فرارو- در آستانه نوروزیم. اسفندماهی که به شکل نمادین، مردم به پیشواز امید می روند؛ از خانه تکانی تا خرید رخت نو. امسال اما انگار همه چیز متفاوت است؛ احساس تعلیق در فضای جنگ احتمالی.

به گزارش فرارو، نوروز با بهار گره خورده و بهار حامل مفهوم امید است. نخستین روز بهار، پیشانی سال نو خورشیدی است. زمانی که خورشید جهانتاب به برج حمل رفته و روز و شب برابر می شود. برای چنین روزی که از مقدس ترین روزهای تاریخ ایران باستان است، آیین های پیشواز فراوانی وجود دارد. این آیین هاست که اسفندماه را پر تب و تاب می کند. آیین هایی که پیش از رسیدن بهار، جنب و جوش شکوفه های بهاری را تداعی می کنند. آیین هایی چون سبز کردن سبزه برای سنجش عیار گندم تا به پا کردن آتش برای آن که بگوییم: زردی من از تو سرخی تو از من.

اما، اسفند امسال متفاوت است. اسفند امسال نگرانی برای آنکه نکند به جای آتش برافروخته از هیزم در شب چهارشنبه سوری، رد موشک ها در آسمان بیافتد، نکند به جای ترقه و فشفشه صدای بمب های واقعی در شهر به گوش برسد. این است سایه تعلیق. گفت و شنودها هم همینطور است. تصمیم نمی گیریم. شوخی ها، شوخی با ادوات جنگی است. جدی ها، جدیت یا عدم جدیت احتمال جنگ است. یکی به شوخی می گوید: وقتی تاکسی اینترنتی می گیرم جنگنده ها درخواست مسافر را می پذیرند. و دیگری به جدی می گوید: کنترل قیمت نفت برای ترامپ تاجر مهم است، نمی زند!

در هر حال مردم میان این جدی ها و شوخی ها زندگی می کنند؛ در فضایی پر از تعلیق؛ شبیه به نقطه اوج فیلم های جنگی یا جنایی. انگار از لطافت مفهوم نوروز و بهار خبری نیست. بنابراین می پرسیم: چه خبر از وضعیت روانی جامعه؟ چه خبر از نمی دانیم چه می شودها؟

محمدرضا ایمانی، روانشناس اجتماعی و رفتارشناس، در گفت وگو با فرارو از بار روانی که امروز بر دوش جامعه است صحبت کرده و می گوید: یکی از اصلی ترین مسائل به قابلیت های ذهن بازمی گردد؛ بنای ذهن بر این است که اطلاعات و داده هایی را داشته باشد که براساس آن برای شما نقشه زندگی ترسیم کند که شما در چه جهتی حرکت کنید؛ چکار انجام دهید یا ندهید.

ایمانی به فرارو می گوید: وقتی پدیده ای پیش بینی ناپذیر است و ما در حالت اضطرار قرار می گیریم، چند اتفاق نامطلوب برای ما رخ می دهد. مساله اصلی این است که شما هیچ برنامه ریزی برای کسب وکار و زندگی نمی توانید داشته باشید. این شامل هزینه های زندگی، برنامه آموزشی، برنامه توسعه ای، ارتباطات اجتماعی و غیره خواهد شد. این بلاتکلیفی وضعیت بسیار بدی را برای ذهن و زیست ما ایجاد می کند؛ این دو جنبه روانی و جسمی دارد.

در تعریف جنبه جسمی این روانشناس اجتماعی می گوید: جنبه جسمی شامل: احساس کسالت، خستگی، تپش قلب، ناراحتی های فکری، بی خوابی و کم خوری یا پرخوری که دیده می شود و بیشتر به این سمت می رود که وضعیت زیستی شما دچار بحران می شود.

و در مورد جنبه دیگر می افزاید: جنبه بعدی ذهنی است؛ درست تصمیم نمی گیرید، خشم دارید، با هیجان و فشار می خواهید چیزی را به دست بیاورید و ارتباط برقرار کنید یا کار کنید و سرعت رانندگی، در حرف زدن، پرخاشگری، ناراحتی ها و مراوده ها، بی دلیل گریه کردن، عدم بروز خوشحالی در شما و این استرس و اضطراب وقتی نهادینه می شود در ذهن و زندگی ما و متاسفانه مساله تعاملات اجتماعی است که مختل شده. همه بی حال و بی رمق و ناراحت هستند. مساله جدی تر امید است که تا حد بسیار زیادی از بین رفته. وقتی به صفحات اجتماعی نگاه کنید ناامیدی، خشم و اضطراب را می بینید و این در خانه و جامعه هم هست.

از دید ایمانی: ما در یک فصل بی نظیر هستیم و دوست داشتنی که برای همه شیرین است؛ اسفندماهی که به عید نوروز می رسد؛ نوروزی که سرچشمه نور، امید خوشحالی دید و بازدید، شیرینی، شادی، عیدی دادن و غیره که مولفه های اصلی ای است که در یکسالی که همگی زندگی می کنیم در پایان سال خود را آماده این رویداد بزرگ می کنیم اما هیچ کدام از علائم و نشانه های آن را در جامعه نمی بینیم.

او می گوید: از اسفند، ماهی، سبزه و وسایل سفره هفت سین و نمادها دیده می شود اما الان کمرنگ است. وقتی این اتفاق می افتد هم ما به هم ریخته هستیم و هم ارتباطاتمان با اعضای خانواده دچار اختلالات است که نمود آن را زیاد میبینیم در مراجعین و بحث دیگر بحث ارتباطات اجتماعی است. وقتی جامعه فروریخته امید و نشاط و کنسرت و موسیقی و جریان زندگی در آن نیست.

با توجه به اینکه در ماه رمضان هستیم، ایمانی می گوید: برای همه ما این ماه خاطره انگیز و شیرین است اما باز همچنان سرخوردگی را می بینیم. مثل یک ویروس این بی حالی و بی رمقی را به هم منتقل می کنیم. تا چه میزان بدن ما می تواند آن را هضم کنه؟ از جایی به بعد نمی تواند و سیستم زندگی دچار اختلالات می شود؛ مثلا طول درمان یک بیماری بیشتر می شود.

این تعلیق از دید این رفتارشناس: باعث شده شما برنامه ریزی برای سال آینده داشته باشید و در یک بلاتکلیفی هستیم حتی اگر از جنگ بگذریم که پدیده ای است سخت که امیدواریم برای جامعه رخ ندهد. مساله این است که در چرخه درامدی در حال برنامه ریزی هستید که برای روز آینده چه می توانید کنید؟ این آشفتگی تمام زنجیره ارتباطی کسب و کار را مختل کرده.

او به فرارو می گوید: خبر می آید برخی کارگاه ها کارخانه ها و آنلاین شاپ ها می بنندد چون چرخه درامدی نیست. این ناامیدی و حال بد ایجاد می کند و شما دیگر امیدی به ایجاد یک فضای کسب و کار رقابتی نمی بینید و تمام این شرایط موجود به جز اینکه زنجیرهایی به دست و پای ما بستن و گرچه زنده هستیم جریان زندگی در آن گم شده. سعی می کنیم که مقداری انرژی و امید را ایجاد کنیم ولی می بینیم سوی جامعه به این سمت نیست بلکه به سمتی است که همچنان می خواهد سوگواری کند.

یک نکته جدی که از دید ایمانی باید جدی گرفته شود این است که: جامعه ما سوگوار است اما سوگواری نمی کند. آیین سوگواری می گوید وقتی غمگین و متاثر هستید و زخم دیدید باید آن را بپذیرید، آن را التیام بدهید و دوره سخت سوگواری را بگذرانید با اشک ریختن و عزاداری و برگزاری مراسم. این رویه سوگواری در ایران به طور کل مختل و تبدیل به شادی کردن شده. چیزی برخلاف آنی که باید اتفاق بیافتد. پدر مادر اقوام و جامعه باید با سوگواری تخلیه می شد اما نشده.

او تاکید می کند: فرسودگی و خشم احساساتی است که از قبل عدم سوگواری به وجود می آید. در نهایت کینه تبدیل به ویروس های خطرناکی می شود که هر زمانی که بروز پیدا می کند و اگر بیرون بریزد رفتارهای هیجانی و متفاوتی را می بینیم. خشم بیش از اندازه نه فقط برای بدن خطرناک است بلکه برای جامعه هم خطرآفرین است.

این رفتار شناس در مورد به فحاشی و دعوا کشیده شدن دیالوگ ها در مورد وقایع اخیر و برنامه ریزی در مورد آن می گوید: چیزی که همیشه سوال است و مدام به آن فکر می کنم یک آیین گفت وگو کردن است. که فرهنگ آن گفت و شنود است حرفی می زنید و حرفی می شنوید. در این فرهنگ باید ذهن را خالی از تمام سوگیری ها کنید تا حرف طرف مقابل را بشنوید و با دریافت آن آنالیز و پردازش کرده و مطابق آن بازخورد بدهید. گام به گام باید صحبت و گفت و گو صورت بگیرد.

وقتی گفت وگو مختل می شود از دید او: یعنی آموزش ندیدیم و مهارت گفت و گو را بلد نیستم و ما پشت خشم، هیجان، کینه، نفرت، ناراحتی و بخل و سوابق گذشته ذهنی، بازخوردهایی که از جامعه گرفتیم و هر کسی برداشت خود را می کند قرار می گیریم. آدمی که آیین گفت و گو را بلد نیست و نمی داند از چه واژگانی استفاده کند از دم دستی ترین چیزهایی که هست استفاده می کند و آن جا بی ادبی، بی نزاکتی، برچسب زدن، توهین کردن می شود رویه آدم ها.

ایمانی می گوید: فقط بین گروهی خاص که در تمام عناصر جامعه این مساله دیده می شود که به هم فحش می دهند ما متعجبیم و انقدر فحاشی بالا گرفته که به عناصر و ارزش های فرهنگی هم دیده می شود. ما باید یک پیکره یکسان باشیم و اگر جامعه ما خارج از یکپارچگی شود همه به جان هم می افتند در آن صورت نه ایرانی و نه مردمی می ماند و همه می خواهیم یکدیگر را از بین ببریم.

او به عنوان راهکار می گوید: باید مقداری تامل و تفکر داشت و بعد حرکت کردن. مدام می گوییم آیین گفت و گو و صحبت کردن اما در مقابل می بینیم آیین سکوت کردن و حرف نزدن هم یک رفتار است که پخته تر و عاقلانه تر است. جایی هست که شما می بینید زمین بسته است و بستگی فضا منجر به این می شود که نتوانید حرف بزنید چون طرف مقابل می خواد داد و فریاد راه بیاندازد.

این رفتارشناس می گوید: رخدادهای اجتماعی برای همه ما مشترک است. برداشت ها متفاوت است و نگاه ها هم متفاوت است. ممکن است چیزی را که من می پسندم دیگری نپسندد. نمی توان گفت چیزی که من می گویم بهتر و چیزی که شما می گویید بدتر است. باید دید نقاط مشترک کجاست. این فضا فضای مطلوبی نیست. ما می خواهیم ایرانی قدرتمند و قوی بسازیم که همگی از در کنار هم بودن در آن لذت ببریم ولی این رویه غلط است و هر کسی به خود حق می دهد ولی چیزی که حق است منافع مشترک همه ما ایرانی هاست.

این روانشناس اجتماعی در مورد وضعیت کلی جامعه می گوید: همه چیز کاملا غیرعادی است. باید دید چه کسی می گوید شرایط عادی است؟ وقتی بازمی گردیم به فرزندمان که مدرسه می رود و آن جا عزیزانی از هم کلاسی هایش سوگوار هستند و تحت تاثیر آن فضا قرار گرفتند از نگاه او همه چیز غیرعادی است. اما وقتی در جایی نشستم که همه چیز فراهم و مواهب موجود و خانواده در بهترین شرایط هستند از نگاه او همه چیز عادی است.

او در نهایت می گوید: وقتی صاحب کسب و کاری مثل شرکت تولی پرس می بندد و 160 کارمند تعدیل می شوند شرایط از نگاه او کاملا غیرعادی است. از نگاه خانواده ای که فرزندش را از دست داده همه چیز غیرعادی است و اصلا دنیایی وجود ندارد. از نگاه چه کسی می گوییم همه چیز عادی است؟