/A-18 Super Hornet ساخت بویینگ نیز با معرفی مجموعه ای از سامانه های خودکار و فناوری های جدید، نه تنها عملیات برخاست و فرود روی ناو را ایمن تر و کارآمدتر کرده، بلکه اثربخشی مأموریت ها را نیز افزایش داده است.

یکی از هواگردهای مهم اما کمتر مورد توجه بال هوایی ناوهای هواپیمابر، هواپیمای هشدار زودهنگام هوابرد Grumman E-2 Hawkeye ملقب به Hummer است. جدیدترین نسخه آن، E-2D، می تواند از روی ناو برخاسته و به یک پایگاه راداری پرنده با توانایی های پیشرفته تبدیل شود که با سامانه بسیار گران قیمت E-7 Wedgetail AWACS ساخت بویینگ رقابت می کند. اسکادران های VAW نیروی دریایی آمریکا که از E-2D و نسخه قدیمی تر E-2C استفاده می کنند، نقش حیاتی در عملیات بال هوایی دارند.

هر یک از این هواپیماها می تواند صدها هدف را از فاصله نزدیک به 500 کیلومتری ردیابی کند و با پشتیبانی از یگان های هوایی، دریایی و زمینی گروه رزمی ناو هواپیمابر و سایر نیروهای مشترک، کل میدان نبرد را هماهنگ کند. پیش از معرفی F-35، هواپیمای E-2D گران ترین پلتفرم مستقر روی ناو محسوب می شد و هزینه توسعه آن توسط بخش های هوایی و سطحی نیروی دریایی تأمین شده بود، زیرا رادار قدرتمند آن اثربخشی رزمی کل ناوگان را افزایش می دهد.

ناوگان های ائتلافی مشترک می توانند به هواپیمای E-2 آمریکایی تکیه کنند، اما ناوهای سبک یا هلیکوپتربر که به صورت مستقل فعالیت می کنند، از مزایای این سامانه راداری بهره مند نمی شوند. فعالیت مستقل به این معناست که ناو باید تنها از رادار خود استفاده کند یا به سامانه های مستقر در خشکی برای افزایش پوشش متکی باشد. برخی ناوهای کوچک تر دارای پلتفرم های هشدار زودهنگام مبتنی بر هلیکوپتر هستند، اما این سامانه ها برد کمتر، سقف پرواز پایین تر و زمان حضور بسیار کوتاه تری دارند و همین موضوع ناوگان را در برابر حملات موشکی دوربرد آسیب پذیرتر می کند.

هواپیمای E-2D Hawkeye به قدری کارآمد و در عین حال ارزان تر از E-7 است که مورد توجه نیروهای هوایی متحدان آمریکا نیز قرار گرفته است. نیروی هوایی ایالات متحده حتی در حال بررسی خرید تعدادی از این هواپیماها به عنوان راهکار موقت است، زیرا قرار است هواپیماهای E-3 Sentry بازنشسته شده و محدودیت های بودجه ای مانع خرید فوری E-7 شده است.

نیروی دریایی چین به تدریج از یک نیروی دفاع ساحلی به یک نیروی دریایی اقیانوس پیما و جهانی، موسوم به blue water navy ، تبدیل می شود. ناوهای هواپیمابر چین به طور فزاینده ای در مناطق دورتر، از جمله غرب اقیانوس آرام و نزدیکی ژاپن، مستقر می شوند تا توانایی خود در به چالش کشیدن حضور آمریکا را نشان دهند. هدف این اقدام، دور نگه داشتن ناوهای آمریکایی از طریق راهبردهای موسوم به Anti-Access/Area Denial است.

تمرکز اصلی این توسعه بر سه ناو هواپیمابر فعلی است که هرکدام نسبت به نسخه قبلی پیشرفته تر هستند. جدیدترین آن ها ناو Fujian (Type 003) است. پنتاگون اعلام کرده چین قصد دارد تا سال 2035 در مجموع 9 ناو هواپیمابر بسازد. ناو چهارم، موسوم به Type 004، که احتمالاً دارای پیشرانه هسته ای خواهد بود، در حال حاضر در شهر دالیان در دست ساخت است. انتظار می رود نیروی دریایی چین استقرارهای منظم ناوهای هواپیمابر خود را در اقیانوس هند آغاز کند تا مسیرهای تجاری را ایمن کند و قدرت های منطقه ای مانند هند را به چالش بکشد.

اگرچه این ناوها هنوز به سطح ناوهای هسته ای آمریکا نرسیده اند، انتظار می رود در آینده نزدیک به جنگنده پنهانکار Shenyang J-35 مجهز شوند که توان رزمی آن ها را به طور قابل توجهی افزایش خواهد داد. تا فوریه 2026، ناو فوجیان با موفقیت عملیات پرتاب و بازیابی هواگردهای رزمی را با استفاده از سامانه پرتاب الکترومغناطیسی انجام داده است. این فناوری امکان پرتاب هواگردهای سنگین تر و پیشرفته تر مانند هواپیمای هشدار زودهنگام KJ-600 و جنگنده پنهانکار J-35 را فراهم می کند.