فرارو مارک چمپیون، تحلیلگر ارشد مسائل بین الملل و ستون نویس بلومبرگ

به نقل از بلومبرگ، به نظر می رسد احتمال ورود دوباره ایالات متحده به تقابل نظامی با ایران در حال افزایش است؛ اما این بار نه صرفاً در قالب تبادل ضربات محدود و واکنش های مهار شده، بلکه در چارچوب درگیری ای فراگیر که برای هیچ یک از دو طرف چشم انداز روشنی ترسیم نمی کند. برای تهران و واشنگتن، چنین سناریویی بیش از آن که یک انتخاب راهبردی باشد، قمار پرهزینه ای خواهد بود.

اگر دونالد ترامپ از نقطه ای بی سابقه و بدون پیشینه تصمیم گیری های پیشین آغاز می کرد، بعید بود چنین مسیری را برگزیند. شاید به همین دلیل است که گزارش ها از بررسی گزینه حمله ای محدود حکایت دارند؛ اقدامی که هدف آن، واداشتن ایران به بازگشت به میز مذاکره و پذیرش امتیازدهی تعریف شده است. با این حال، او اکنون در مسیری قرار گرفته که ریشه های آن به نخستین دوره ریاست جمهوری اش بازمی گردد؛ زمانی که توافق هسته ای سال 2015 با تهران را لغو کرد. مگر آن که سطح مطالبات خود را تعدیل کند؛ مطالباتی که فراتر از نیازهای واقعی آمریکا تعریف شده و از منظر جمهوری اسلامی اساساً قابل پذیرش نبوده اند.

استقرار دو ناوگروه تهاجمی هواپیمابر در نزدیکی سواحل عمان، آن هم با هزینه ای روزانه حدود هشت میلیون دلار برای هر ناوگروه، فشار زمان و اعتبار سیاسی را تشدید کرده است. در چنین فضایی، ترامپ ممکن است ترجیح دهد به جای آن که در موضع تردید دیده شود، از این ظرفیت نظامی بهره گیرد؛ حتی پیش از پایان ضرب الاجل 10 تا 14 روزه ای که تعیین کرده است.

تنها راه خروج از این وضعیت، عقب نشینی سریع یکی از دو طرف است. اما ایران سال هاست هویت سیاسی خود را در چارچوب تقابل ایدئولوژیک با آمریکا تعریف کرده است. در چنین نگاهی، جنگ می تواند فرصتی برای تقویت انسجام داخلی و تثبیت بقای نظام تلقی شود؛ نه مسیری برای تن دادن به خلع سلاحی که از دید تهران، مطالبه مشترک آمریکا و اسراییل به شمار می رود.

این جنگی خواهد بود که هر دو طرف با اراده خود به سوی آن می روند، در حالی که با منافع هیچ یک همخوانی ندارد. بر اساس نظرسنجی ژانویه دانشگاه کوینیپیاک، آمریکایی ها با نسبت 70 به 18 درصد با چنین جنگی مخالف اند و اکثریتی مشابه نیز معتقدند ترامپ باید پیش از هر اقدام نظامی، مجوز کنگره را دریافت کند. برای اسراییل، استدلال برای قمار بر سر کنارزدن رهبری ای در تهران که موجودیت دولت یهودی را تهدید می کند، از منظر امنیتی قوی تر جلوه می کند. با این حال، آینده پس از چنین اقدامی آن قدر نامطمئن است که ممکن است هزینه نهایی آن را بی پروا و پرمخاطره سازد.

شتاب تصمیم گیری دونالد ترامپ را می توان در چارچوب یک قاعده کلاسیک توضیح داد: موفقیت اغلب به غرور می انجامد. سهولتی که نیروهای اسراییلی با آن به حزب الله در لبنان حمله کردند، به نظر می رسد در شکل گیری ارزیابی ترامپ از امکان یک درگیری کوتاه و کم هزینه مؤثر بوده باشد. همین برداشت، او را به مشارکت در جنگ کوتاه ژوئن گذشته علیه جمهوری اسلامی سوق داد؛ عملیاتی که او بارها آن را بی نقص خوانده و از نقش بمب افکن های رادارگریز بی 2 آمریکا در اجرای موفق آن با افتخار یاد کرده است.

نمونه ای مشابه نیز در عملیات برق آسای ربودن نیکلاس مادورو، رییس جمهور ونزوئلا، مشاهده شد. در هر دو تجربه، نه واکنش نظامی یا سیاسی قابل توجهی شکل گرفت و نه جهش محسوسی در قیمت نفت رخ داد که بتواند تورم و نارضایتی داخلی در آمریکا را دامن بزند. با این حال، همان گونه که خاویر بلاس، تحلیلگر بلومبرگ، هشدار داده است، این تصور که بازارهای انرژی همواره آرام باقی خواهند ماند، فرضی پرریسک است. عملکرد گذشته هیچ تضمینی برای آینده ایجاد نمی کند؛ اصلی که نه فقط درباره قیمت کالاها، بلکه در مورد جنگ و سیاست نیز مصداق دارد.

در سال گذشته، حملات هوایی اسراییل تنها 12 روز به طول انجامید و مشارکت ایالات متحده نیز به مجموعه ای محدود از عملیات علیه سه سایت هسته ای ایران خلاصه شد. با وجود این، همین درگیری کوتاه به کشته شدن 28 نفر در اسراییل و 1,190 نفر در ایران انجامید. از میان قربانیان اسراییلی، 27 نفر غیرنظامی بودند و بر اساس آمار سازمان غیرانتفاعی فعالان حقوق بشر در ایران مستقر در آمریکا، احتمالاً حدود نیمی از تلفات ایران را نیز غیرنظامیان تشکیل داده اند.

اکنون که ایالات متحده گسترده ترین آرایش نظامی خود در منطقه را از زمان حمله سال 2003 به عراق مستقر کرده است، کاخ سفید پیش از آن که وارد مرحله ای از درگیری گسترده تر شود، ناگزیر است چند اقدام بنیادین انجام دهد. نخستین اقدام، ارائه شفافیت راهبردی و اخلاقی است.

دولت ترامپ باید برای مالیات دهندگان آمریکایی، نمایندگان کنگره، شهروندان ایرانی و افکار عمومی جهانی توضیح دهد چرا حمله ای که پشتوانه صریحی در حقوق بین الملل ندارد، از نظر راهبردی ضروری و از منظر اخلاقی قابل دفاع تلقی می شود. به بیان روشن تر، واشنگتن باید مشخص کند هدف دقیق این اقدام چیست و چرا اجرای آن تصمیمی درست ارزیابی می شود.

پرسش کلیدی اکنون این است که اگر آمریکا بار دیگر ایران را هدف حملات هوایی قرار دهد، مقصد راهبردی آن چه خواهد بود؟ آیا هدف، واداشتن تهران به پذیرش توافقی سخت گیرانه تر در حوزه محدودیت های هسته ای و موشکی است؟ یا تلاش برای تغییر نظام سیاسی دنبال می شود؟ آیا مداخله با ادعای جلوگیری از سرکوب بیشتر معترضان مدنظر است؟ یا صرفاً واردکردن ضربه ای دیگر به برنامه های هسته ای و موشکی ایران هدف گذاری شده است؟ این ابهام در تعریف اهداف جنگی دونالد ترامپ می تواند هم در داخل آمریکا و هم در میان متحدان منطقه ای آن، منشأ تردید و نگرانی شود.