اسناد تازه منتشرشده مربوط به جفری اپستین تنها به رسوایی های شخصی و شبکه های نفوذ مالی محدود نیست، بلکه در میان مکاتبات آن، اشارات سیاسی و امنیتی قابل توجهی درباره ترکیه، سیاست های داخلی این کشور و نقش رجب طیب اردوغان در بازتعریف جایگاه منطقه ای آن دیده می شود.

به گزارش ایرنا به نقل از الجزیره، اسناد جفری اپستین، میلیاردر آمریکایی که به تازگی منتشر شده اند، تنها به حوزه رسوایی های شخصی یا شبکه های نفوذ مالی محدود نبودند، بلکه در میان مکاتبات متعدد خود به اشارات سیاسی و امنیتی قابل توجهی نیز پرداخته اند؛ از جمله مواردی مرتبط با ترکیه و سیاست های داخلی آن و نقش رجب طیب اردوغان،رییس جمهور این کشور در بازتعریف جایگاه منطقه ای کشورش.

این اشارات ـ همان گونه که در متن مکاتبات آمده است در قالب گزارشی رسمی مطرح نشده، بلکه در چارچوب ارزیابی ها و یادداشت های متقابل ارائه شده اند که نگاه طرف های مختلف به تحولات سال های اخیر ترکیه را بازتاب می دهند.
پس این اسناد درباره اردوغان چه می گویند؟ چگونه تغییراتی را که در ارتش ترکیه، صحنه سیاسی و نهادهای آموزشی آن رخ داده، ترسیم می کنند؟ چه نکاتی را درباره دوره پس از کودتای نافرجام سال 2016 در ترکیه آشکار می کنند؟

الجزیره در پاسخ به این پرسش ها، اردوغان را رهبری توصیف می کنند که با اختلافات منطقه ای، به ویژه با کابینه بنیامین نتانیاهو، نه به عنوان صرفاً ماده ای گفتمانی برای مصرف داخلی، بلکه به مثابه نزاع سیاسی و دیپلماتیک واقعی در عرصه عمل برخورد کرده است.

در توصیفی مستقیم از این موضوع، در مکاتبات اپستین آمده است که اردوغان در حال پاکسازی صفوف ارتش ترکیه از افرادی است که به طور تاریخی با اسراییل روابط خوبی داشته اند ؛ اشاره ای به تغییراتی در درون نهاد نظامی که در این نامه ها نه به عنوان اقدامات اداری جداگانه، بلکه به عنوان بخشی از رویکردی گسترده تر برای بازسازی دولت خوانده شده است.

در همین چارچوب، مکاتبات اشاره می کنند که موضع اردوغان در قبال سیاست های اسراییل نه به عنوان گفتمانی پوپولیستی و گذرا، بلکه به عنوان عامل فشاری واقعی در مقطعی منطقه ای تلقی شده که از آن با عنوان مرحله ضعف اسراییل یاد شده است.

مکاتبات در توصیف این تحول از زبانی قابل توجه استفاده می کنند؛ از جمله اشاره به اینکه اردوغان عضلات عثمانی جدید خود را به نمایش گذاشت ؛ تعبیری بازتاب دهنده برداشتی که سیاست ترکیه را تلاشی برای بازیابی نقشی تاریخی، دیپلماتیک و منطقه ای فعال می داند؛ رویکردی که فراتر از چارچوب ائتلاف های سنتی است.

در این چارچوب، ترکیه در اسناد به عنوان کشوری معرفی می شود که در پی کاهش دامنه نفوذ خارجی بر تصمیم گیری های امنیتی خود و بازتنظیم روابطش با مراکز نفوذ منطقه ای است؛ امری که موجب نارضایتی آشکار در برخی مکاتبات شده است؛ مکاتباتی که ناخرسندی غربی را از تحولی بازتاب می دهند که به ارتش ترکیه از یک سو استقلال از وابستگی خارجی و از سوی دیگر انسجام در ساختار و تصمیم گیری داخلی می بخشد.

برخی از مکاتبات مندرج در اسناد اپستین فراتر از توصیف سیاست های ترکیه رفته و به وجود فعالیت های اطلاعاتی غیرمستقیم اشاره می کنند که ـ بنا بر متن ها ـ برای اعمال فشار بر ترکیه و ایران مورد استفاده قرار گرفته اند. در اینجا نیز به حزب اتحاد دموکراتیک (PYD) اشاره شده است که در مکاتبات به عنوان ابزاری برای فشار در چارچوب منازعات منطقه ای گسترده تر ذکر شده است.

کودتای نافرجام سال 2016 در ترکیه جایگاه ویژه ای در اسناد دارد؛ نه از منظر جزییات داخلی آن، بلکه از زاویه تحرکات خارجی پس از آن.
بر اساس متن های موجود، اسناد از مکاتباتی میان یکی از وکلای رهبر سازمان گولن و جفری اپستین پرده برداشتند که طی آن درخواست حمایت برای تأمین حفاظت از گولن در برابر پیگرد قضایی و امنیتی ترکیه مطرح شده بود؛ در حالی که او پیش از مرگ و دفن در آنجا، در ایالت پنسیلوانیای آمریکا اقامت داشت.

این مکاتبات بُعد دیگری از تصویر ترکیه در اسناد را بازتاب می دهند؛ جایی که تحولات اجتماعی و فرهنگی به عنوان عاملی نگران کننده برای برخی نخبگان مرتبط با نهادهای آموزشی با گرایش غربی تلقی شده است؛ نخبگانی که از تلاش ها برای فاصله گرفتن تدریجی از اصول سکولار در زندگی عمومی، نارضایتی چشمگیری نشان می دهند.

اسناد اپستین معنای گسترده تری می یابند؛ زیرا صرفاً به ثبت مواضع یا برداشت ها بسنده نمی کنند، بلکه بازتاب دهنده این درک هستند که ترکیه دیگر بازیگری حاشیه ای در اطراف صحنه نیست و به طرفی حاضر در محاسبات موازنه و نگرانی هم زمان، بدل شده است.

با نگریستن به تمامی این محورهای پیشین در کنار یکدیگر، درمی یابیم که مکاتبات اپستین تصوری از ترکیه به عنوان کشوری ارائه می دهند که در حال گذراندن مرحله ای از تحول عمیق است؛ تحولی که فراتر از اصلاحات جزیی یا واکنش های مقطعی می رود.

بر اساس آنچه در اسناد دیده می شود، روند بازآرایی نهاد نظامی با بازنگری در جایگاه کشور در محیط منطقه ای اش تلاقی پیدا می کند، نکته قابل توجه این است که ترکیه، بنا بر اسناد اپستین، نه به عنوان کشوری که با موازنه های تحمیل شده بر خود سازگار می شود، بلکه به عنوان بازیگری معرفی می شود که توان تأثیرگذاری بر این موازنه ها و حتی برهم زدن آن ها را در برخی موارد دارد؛ امری که لحن نگرانی و نارضایتی نفوذکرده در برخی پیام ها را توضیح می دهد.
از این منظر، اسناد نشان دهنده درکی هستند مبنی بر اینکه تحولات ترکیه صرفاً مسئله ای داخلی نبوده، بلکه تحولی با بازتاب های گسترده تر در صحنه های منطقه ای و بین المللی بوده است.

اهمیت آنچه درباره ترکیه و اردوغان در اسناد اپستین آمده، از آن جهت نیست که روایتی کامل یا توصیفی نهایی از مسیر یک کشور ارائه می دهد، بلکه از آن روست که بازتاب می دهد برخی محافل چگونه به تحولات رخ داده در نقش ترکیه طی سال های اخیر نگریسته اند.

اسناد با ترکیه به عنوان موجودیتی پویا برخورد می کنند که در حال بازتنظیم اولویت های خود، بازتعریف حضورش، و برانگیختن بحثی گسترده درباره جهت گیری های سیاسی، امنیتی و فرهنگی خود و حتی منطقه ای و بین المللی است.

در این چارچوب، اسناد اپستین معنای گسترده تری می یابند؛ زیرا صرفاً به ثبت مواضع یا برداشت ها بسنده نمی کنند، بلکه نشان دهنده این درک هستند که ترکیه دیگر بازیگری حاشیه ای در اطراف صحنه نیست، بلکه به طرفی حاضر در محاسبات توازن و نگرانی به طور هم زمان بدل شده است؛ امری که خوانش این اسناد را بخشی از درک گسترده تر تحول ترکیه به بازیگری بدل می کند که نادیده گرفتن آن دشوار است.