فرارو- یک ماهی کوچک صخره ای توانست کاری کند که گمان می رفت تنها انسان ها و چند گونه محدود از حیوانات قادر به انجامش هستند؛ شناخت خود در آینه. ماهی راس آرایشگر Cleaner Wrasse می تواند خود را در آینه بشناسد و رفتار خود و حتی اجسام اطرافش را در آینه بررسی کند.

به نقل از earth، پژوهشگران دانشگاه متروپولیتن اوساکا، برای نخستین بار ماهی ها را روبروی آینه قرار دادند تا واکنش آن ها نسبت به بازتاب خود بررسی کنند. در این آزمایش روی گلوی ماهی ها با رنگ قهوه ای علامت گذاری شد؛ این علامت شبیه انگل هایی بود که ماهی راس آرایشگر از روی بدن ماهی های دیگر پاک می کند. این ماهی ها به بدن ماهی های دیگر می چسبند و انگل ها، پوست مرده یا خرده های آلودگی را از بدنشان پاک می کنند.

ماهی ها پس از مشاهده لکه قهوه ای در آینده در ابتدا رفتاری تهاجمی از خود نشان دادند، گویی با یک رقیب واقعی روبه رو شد اند. پس از مدتی آرام شدند و وارد مرحله ای شدند که پژوهشگران آن را آزمون هم زمانی (contingency testing) می نامند؛ مرحله ای که در آن ماهی ها حرکات خود را با بازتابشان هماهنگ کردند، بدنشان را با دقت حرکت دادند و حتی بازتاب اشیاء اطراف را زیر نظر گرفتند.

در نهایت، ماهی ها سعی کردند علامت روی بدنشان را پاک کنند. این رفتار گواهی آشکار بر خودآگاهی ماهی در مواجهه با بازتاب خود است و نشان می دهد که ماهی راس آرایشگر می تواند بازتاب خود را در آینه شناسایی کند و آن را از محیط اطراف متمایز کند. پژوهشگران معتقدند چنین واکنشی نماد یک خودآگاهی سریع و ذاتی است و نمی توان آن را صرفاً ناشی از یادگیری ساده و تدریجی دانست.

رفتار ماهی ها پس از شناسایی خود در آینه به طرز چشمگیری تغییر کرد؛ آرام تر شدند، باله هایشان به شکل ملایم تری تکان می خورد و بازتاب خود را دیگر به عنوان رقیب نمی دیدند. ماهی ها با آرامش بیشتری به آینه نزدیک می شدند و حتی بازتاب اجسام خارجی، مانند میگوها را دنبال می کردند؛ این اقدام ماهی ها نمادی از کنجکاوی واقعی در مواجهه با بازتاب و اجسام اطراف بود، نه صرفاً سردرگمی .

این یافته ها تصورات پیشین درباره محدود بودن خودآگاهی را زیر سوال می برند و نشان می دهد که خودآگاهی صرفاً به داشتن مغز بزرگ وابسته نیست. دکتر سوگاوا می گوید: به نظر می رسد خودآگاهی در بسیاری از جانوران، از جمله ماهی ها، وجود دارد و ممکن است در طیف وسیعی از جانوران با مغز کوچک نیز یافت شود.

شناخت این توانایی در حیوانات می تواند دیدگاه ما را نسبت به رفاه حیوانات، علوم اعصاب، روانشناسی و حتی هوش مصنوعی دگرگون کند. ماهی راس آرایشگر موجود کوچکی است که یک پرسش بزرگ مطرح می کند؛ چه حیواناتی از خودآگاهی برخوردارند؟