حامد نقی لو در سرمقاله شرق نوشت: کودتای 28 مرداد فقط سقوط یک دولت نبود، تثبیت یک فرمول بود؛ فرمولی که آمریکا و انگلیس علیه ایران به کار گرفتند تا ملی شدن نفت را متوقف کنند؛ مذاکره در ظاهر، فشار در باطن، وعده در زبان، آشوب در خیابان، گفت وگو برای خرید زمان و عملیات برای تغییر نظام. سازمان سیا با عملیات آژاکس زمینه سقوط دولت مصدق را فراهم کرد، پول و تبلیغات به خیابان ها ریخت، رسانه ها را خرید و ارتش را به حرکت درآورد. نتیجه نه فقط شکست یک دولت، بلکه تثبیت یک روش بود؛ روشی که هنوز در برابر ایران زنده است.

ملی شدن نفت، بلندپروازانه ترین تلاش برای استقلال اقتصادی در خاورمیانه بود، اما این پروژه زمانی به کودتا انجامید که اتحاد ملی پیرامون آن فروریخت، پایگاه اجتماعی دولت مصدق به دلیل انشقاق های داخلی و بی توجهی به معیشت جامعه تحلیل رفت و مذاکره نه به عنوان ابزار هوشمند، بلکه به مثابه بن بست تجربه شد. بازیگران خارجی از این شکاف ها تغذیه کردند و کودتا را رقم زدند. شکست تنها نتیجه نقشه آن ها نبود؛ نقشه طرف مقابل در زمینی حاصلخیز فرود آمد که ما خود آن را آماده کرده بودیم. امروز نیز پرونده هسته ای، نماد استقلال علمی و فناوری ایران است.

آمریکا و اروپا همان ابزارهای دیروز را با چهره ای مدرن به کار گرفته اند. مذاکراتی که گاه به جای حل مسئله، مسئله را پیچیده تر می کند، تحریم هایی که معیشت مردم را نشانه می رود تا شکاف دولت و ملت را عمیق تر کند، محاصره سیاسی که ایران را به حاشیه می راند و تهدید نظامی که بر همه اینها سایه می افکند. اما این بار تفاوتی وجود دارد. اگر دیروز کودتا حاصل توطئه بود، امروز هرگونه شکست احتمالی، حاصل هم افزایی توطئه و ناکارآمدی خواهد بود. وقتی تاریخ از یاد برود، قدرت های فرامنطقه ای همان صفحه را دوباره ورق می زنند و ما همان نقش را دوباره بازی می کنیم. فرمول طرف مقابل تغییر نکرده است؛ ایجاد شکاف میان ملت و حاکمیت، القای ناامیدی و بهره برداری از ضعف های داخلی. اما راهبرد ما اگر تغییر نکند، محکوم به تکرار تاریخ هستیم. راهبرد نوین نیازمند سه مؤلفه است.

در میدان مذاکره، ارزش نه در نشستن بر میز، بلکه در طراحی صحنه است. ایران باید با دستورکار روشن وارد شود، خطوط قرمز را آشکار کند و ابتکار عمل را در دست بگیرد. مذاکره زمانی موفق است که اجماع علیه ایران را بشکند و فشار را به امتیاز بدل کند. نشان دهد ایران تنها موضوع پرونده نیست، بلکه بازیگر صحنه است. در برابر تحریم، شعار کافی نیست.

اقتصاد باید از نفت جدا شود تا زنجیر به نردبان استقلال بدل شود. جراحی اقتصاد پیش نیاز هر مقاومت پایدار است. اگر مردم در سخت ترین شرایط زندگی شرافتمندانه داشته باشند و این شرافت به میز مذاکره گره نخورد، تحریم دیگر اهرم فشار نخواهد بود، بلکه فرصتی برای خودکفایی خواهد شد. در عرصه وفاق ملی، بزرگ ترین سپر همان انسجام داخلی است. 28 مرداد نشان داد شکاف میان جریان ها و قوا، بازیگران خارجی را بی نیاز از حمله نظامی می کند. وفاق به معنای خاموشی نقد نیست، بلکه نقدی است که راه اصلاح را باز می کند، نه راه فروپاشی را.

این فرمول فقط علیه ایران به کار نرفته است. آمریکای لاتین نمونه های فراوان دارد؛ گواتمالا در 1954، شیلی در 1973 و نیکاراگوئه در دهه 80. همه جا یک الگو تکرار شده است؛ مذاکره و فشار، وعده و تهدید و در نهایت تغییر نظام. ایران فقط یکی از صحنه های این نمایش است، اما تفاوت ایران در این است که بارها توانسته این فرمول را ناکام بگذارد. تهدید بیرونی همان تهدید دیروز است، اما جهان دیگر آن جهان نیست.

ایرانِ امروز، ایرانِ 1332 نیست؛ قدرتمندتر، آگاه تر و باتجربه تر است. اما این قدرت فقط زمانی به راهبرد تبدیل می شود که حافظه تاریخی ما نه صرفا خاطره ای از توطئه، بلکه تحلیلی از علت شکست ها و راه های عبور در خود داشته باشد. قدرت امروز فرصتی است برای عبور از آسیب های دیروز، نه تضمینی برای تکرارنشدن آن ها. تکرار تاریخ نه به خاطر قدرت خارجی، بلکه به خاطر فراموشی درس های خودمان است.

نفت دیروز، هسته ای امروز و درس های دیروز، راهبرد امروز همگی روی میز هستند. تفاوت امروز با دیروز در این است که ما می توانیم با تکیه بر وحدت ملی، اقتصاد مقاومتیِ عملیاتی و دیپلماسی هوشمند، فرمول طرف مقابل را نه فقط بی اثر، بلکه به ضد خود تبدیل کنیم. این همان نقطه ای است که تاریخ از خاطره به راهبرد بدل می شود؛ جایی که شکست دیروز، به سلاح امروز بدل می شود.